
Sa Adhyaya 19, tinanong ng mga rishi kung paano lumikha si Maheśa ng hadlang (vighna) laban kay Dakṣa, na nagsagawa ng sakripisyo sa ngalan ng dharma at artha ngunit inilalarawang durātmā. Sumagot si Vāyu at itinakda ang panahon at tagpuan: matapos ang banal na kasal at mahabang pananatiling mapaglaro ng Diyos kasama ang Diyosa sa Himavat, dumating ang Vaivasvata Manvantara. Isinagawa ni Dakṣa Prācetasa ang aśvamedha at itinatag ang ritwal sa likod ng Himavat sa mapalad na Gaṅgādvāra, na dinadalaw ng mga ṛṣi at siddha. Nagtipon ang mga deva upang dumalo—pinamunuan ni Indra—kasama ang mga Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, Marut, mga tumatanggap ng soma/ājya/dhūma, ang Aśvin, mga Pitṛ, iba pang dakilang pantas, at si Viṣṇu, bilang mga may bahagi sa yajña. Nang mapansin ni Dadhīci na dumating ang buong hukbo ng mga diyos nang wala si Īśvara, nag-alab ang kanyang galit at pinangaralan si Dakṣa: ang pagsamba sa maling pinatutungkulan at ang hindi paggalang sa tunay na karapat-dapat ay nagbubunga ng malaking kasalanan. Kaya inihahanda ng kabanata ang darating na tunggalian: isang sakripisyong panlabas na kumpleto ngunit panloob na may kapintasan dahil sa pag-aalis kay Śiva at maling kaayusan ng parangal.
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं दक्षस्य धर्मार्थं प्रवृत्तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान् विघ्नमेतदिच्छाम वेदितुम्
Wika ng mga rishi: “Paano nilikha ni Maheśa ang isang hadlang para sa masamang-kaluluwang si Daksha na nagsimula ng mga ritwal alang-alang sa dharma at pakinabang sa daigdig? Nais naming malaman ito.”
Verse 2
वायुरुवाच । विश्वस्य जगतो मातुरपि देव्यास्तपोबलात् । पितृभावमुपागम्य मुदिते हिमवद्गिरौ
Sinabi ni Vāyu: Sa kapangyarihan ng tapasya ng Diyosa—na siyang Ina ng buong sansinukob—tinanggap ni Śiva ang gampanin ng isang ama; at sa masayang Bundok Himālaya, naganap ang mga banal na pangyayari.
Verse 3
देवे ऽपि तत्कृतोद्वाहे हिमवच्छिखरालये । संकीडति तया सार्धं काले बहुतरे गते
Kahit matapos ipagdiwang ng Deva (Śiva) ang kasal na iyon, nanahan sa tuktok ng Himavān (Himalaya), siya’y nakipaglaro at nagalak kasama Niya (Pārvatī) habang napakahabang panahon ang lumilipas.
Verse 4
वैवस्वते ऽंतरे प्राप्ते दक्षः प्राचेतसः स्वयम् । अश्वमेधेन यज्ञेन यक्ष्यमाणो ऽन्वपद्यत
Nang dumating ang Vaivasvata Manvantara, si Dakṣa, anak ni Pracetā, ay siya mismo ang nagsimulang magsagawa ng yajña, na nagnanais maghandog ng Aśvamedha (sakripisyong kabayo).
Verse 5
ततो हिमवतः पृष्ठे दक्षो वै यज्ञमाहरत् । गंगाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते
Pagkaraan nito, tunay na isinagawa ni Dakṣa ang yajña sa mga dalisdis ng Himavān, sa Gaṅgādvāra—isang mapalad na pook na dinadalaw ng mga ṛṣi at mga siddha.
Verse 6
तस्य तस्मिन्मखेदेवाः सर्वे शक्र पुरोगमाः । गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा
Sa paghahandog na iyon, nagtipon ang lahat ng mga deva—pinangungunahan ni Śakra (Indra)—at noon ay nagkaisa sila sa pasyang umalis.
