
Inilalarawan ng Adhyāya 22 ang mapagpasiyang sandali ng digmaan at pagpapakita ng banal: isang makalangit na ratha na lubhang maningning ang lumitaw sa langit, may watawat na toro (vṛṣa-dhvaja) at may mahahalagang sandata at palamuti. Ang tagapagmaneho ay si Brahmā, na nagpapaalala sa kanyang naunang papel sa labanan sa Tripura, kaya inuugnay ang kasalukuyang pangyayari sa sinaunang salaysay. Sa malinaw na utos ni Śiva, lumapit si Brahmā kay Hari (Viṣṇu) at inutusan ang pinunong gaṇa na si Bhadra na sumakay sa ratha. Si Tryambaka (Śiva) kasama si Ambikā ay nasaksihan ang mabigat na lakas ni Bhadra malapit sa āśrama ni Rebha, na nagtatakda ng pangyayaring kosmiko sa isang tiyak na banal na pook. Tinanggap ni Bhadra ang tagubilin, nagbigay-galang kay Brahmā, sumakay sa banal na karwahe, at lumago ang kanyang mapalad na kapalaran (lakṣmī), na inihahambing sa kapalaran ni Rudra bilang maninira ng mga lungsod (puradviṣ). Sa huli, hinipan ang maningning na śaṅkha; ang tunog nito’y nagpasindak sa mga diyos at nagpaalab ng “apoy sa tiyan” (jaṭharānala), hudyat ng matinding sagupaan at paggalaw ng mga puwersang dibino.
Verse 1
तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः
Sa sandaling iyon, sa kalangitan ay nagpakita ang isang karwahe—nagniningning na parang sanlibong araw—may sagisag ng toro at pinalamutian ng maririkit na kasuotan.
Verse 2
अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः
Ito’y nilagyan ng isang pares ng napakahusay na kabayong tila hiyas at may apat na gulong ng karwahe; pinalamutian ito ng maraming naipong banal na astra at sandata, na masining na ginayakan ng mahahalagang batong-hiyas.
Verse 3
तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः
Para rin sa dakilang karwaheng iyon, Siya lamang ang tunay na nararapat maging sais—gaya noong digmaan laban sa Tripura, nang una’y tumindig Siya sa karwaheng Śārva.
Verse 4
स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत
Pagkaraan, si Brahmā—tanging sa utos ng Panginoong may Trisula (Śiva) lamang—ay inilapit ang dakilang karwahe kay Hari (Viṣṇu). Nakapagdaupang-palad sa paggalang, siya’y nagsalita sa Kanya.
Verse 5
भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः
O pinagpala—o bayani na may mapalad na anyo—ang kagalang-galang na Panginoon, ang May Buwan sa Tuktok (Śiva), ang Di-nasisira, ay nag-uutos sa iyo na sumakay sa karwahe.
Verse 6
रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्
Nakatindig malapit sa ashram ni Rebhyā, ang Panginoong Tatlong-Mata (Śiva), kasama si Ambikā (Pārvatī), ay minamasdan—o makapangyarihang bisig—ang iyong lakas na di-matitinag at di-matutulan.
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्
Nang marinig ang mga salitang iyon, ang bayaning Gaṇa—makapangyarihan na parang elepante sa hanay ng mga tagasunod—ay sumakay sa makalangit na karwahe, matapos tanggapin ang biyaya at pagpapala ni Pitāmaha (Brahmā).
Verse 8
तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः
Kaya nga, nang si Brahmā ay tumindig bilang tagapagmaneho sa napakahusay na karwahe, lalo pang lumago ang kapalaran at ningning ni Bhadra—gaya ng lakas at luwalhati ni Rudra, ang maninira ng Tatlong Lungsod, na patuloy na sumisidhi.
Verse 9
ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः
Pagkaraan, si Bhānukampa na makapangyarihan ay inilapit sa kanyang mga labi ang maringal na kabibe, nagniningning na parang kabilugan ng buwan, at hinipan ito nang buong lakas.
Verse 10
तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः
Nang marinig ang dagundong ng kabibeng iyon—na wari’y sigaw ng sāraṣa na nabasag—nayanig sa takot ang mga diyos, at nag-alab ang apoy sa kanilang kalooban at tiyan.
Verse 11
यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः
Sa isang iglap, nagsiksikan ang mga dako—halos walang puwang sa himpapawid—sapagkat dumagsa roon ang mga Yakṣa, Vidyādhara, mga haring ahas, at mga Siddha na sabik masaksihan ang labanan.