Verse 7
आदित्या वसवो रुद्रास्साध्यास्सह मरुद्गणैः । ऊष्मपाः सोमपाश्चैव आज्यपा धूमपास्तथा
Ang mga Āditya, ang mga Vasu, ang mga Rudra, at ang mga Sādhya kasama ang mga pangkat ng Marut; gayundin ang mga Uṣmapa at Somapa, at ang mga Ājyapa at Dhūmapa.
Verse 8
अश्विनौ पितरश्चैव तथा चान्ये महर्षयः । विष्णुना सहिताः सर्वे स्वागता यज्ञभागिनः
Dumating ang kambal na Aśvin, ang mga Pitṛ, at iba pang dakilang ṛṣi—kasama si Viṣṇu—at silang lahat ay tinanggap nang may paggalang bilang mga karapat-dapat na kalahok na tumatanggap ng itinakdang bahagi sa yajña.
Verse 9
दृष्ट्वा देवकुलं सर्वमीश्वरेण विनागतम् । दधीचो मन्युनाविष्टो दक्षमेवमभाषत
Nang makita ni Dadhīci ang buong kapulungan ng mga deva na dumating doon nang wala ang Panginoon (Śiva), siya’y sinakmal ng banal na poot at nagsalita nang ganito kay Dakṣa.
Verse 10
दधीच उवाच । अप्रपूज्ये चैव पूजा पूज्यानां चाप्य पूजने । नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः
Wika ni Dadhīci: “Kapag ang pagsamba ay inihahandog sa hindi karapat-dapat sambahin, at ang tunay na karapat-dapat ay hindi pinararangalan, tiyak na nagkakamit ang tao ng malaking kasalanan—walang pag-aalinlangan.”
Verse 11
असतां संमतिर्यत्र सतामवमतिस्तथा । दंडो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः
Kung saan pinupuri ang masasama at hinahamak ang matutuwid, doon agad bumabagsak ang kakila-kilabot na parusang itinakda ng Banal.
Verse 12
एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर्दक्षमभाषत । पूज्यं तु पशुभर्तारं कस्मान्नार्चयसे प्रभुम्
Pagkasabi nito, muling hinarap ng brahmin-ṛṣi si Dakṣa: “Bakit hindi mo sinasamba ang Panginoon—si Paśupati, ang Tagapaghari at Tagapangalaga ng lahat ng nilalang—na tunay na karapat-dapat sambahin?”
Verse 13
दक्ष उवाच । संति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः । एकादशावस्थिता ये नान्यं वेद्मि महेश्वरम्
Wika ni Dakṣa: “Marami akong Rudra, may hawak na trident at may buhol-buhol na buhok; sila’y nakatatag bilang Labing-isa. Wala akong kinikilalang ibang Maheśvara maliban sa kanila.”
Verse 14
दधीच उवाच । किमेभिरमरैरन्यैः पूजितैरध्वरे फलम् । राजा चेदध्वरस्यास्य न रुद्रः पूज्यते त्वया
Wika ni Dadhīci: “Anong bunga ang maibibigay ng handog na ito kung ibang mga diyos ang sinasamba rito? Sapagkat kung si Rudra ay hindi mo sinasamba bilang hari ng ritong ito, anong tunay na paghahari mayroon ang sakripisyong ito?”
Verse 15
ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्रष्टा यः प्रभुरव्ययः । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्य कैंकर्यवादिनः
Siya ang Panginoong di-nasisira, ang lumikha maging kina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa; at ang lahat ng nilalang, mula kay Brahmā hanggang sa mga Piśāca, ay nagpapahayag na sila’y mga tagapaglingkod at alipin Niya.
Verse 16
प्रकृतीनां परश्चैव पुरुषस्य च यः परः । चिंत्यते योगविद्वद्भि ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
Siya na lampas sa lahat ng paglitaw mula sa Prakṛti, at higit pa maging sa Puruṣa, ay pinagninilayan ng mga nakaaalam ng Yoga at ng mga ṛṣi na tunay na nakakakita sa Katotohanan.
Verse 17
अक्षरं परमं ब्रह्म ह्यसच्च सदसच्च यत् । अनादिमध्यनिधनमप्रतर्क्यं सनातनम्
Ang Walang Hanggang Iyon ay ang Kataas-taasang Brahman—higit sa kapwa hindi tunay at tunay. Walang simula, gitna, o wakas, ito ay lampas sa abot ng pangangatwiran at walang hanggan.
Verse 18
यः स्रष्टा चैव संहर्ता भर्ता चैव महेश्वरः । तस्मादन्यं न पश्यामि शंकरात्मानमध्वरे
“Siya ang Lumikha, ang Tagapagwasak, at ang Tagapangalaga—si Mahādeva, ang Dakilang Panginoon. Kaya sa banal na ritong ito, wala akong nakikitang iba; si Śaṅkara lamang ang aking nakikita bilang mismong Sarili sa loob ng handog.”
Verse 19
दक्ष उवाच । एतन्मखेशस्य सुवर्णपात्रे हविः समस्तं विधिमंत्रपूतम् । विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं प्रभोर्विभज्यावहनीयमद्य
Sinabi ni Dakṣa: “Ang buong handog na ito—dinalisay ng wastong ritwal at mga mantra—ay inilagay sa gintong sisidlan para sa Panginoon ng sakripisyo. Ngayon ay dadalhin ko ang bahagi ng walang kapantay na Viṣṇu, hahatiin ito para sa Panginoon, at iaalay nang nararapat sa banal na apoy.”
Verse 20
दधीच उवाच । यस्मान्नाराधितो रुद्रस्सर्वदेवेश्वरेश्वरः । तस्माद्दक्ष तवाशेषो यज्ञो ऽयं न भविष्यति
Sinabi ni Dadhīci: “Sapagkat si Rudra—ang Kataas-taasang Panginoon, ang Panginoon sa ibabaw ng mga panginoon ng lahat ng deva—ay hindi sinamba, kaya, O Dakṣa, ang buong yajña mong ito ay hindi magkakabunga.”
Verse 21
इत्युक्त्वा वचनं क्रुद्धो दधीचो मुनिसत्तमः । निर्गम्य च ततो देशाज्जगाम स्वकमाश्रमम्
Pagkasabi ng mga salitang iyon, si Dadhīci, ang pinakadakilang pantas, na nagngangalit sa galit, ay umalis sa pook na iyon at nagtungo sa sarili niyang ashram.
Verse 22
निर्गते ऽपि मुनौ तस्मिन्देवा दक्षं न तत्यजुः । अवश्यमनुभावित्वादनर्थस्य तु भाविनः
Kahit nakaalis na ang pantas na muni, hindi iniwan ng mga deva si Dakṣa; sapagkat ang kapahamakaang nalalapit ay itinakda ng tadhana na maranasan at hindi mapipigil.
Verse 23
एतस्मिन्नेव काले तु ज्ञात्वैतत्सर्वमीश्वरात् । दग्धुं दक्षाध्वरं विप्रा देवी देवमचोदयत्
Sa mismong sandaling iyon, nang maunawaan ng Diyosa ang lahat mula sa Panginoon, O mga pantas, hinimok niya ang Deva (Śiva) na sunugin ang paghahandog na yajña ni Dakṣa.
Verse 24
देव्या संचोदितो देवो दक्षाध्वरजिघांसया । ससर्ज सहसा वीरं वीरभद्रं गणेश्वरम्
Sa pag-uudyok ng Diyosa, ang Panginoon—nagnanais wasakin ang paghahandog ni Dakṣa—ay agad na nagpakita ng magiting na Vīrabhadra, pinuno ng mga Gaṇa.
Verse 25
सहस्रवदनं देवं सहस्रकमलेक्षणम् । सहस्रमुद्गरधरं सहस्रशरपाणिकम्
Nasaksihan ko ang Banal na Panginoon na may sanlibong mukha, sanlibong matang gaya ng lotus; may sanlibong pamalo, at ang mga kamay ay may hawak na sanlibong palaso. Kaya si Pati (Śiva) ay pinupuri bilang di-masusukat at sumasaklaw sa lahat, sa anyong saguṇa, na ang mga kapangyarihan ay lumilitaw na di-mabilang upang iangat ang mga paśu—mga nilalang na nakagapos.