Verse 12
ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्
Pagkatapos, si Nārāyaṇa na umuugong na parang ulap ng ulan, hinila ang busog na Śārṅga hanggang sa pinakasulok, at tinamaan ang pinunong parang toro ng mga Gaṇa ni Śiva sa pamamagitan ng isang malaking ulang ng mga palaso.
Verse 13
तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्
Nang makita siyang lumitaw sa pamamagitan ng māyā ni Viṣṇu, na nagbubuhos ng mga palaso nang sandaang ulit, si Bhadra man ay kinuha ang kaniyang busog ng tagumpay—na wari’y nagpapakawala ng sanlibong palaso—upang salubungin siya.
Verse 14
समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः
Kinuha ng Panginoon ang banal na busog na yaon—nakapanghihilakbot sa digmaan—at dahan-dahang hinila, na wari’y ginawang busog mismo ang Bundok Meru.
Verse 15
तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्
Habang hinihila ang busog, sumiklab ang isang napakalakas na ugong; sa lakas ng alingawngaw na iyon, ang lupa mismo ay nanginig.
Verse 16
ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः
Pagkaraan, ang maringal na Gaṇapa—matapang at mabagsik sa sariling lakas—ay sinunggaban ang kakila-kilabot na sisidlan ng mga palaso, nagliliyab na tila makamandag na ahas.
Verse 17
बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः
Habang hinuhugot niya ang mga palaso, ang kanyang bisig na lumalapit sa bunganga ng sisidlan ng palaso ay nagmistulang ahas na nag-aangat ng talukbong mula sa bunton ng anay, na wari’y naghahanap ng siwang.
Verse 18
समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः
Nang maiangat ang palasong iyon sa kanyang kamay, agad itong kumislap—gaya ng batang ahas na kumikinang at pumipilipit kapag sinunggaban at kinagat ng malaking ahas.
Verse 19
शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्
Pagkaraan, si Bhadra—makapangyarihan sa mismong tapang ni Rudra—sa galit ay tumama nang mariin sa noo ni Vishnu na di-nasisira, gamit ang palasong siksik at ubod-lakas.
Verse 20
ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः
Si Viṣṇu—na dati nang inalipusta dahil tinawag lamang na isang tanda sa noo—ay nag-alab sa galit kay Gaṇeśa, gaya ng dambuhalang toro na sumasalubong sa maharlikang leon.
Verse 21
ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे
Pagkaraan, sa isang dambuhalang palaso na tila kidlat, na pinakawalan ng may mabagsik na mukha, tinuhog niya ang bisig ng Panginoon ng mga Gaṇa—bisig na wari’y ahas.
Verse 22
सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः
At si Vīrabhadra na makapangyarihan ay muli ring nagpakawala, sa matinding bilis, ng isang palaso sa kaniyang bisig, nagliliwanag sa ningning ng sampung libong araw.
Verse 23
स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः
Pagkaraan, muling tinudla ni Viṣṇu si Bhadra, at si Bhadra nama’y muling tumudla kay Viṣṇu. O mga brāhmaṇa, salit-salitan nilang sinalakay ang isa’t isa sa sunod-sunod na bugso ng mga palaso.
Verse 24
तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
Habang mabilis nilang pinakakawalan ang mga palaso sa isa’t isa nang may matinding lakas, sumiklab sa pagitan nila ang isang mabangis na tunggalian—magulo at nakapangingilabot sa tindi.
Verse 25
तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः
Nang masaksihan ang mabangis at magulong labanan nilang dalawa, isang napakalakas na sigaw ng pangamba ang umalingawngaw sa kalangitan, na itinaas ng mga nilalang na makalangit na lumilipad sa himpapawid.
Verse 26
ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि
Pagkaraan, ang marangal na si Bhadra ay tumagos nang matatag sa malapad na dibdib ni Viṣṇu sa pamamagitan ng palasong may dulo ng apoy, na nagliliyab sa ningning ng Araw.
Verse 27
स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः
Ngunit siya’y tinamaan nang matindi ng palasong bumagsak na may mabagsik na bilis. Sinakmal siya ng matinding kirot, at sa pagkalito’y nawalan ng malay at bumagsak sa lupa.
Verse 28
पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्
Pagkaraan, si Hari (Viṣṇu) ay muling bumangon na wari’y isang kisapmata lamang, at nang magbalik ang ganap na ulirat, pinakawalan niya laban sa kanya ang lahat ng makalangit na sandatang dibino.