Verse 26
शूलटंकगदाहस्तं दीप्तकार्मुकधारिणम् । चक्रवज्रधरं घोरं चंद्रार्धकृतशेखरम्
Sa Kanyang mga kamay ay may trisula, palakol-pandigma at pamalo; tangan din Niya ang nagdadala ng nagliliyab na busog. Hawak Niya ang cakra at vajra—kakila-kilabot sa Kanyang kamahalan—at suot ang gasuklay na buwan bilang putong sa tuktok ng ulo.
Verse 27
कुलिशोद्योतितकरं तडिज्ज्वलितमूर्धजम् । दंष्ट्राकरालं बिभ्राणं महावक्त्रं महोदरम्
Ang Kanyang kamay ay kumikislap na tila sinindihan ng vajra; ang Kanyang buhaghag na buhok ay nagliliyab na parang kidlat. Taglay ang nakapanghihilakbot na pangil, may malawak na bibig at dambuhalang tiyan, nagpakita siya sa anyong nakagigimbal—kakila-kilabot sa pagkakagapos, ngunit daluyan ng biyaya ng Panginoon.
Verse 28
विद्युज्जिह्वं प्रलंबोष्ठं मेघसागरनिःस्वनम् । वसानं चर्म वैयाघ्रं महद्रुधिरनिस्रवम्
“(Siya’y) may dila na tila kidlat, may mga labing nakalaylay, umuugong na parang dagat at mga ulap ng kulog; nakabalot sa balat ng tigre, at umaagos ang saganang dugo.”
Verse 29
गण्डद्वितयसंसृष्टमण्डलीकृतकुण्डलम् । वरामरशिरोमालावलीकलितशेखरम्
Ang kaniyang mga hikaw na bilog ay nakadikit sa magkabilang pisngi, at ang tuktok ng kaniyang ulo ay pinalamutian ng sunod-sunod na mga kuwintas na yari sa mga ulo ng mararangal na imortal—isang nakapanghihilakbot na karangyaan na angkop sa Kataas-taasang Panginoon sa anyong saguṇa.
Verse 30
रणन्नूपुरकेयूरमहाकनकभूषितम् । रत्नसंचयसंदीप्तं तारहारावृतोरसम्
Siya’y pinalamutian ng mga anklet at armlet na umaalingawngaw, ginayakan ng malalaking gintong hiyas; nagniningning sa mga bunton ng mamahaling bato, at ang dibdib ay natakpan ng kuwintas ng mga perlas na tila mga bituin—ganyan nakita ang banal na anyo.
Verse 31
महाशरभशार्दूलसिंहैः सदृशविक्रमम् । प्रशस्तमत्तमातंगसमानगमनालसम्
Ang kanyang kagitingan ay tulad ng dakilang Śarabha, ng tigre at ng leon; at ang kanyang paglakad—hindi nagmamadali at maringal—ay gaya ng sukat na pag-urong-sulong ng bantog na maharlikang elepanteng nasa init ng pagkalasing (musth).
Verse 32
शंखचामरकुंदेन्दुमृणालसदृशप्रभम् । सतुषारमिवाद्रीन्द्रं साक्षाज्जंगमतां गतम्
Nagniningning siya na gaya ng kabibe ng sankha, ng pamaypay na buntot-yak, ng jasmin, ng buwan, at ng tangkay ng lotus; ang panginoon ng mga bundok ay wari’y nababalutan ng hamog-yelo—tunay ngang tila nagkaroon ng paggalaw, na parang isang nilalang na nabubuhay at lumalakad.
Verse 33
ज्वालामालापरिक्षिप्तं दीप्तमौक्तिकभूषणम् । तेजसा चैव दीव्यंतं युगांत इव पावकम्
Napapalibutan ng kuwintas ng mga liyab, pinalamutian ng maningning na hiyas na perlas, ito’y nagningas sa dakilang ningning—gaya ng kosmikong apoy sa wakas ng isang yugto.
Verse 34
स जानुभ्यां महीं गत्वा प्रणतः प्रांजलिस्ततः । पार्श्वतो देवदेवस्य पर्यतिष्ठद्गणेश्वरः
Pagkaraan, si Gaṇeśvara ay lumuhod sa lupa; yumukod nang may paggalang na magkadikit ang mga palad, at tumayong mapagmatyag sa tabi ng Deva-ng-mga-deva (Panginoong Śiva).
Verse 35
मन्युना चासृजद्भद्रां भद्रकालीं महेश्वरीम् । आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन गंतुं सहैव तु
At mula sa Kanyang poot, Kanyang ipinamalas ang mapalad na Diyosa—si Bhadrakālī, ang Mahēśvarī na Dakilang Kapangyarihan—upang bilang Saksi ng sarili Niyang karma, siya’y sumama rin sa Kanya roon.
Verse 36
तं दृष्ट्वावस्थितं वीरभद्रं कालाग्निसन्निभम् । भद्रया सहितं प्राह भद्रमस्त्विति शंकरः
Nang makita ni Śaṅkara si Vīrabhadra na nakatayo roon, naglalagablab na tila apoy ng Kala sa pagkalusaw ng panahon, si Śaṅkara—kasama si Bhadrā—ay nagsalita: “Sumaiyo ang pagpapala at kabutihang-palad.”
Verse 37
स च विज्ञापयामास सह देव्या महेश्वरम् । आज्ञापय महादेव किं कार्यं करवाण्यहम्
Pagkatapos, siya—kasama ang Diyosa—ay magalang na nagsumamo kay Maheśvara: “Iutos Mo, O Mahādeva; anong gawain ang dapat kong gampanan?”
Verse 38
ततस्त्रिपुरहा प्राह हैमवत्याः प्रियेच्छया । वीरभद्रं महाबाहुं वाचा विपुलनादया
Pagkaraan, si Tripurahā (si Śiva, ang tagapagwasak ng Tripura), na nagnanais tuparin ang minamahal na hangarin ni Haimavatī (Pārvatī), ay nagsalita kay Vīrabhadra na makapangyarihan ang bisig, sa tinig na malakas at umaalingawngaw.
Verse 39
देवदेव उवाच । प्राचेतसस्य दक्षस्य यज्ञं सद्यो विनाशय । भद्रकाल्या सहासि त्वमेतत्कृत्यं गणेश्वर
Wika ng Panginoon ng mga diyos: “Wasakin agad ang yajña ni Dakṣa, anak ni Prācetas. Kasama si Bhadrakālī, ikaw—O panginoon ng mga Gaṇa—ang dapat magsagawa ng gawaing ito.”
Verse 40
अहमप्यनया सार्धं रैभ्याश्रमसपीपतः । स्थित्वा वीक्षे गणेशान विक्रमं तव दुःसहम्
“Ako man, kasama siya, ay lumapit sa ashram ni Raibhya. Nakatayo roon, O Gaṇeśa, aking namamasdan ang iyong lakas na di-mapipigil at mahirap salungatin.”
Verse 41
वृक्षा कनखले ये तु गंगाद्वारसमीपगाः । सुवर्णशृंगस्य गिरेर्मेरुमंदरसंनिभाः
Ang mga punongkahoy sa Kanakhala, malapit sa Gaṅgādvāra (Haridvāra), ay wari’y mga dalisdis ng bundok na Suvarṇaśṛṅga—kahawig ng Meru at Mandara sa maringal na kadakilaan.
Verse 42
तस्मिन्प्रदेशे दक्षस्य युज्ञः संप्रति वर्तते । सहसा तस्य यज्ञस्य विघातं कुरु मा चिरम्
Sa mismong pook na iyon, isinasagawa ngayon ang handog na yajña ni Dakṣa. Humayo ka agad, huwag mag-antala, at hadlangan ang yajña na iyon.