Verse 29
स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्
Pagkatapos, si Viṣṇu—pinuno ng hukbo ni Śarva (Śiva)—ay biglang humadlang sa lahat ng palasong pinakawalan mula sa busog, sa pamamagitan ng nakapanghihilakbot na mga palasong panlaban.
Verse 30
तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि
Pagkatapos, si Bhadra, sa pamamagitan ng kaniyang pangunahing palaso na tinatawag na Bhadrāhva, sa di-mapipigil na kapangyarihan ng Panginoon, ay pinutol ang papalapit na palaso sa sandaang piraso sa mismong landas nito, bago pa man tumama sa pakay.
Verse 31
अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्
Pagkaraan, sa iisang palaso ay pinutol niya ang Śārṅga, at sa dalawa pa ay tinapyas niya ang mga pakpak ni Garuḍa. Sa isang kisap-mata lamang ay nagawa niya ito—isang gawang tunay na kahanga-hanga.
Verse 32
ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः
Pagkaraan, sa lakas ng kaniyang kapangyarihang yoga, si Viṣṇu ay nagpalabas mula sa sariling katawan ng libu-libong mababangis na nilalang na maka-diyos, tangan ang kabibe, diskos, at pamalo.
Verse 33
सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना
Pagkatapos, si Śaṅkara, ang Panginoong makapangyarihan ang bisig, ay sinunog silang lahat sa isang kisapmata—gaya ng minsang pag-abo niya sa Tripura—sa apoy na sumiklab mula sa kaniyang mata.
Verse 34
ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्
Pagkaraan, lalo pang nagngitngit si Viṣṇu at mabilis na itinaas ang kaniyang diskos; sa sandaling iyon, ang matapang ay handa nang ihagis iyon laban sa kaniya.
Verse 35
तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः
Nang makita siyang nakatayo sa harap na nakataas ang diskos, si Gaṇeśa—Panginoon ng mga Gaṇa—ay waring ngumiti, at nang walang anumang pagpupunyagi ay pinigil at hinadlangan siya.
Verse 36
स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः
Ngunit biglang nanigas at napigil ang mga sangkap ni Viṣṇu, at ang kakila-kilabot at walang kapantay na sudarśana-cakra ay hindi niya mailunsad. Kahit nais niyang ihagis, hindi niya nagawa, sapagkat pinigil ng kataas-taasang kapangyarihan ni Śiva.
Verse 37
श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः
Humihingal na tila naghihirap, itinaas niya ang isang bisig—ang bisig na may cakra—at tumindig doon na lupaypay at walang sigla, hindi gumagalaw na parang bato.
Verse 38
विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः
Gaya ng nilalang na walang katawan na nagiging walang-lakas, gaya ng toro na walang sungay na nagiging walang-saysay, at gaya ng leon na walang pangil na humihina—gayundin, si Viṣṇu kapag wala si Śiva ay nalalagay sa kawalang-bisa.
Verse 39
तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः
Nang makita nilang si Viṣṇu ay nahulog sa abang kalagayan, si Indra at ang iba pang mga diyos ay nag-alab ang loob—gaya ng mga toro na pinupukaw ng pinuno ng kawan, o gaya ng mga baka na nagugulo kapag may leon, hari ng mga hayop.
Verse 40
प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्
May sandata sa kamay, galit at sabik makipaglaban, sila’y sumugod palapit sa kanya. Nang makita sila sa larangan, itinuring ng matapang na bayani ang mumunting kaaway na iyon na gaya ng leon na minamaliit ang mga usa.
Verse 41
साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः
Ang bayaning iyon—na hayag sa mismong anyo ng katawan ni Rudra—ay nakatindig na napaliligiran ng pangkat ng mga dakilang mandirigma. Sa nakapanghihilakbot na aṭṭahāsa na halakhak, winasak niya maging ang takot mismo, O walang dungis.
Verse 42
तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्
Gayundin, maging ang kanang kamay ni Śatamakha (Indra)—na hawak pa rin ang vajra—ay naging tila iginuhit lamang, hindi makakilos; waring ihahagis na ang vajra ngunit napipigil.
Verse 43
अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत
Maging ang mga bisig ng lahat ng iba—bagaman nabahiran ng dugo—ay kumilos na parang mga simulaing tamad at walang sigla, at paulit-ulit na bumabalik sa gayon ding kahinaan.
Verse 44
एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः
Kaya nga, dahil sa pinagpalang Panginoong iyon, nang mabasag ang buong ningning at lakas nila, ang mga walang-kamatayang diyos sa labang iyon ay hindi makapanindig sa harap Niya.