Verse 43
इत्युक्ते सति देवेन देवी हिमगिरीन्द्रजा । भद्रं भद्रं च संप्रेक्ष्य वत्सं धेनुरिवौरसम्
Nang masabi na iyon ng Panginoon, ang Diyosa—anak ni Himavat—ay tumingin nang paulit-ulit nang may mapagpalang lambing, gaya ng inahing baka na tumitingin sa sariling guya sa kanyang dibdib.
Verse 44
आलिंग्य च समाघ्राय मूर्ध्नि षड्वदनं यथा । सस्मिता वचनं प्राह मधुरं मधुरं स्वयम्
Yumakap siya at humalik (suminghot na halik) sa tuktok ng ulo, gaya ng pagyakap sa Anim-na-Mukha (Kārttikeya). Nakangiti, kusang lumabas sa kanya ang mga salitang matamis—tunay na matamis.
Verse 45
देव्युवाच । वत्स भद्र महाभाग महाबलपराक्रम । मत्प्रियार्थं त्वमुत्पन्नो मम मन्युं प्रमार्जक
Sinabi ng Diyosa: “Anak kong mahal—marangal, mapalad, makapangyarihan at matapang—ikaw ay sumilang para sa bagay na mahal sa akin; ikaw ang magpawi at magpunas ng aking poot.”
Verse 46
यज्ञेश्वरमनाहूय यज्ञकर्मरतो ऽभवत् । दक्षं वैरेण तं तस्माद्भिंधि यज्ञं गणेश्वर
Nang hindi inaanyayahan ang Panginoon ng Sakripisyo (Shiva), naging abala siya sa mga ritwal ng sakripisyo. Samakatuwid, O Ganesvara, dahil sa poot sa Daksha na iyon—humayo ka at wasakin ang sakripisyo.
Verse 47
यज्ञलक्ष्मीमलक्ष्मीं त्वं भद्र कृत्वा ममाज्ञया । यजमानं च तं हत्वा वत्स हिंसय भद्रया
O Bhadra, sa aking utos, gawing kamalasan ang kasaganaan ng sakripisyong ito. Pagkatapos ay patayin ang nagsasakripisyo (ang yajamāna), anak ko, at gamit ang Bhadrā (iyong mabagsik na kapangyarihan) ay dalhin ang kapahamakan sa kanya.
Verse 48
अशेषामिव तामाज्ञां शिवयोश्चित्रकृत्ययोः । मूर्ध्नि कृत्वा नमस्कृत्य भद्रो गंतुं प्रचक्रमे
Tinanggap ang utos ng dalawang Śiva—na ang mga kamangha-manghang gawa ay di masukat—na wari’y ipinatong sa kanyang ulo; si Bhadra ay yumukod sa pagpupugay at saka nagsimulang umalis.
Verse 49
अथैष भगवान्क्रुद्धः प्रेतावासकृतालयः । वीरभद्रो महादेवो देव्या मन्युप्रमार्जकः
Pagkaraan, ang pinagpalang Panginoon ay nag-alab sa galit—na ang tahanan ay nasa pook ng mga espiritu at yumao—at nagpakita bilang Vīrabhadra, ang Mahādeva, na nagpapawi at tumutupad sa poot ng Devī.
Verse 50
ससर्ज रोमकूपेभ्यो रोमजाख्यान्गणेश्वरान् । दक्षिणाद्भुजदेशात्तु शतकोटिगविश्वरान्
Mula sa mga butas ng balahibo sa Kanyang katawan, Kanyang nilikha ang mga panginoon ng gaṇa na tinatawag na Romaja; at mula sa bahagi ng Kanyang kanang bisig, Kanyang iniluwal ang sandaang koṭi na makapangyarihang pinuno ng mga hukbo.