Verse 45
स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः
Nanginig at nanigas ang kanilang mga sangkap sa pagkabigla, kaya sila’y nagtatakbuhan sa takot. Gayunman, sa mismong labang iyon ay pumuwesto rin sila—mga mandirigmang nayanig sa loob, hinahati ng ningning ng tapang at ng pangamba.
Verse 46
विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्
Pagkaraan, si Vīrabhadra, ang bayani na may makapangyarihang mga bisig, ay tumusok sa mga tumatakas na matatapang na diyos sa pamamagitan ng matutulis na palaso—gaya ni Magha (Indra) na humahampas sa mga bundok sa bugso ng ulan.
Verse 47
बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः
Ang bayani ay may maraming bisig, kasinglakas ng mga pamalong bakal; at sa nagliliyab na mga sandata, siya’y kumikislap—gaya ng mga ahas na napapalibutan ng mga dila ng apoy.
Verse 48
अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः
Ang magiting na iyon ay nagningning habang inihahagis ang di-mabilang na mga astra at sandata. Sa pagpakawalan niya ng mga ito, wari’y siya ang Pinagmulan ng sansinukob sa simula ng paglikha, na nagpapalitaw sa lahat ng nilalang.
Verse 49
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः
Gaya ng Araw na tinatakpan ang daigdig ng kanyang mga sinag, gayon din ang bayaning iyon—sa isang kisapmata—tinakpan ang lahat ng dako ng kanyang mga palaso.
Verse 50
खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः
Sa kalangitan, ang mga palaso ng Panginoon ng mga Gaṇa, na pinalamutian ng ginto, sa paglipad ay naging anyong tila kidlat—isang angkop na larawan sa paghahambing.
Verse 51
महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्
Ang makapangyarihang mga Ḍuṇḍubha ay pinabagsak ang mga pangkat ng mga deva na wari’y mga palakang hamak—inihiwalay sila sa hininga ng buhay—at ininom pa ang kanilang dugo na parang nakalalasing na inumin.
Verse 52
निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि
May ilang deva ang bumagsak sa lupa na putol ang mga bisig; ang iba’y wasak ang marangal na mukha; at ang iba pa’y punit ang tagiliran—kaya ang mga walang-kamatayan ay nagkalugmok sa lupa, tinamaan ng poot ng labanan.
Verse 53
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः
Sa mga katawan na pinunit at ginulo ng mga palasong may tinik, at sa maraming kasukasuan na naputol, may ilan—nakapaling paitaas ang mga mata—ang bumagsak sa lupa, patay na.
Verse 54
भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्
May ilan ang pumasok sa lupa; ang iba’y nagtungo sa mga yungib ng kabundukan. Ang ilan ay umakyat sa himpapawid, at ang iba nama’y pumasok sa mga tubig.
Verse 55
तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः
Kaya nga, ang bayaning iyon ay nagningas sa liwanag, napalilibutan ng tatlumpu’t tatlong diyos na wasak ang mga sangkap ng katawan—na wari’y ang Panginoong Bhairava mismo—habang ang karamihan ng mga nilalang ay nasakmal at napasuko ng sindak at pagkamangha.
Verse 56
दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्
Kung paanong ang Tripurāri, ang Pumuksa sa Tripura, ay ginawang abo ang buong hanay ng Tripura, gayon din ang buong hukbo ng mga diyos ay lubusang nanghina at nanlumo—isang tanawing kakila-kilabot at kaawa-awa.
Verse 57
गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी
Pagkaraan, lumitaw ang isang kaawa-awang anyo na isinilang mula kay Gaṇeśvara; at sa sandaling iyon, sa gitna ng matatapang na diyos, may umagos na tila tubig—ngunit dugo ang daloy.
Verse 58
प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ
Pagkaraan, umagos ang isang nakapanghihilakbot na ilog, na waring nagbabadya ng sindak sa lahat ng nilalang; at noon, ang pook ng yajña ay nagmistulang binabaha at binababad sa dugo.
Verse 59
रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे
Si Kaiśikī—maitim ang kulay at basang-basa sa dugo ang kasuotan—ay nagpakita na tila napatay na niya si Śumbha. Sa malawak na labang ganap nang sumiklab at lubhang nakapanghihilakbot, tumindig siya bilang mabagsik na kapangyarihang nagpapabaling ng takbo ng digmaan.