Verse 51
पादात्तथोरुदेशाच्च पृष्ठात्पार्श्वान्मुखाद्गलात् । गुह्याद्गुल्फाच्छिरोमध्यात्कंठादास्यात्तथोदरात्
Mula sa mga paa, mula sa bahagi ng mga hita, mula sa likod at mga tagiliran; mula sa mukha at lalamunan; mula sa lihim na sangkap at mga bukung-bukong; mula sa gitna ng ulo, mula sa leeg, mula sa bibig, at gayundin mula sa tiyan—ito ang mga pook na binanggit.
Verse 52
तदा गणेश्वरैर्भद्रैर्भद्रतुल्यपराक्रमैः । संछादितमभूत्सर्वं साकाशविवरं जगत्
Pagkaraan, sa pamamagitan ng mga mapalad na Gaṇeśvara—makapangyarihan, ang tapang ay kapantay ni Bhadra—ang buong daigdig, pati ang mga siwang ng kalangitan, ay nalambungan nang lubos.
Verse 53
सर्वे सहस्रहस्तास्ते सहस्रायुधपाणयः । रुद्रस्यानुचरास्सर्वे सर्वे रुद्रसमप्रभाः
Silang lahat ay may sanlibong kamay, at sa kanilang mga kamay ay sanlibong sandata. Silang lahat ay mga tagasunod ni Rudra, at lahat ay nagniningning sa liwanag na kapantay ng kay Rudra mismo.
Verse 54
शूलशक्तिगदाहस्ताष्टंकोपलशिलाधराः । कालाग्निरुद्रसदृशास्त्रिनेत्राश्च जटाधराः
Ang mababangis na tagapaglingkod ng Panginoon ay may hawak na trishula, sibat at pamalo, at binubuhat ang mga tuktok ng bundok at malalaking bato; sila’y wari’y si Kālāgnirudra mismo—tatlong-mata at may buhol-buhol na buhok—na nagpapakita ng nakapanghihilakbot na kapangyarihang tagapagtanggol ng Śiva sa Kanyang anyong saguṇa.
Verse 55
निपेतुर्भृशमाकाशे शतशस्सिंहवाहनाः । विनेदुश्च महानादाञ्जलदा इव भद्रजाः
Pagkaraan, sa kalangitan, daan-daan at daan-daan na mga nakasakay sa leon ang sumalakay pababa nang buong lakas; at sila’y umungal sa malalakas na sigaw, na parang mapalad na ulap-ulan na dumadagundong.
Verse 56
तैर्भद्रैर्भगवान्मद्रस्तथा परिवृतो बभौ । कालानलशतैर्युक्तो यथांते कालभैरवः
Napaligiran sa gayong paraan ng mga mapalad na tagapaglingkod, ang Mapalad na Panginoon—Madra—ay nagningning, na wari’y si Kālabhairava sa wakas ng panahon, taglay ang sandaang apoy ng naglalamon na liyab ng Panahon.
Verse 57
तेषां मध्ये समारुह्य वृषेंद्रं वृषभध्वजः । जगाम भगवान्भद्रश्शुभमभ्रं यथा भवः
Sa gitna nila, sumakay sa hari ng mga toro ang Panginoong may watawat ng toro—Vṛṣabhadhvaja. Ang mapalad at mahabaging Panginoon ay nagpatuloy, na parang si Bhava (Śiva) na dumaraan sa dalisay at nagniningning na ulap.
Verse 58
तस्मिन्वृषभमारूढे भद्रे तु भसितप्रभः । बभार मौक्तिकं छत्रं गृहीतसितचामरः
Nang ang Mapalad na Panginoon—nagniningning sa banal na abo (vibhūti)—ay makasakay na sa toro, taglay Niya ang payong na puting-perlas at hawak sa kamay ang puting pamaypay na buntot-yak (cāmara).
Verse 59
स तदा शुशुभे पार्श्वे भद्रस्य भसितप्रभः । भगवानिव शैलेन्द्रः पार्श्वे विश्वजगद्गुरोः
Noon, siya—na nagniningning sa kinang ng banal na abo—ay nagliwanag nang maringal sa tabi ni Bhadra, na wari’y marilag na bundok sa tabi ng Panginoon, ang Guru ng buong sansinukob.