Verse 60
भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः
Na wari’y sinakmal ng takot, ang Daigdig ay nanginig at yumanig; at ang dakilang karagatan ay umalon sa kaguluhan, ang malalawak na alon at mga ipu-ipo ng tubig ay nag-uumalimpuyo nang marahas.
Verse 61
पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ
Bumagsak ang nagliliyab na mga bulalakaw at sumulpot ang nakapanghihilakbot na mga pangitain; ang mga punò’y nagbitiw ng mga sanga. Ang lahat ng dako’y tila di-mapagpala, at humihip ang masamang hangin—hudyat na nayanig ang kaayusan ng daigdig hanggang ito’y maibalik sa kautusan ng Panginoon.
Verse 62
अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः
Ay, anong pagbaligtad ng banal na kaayusan: ang handog na Aśvamedha na ito’y naging ganito! Sapagkat ang yajamāna rito ay si Dakṣa mismo, ang Prajāpati, anak ni Brahmā.
Verse 63
धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः
Si Dharma at ang iba pang kagalang-galang na kasapi ng kapulungan ay pinangalagaan ng Panginoong may watawat ni Garuḍa (Viṣṇu). At si Indra at ang iba pang mga diyos ay tuwirang tumanggap ng kani-kanilang itinakdang bahagi ng mga handog.
Verse 64
तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्
Gayunman, para sa yajamāna at para sa yajña—kasama ang mga paring tagapagganap—ang nararapat na bunga ay agad na naganap: ang pagputol ng ulo ng nagkasala, doon mismo.
Verse 65
तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन
Kaya nga, huwag kailanman magsagawa ng ritwal na hindi itinatakda ng banal na turo; huwag ding gumawa ng gawaing itinatakwil ng Panginoon; at huwag tanggapin ang gawang-ritwal na pinairal ng mga huwad at di-matuwid.
Verse 66
कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे
Kahit nakagawa na ng napakalalaking kabutihan at nakapaghandog ng daan-daang yajña, ang taong walang debosyon kay Maheshvara ay hindi makakamit ang tunay na bunga ng mga gawaing iyon.
Verse 67
कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा
Kahit ang isang tao ay nakagawa ng napakalaking kasalanan, kung sasamba siya kay Panginoong Śiva nang may debosyon, siya’y mapapalaya sa lahat ng kasalanan—dito’y wala nang dapat pagdudahan o pag-isipan pa.
Verse 68
बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु
Ano pa ang kailangan pang sabihin nang marami? Para sa taong nalulugod sa paglapastangan kay Śiva, walang saysay ang kawanggawa, walang saysay ang pag-aayuno at pagninilay; walang saysay ang yajña, at walang saysay din ang mga handog sa apoy.
Verse 69
ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः
Pagkaraan, sa labang iyon, ang mga pulutong ng mga diyos—kasama si Nārāyaṇa, ang mga Rudra, at ang mga tagapangalaga ng mga daigdig—nang tamaan ng mga palasong pinakawalan mula sa busog ni Gaṇeśa, ay nagsitakas, nilamon ng matinding kirot.
Verse 70
चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः
May ilan na gumagala na gusot ang buhok; may ilan na naupo, nakahaba ang mga biyas. May ilan na bumagsak, baluktot at wasak ang anyo ng mukha; at may ilan—mga bayaning deva—na sumigaw nang malakas.
Verse 71
केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा
May ilang mga diyos doon na lubusang gumuho; nalaglag ang kanilang kasuotan, palamuti, sandata at mga pana o sibat na panghagis. Bumagsak sila, at sa mukha at kilos ay nahayag ang kawalang-magawa, tinalikdan na ang pagkalango, kapalaluan, at pakiramdam ng lakas.
Verse 72
सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्
Di-matitinag at di-masasalag, winasak at ikinalat niya ang paghahandog ni Dakṣa sa pamamagitan ng mga sandatang di pumapalya. Pagkaraan, nagningning si Gaṇeśa sa gitna ng mga panginoon ng mga gaṇa, na parang leon na nakatindig sa gitna ng mga toro.
A divine chariot manifests in the sky; Brahmā (as charioteer under Śiva’s command) directs the hero Bhadra to ascend it, and a powerful conch-blast inaugurates the martial escalation.
The chariot signifies sanctioned divine agency (ājñā + tejas), while the conch-sound functions as śabda-śakti—an energizing, fear-inducing proclamation that transforms narrative action into ritual-symbolic power.
Śiva as Tryambaka with Ambikā is the witnessing sovereign; Brahmā appears as delegated executor; Hari is approached as a major divine counterpart; Bhadra embodies gaṇa-force empowered for a decisive encounter.