Verse 60
सो ऽपि तेन बभौ भद्रः श्वेतचामरपाणिना । बालसोमेन सौम्येन यथा शूलवरायुधः
Pinalamutian niya, ang mapalad na si Bhadra ay lalo pang nagningning—may hawak na puting cāmara, banayad na gaya ng murang buwan—na wari’y ang Kataas-taasang Panginoon na may dakilang sandata, ang trisula.
Verse 61
दध्मौ शंखं सितं भद्रं भद्रस्य पुरतः शुभम् । भानुकंपो महातेजा हेमरत्नैरलंकृतः
Pagkaraan, si Bhānukampa—may dakilang ningning, pinalamutian ng ginto at hiyas—ay tumindig nang may paggalang sa harap ni Bhadra at hinipan ang dalisay na puting śaṅkha, mapalad at marangal.
Verse 62
देवदुंदुभयो नेदुर्दिव्यसंकुलनिःस्वनाः । ववृषुश्शतशो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं बलाहकाः
Umalingawngaw ang mga tambol ng langit (devadundubhi) sa pinaghalong banal na himig; at ang mga ulap ay nagpaulan ng daan-daang bugso ng bulaklak sa ulunan ng iginagalang, bilang mapalad na handog.
Verse 63
फुल्लानां मधुगर्भाणां पुष्पाणां गंधबंधवः । मार्गानुकूलसंवाहा वबुश्च पथि मारुताः
Ang halimuyak, na wari’y matalik na kasama ng mga bulaklak na ganap na namukadkad at hitik sa nektar, ay kumalat; at sa daan, dumaloy ang banayad na simoy na angkop sa paglalakbay.
Verse 64
ततो गणेश्वराः सर्वे मत्ता युद्धबलोद्धताः । ननृतुर्मुमुदुर्१ एदुर्जहसुर्जगदुर्जगुः
Pagkaraan, ang lahat ng mga panginoon ng Gaṇa, lasing sa sigla at nagmamataas sa lakas ng digmaan, ay nagsimulang sumayaw; sila’y nagalak, sumigaw nang malakas, tumawa, nagsalita, at umawit—pinuno ang mga dako ng kanilang masidhing kasiyahan.
Verse 65
तदा भद्रगणांतःस्थो बभौ भद्रः स भद्रया । यथा रुद्रगणांतः स्थस्त्र्यम्बकोंबिकया सह
Pagkatapos ang mapalad na si Bhadra, na nakatayo sa gitna ng mga Bhadragana, ay nagningning kasama si Bhadra—gaya ni Tryambaka (Shiva), na nakatayo sa gitna ng mga Rudragana, na nagniningning kasama si Ambika (Parvati) sa kanyang tabi.
Verse 66
तत्क्षणादेव दक्षस्य यज्ञवाटं रण्मयम् । प्रविवेश महाबाहुर्वीरभद्रो महानुगः
Sa sandaling iyon, ang may malakas na bisig na si Virabhadra—na sinusundan ng kanyang mga dakilang tagasunod—ay pumasok sa bakuran ng sakripisyo ni Daksha, na naging isang larangan ng digmaan.
Verse 67
ततस्तु दक्षप्रतिपादितस्य क्रतुप्रधानस्य गणप्रधानः । प्रयोगभूमिं प्रविवेश भद्रो रुद्रो यथांते भुवनं दिधक्षुः
Pagkatapos ang pinuno ng mga gana—si Bhadra Rudra—ay pumasok sa arena ng sakripisyo na itinatag ni Daksha, na tila ba, sa dulo ng panahon, si Rudra ay pumapasok sa mga mundo na may layuning tupukin ang mga ito sa apoy.
The setup for Dakṣa’s aśvamedha sacrifice at Gaṅgādvāra on Himavat, including the arrival of devas and other beings—conspicuously without Īśvara (Śiva)—which precipitates admonition and impending conflict.
It signals a ritual-theological defect: a yajña that ignores the supreme principle cannot be fully auspicious. The narrative uses this omission to critique mere formalism and to assert Śiva’s indispensability in cosmic and sacrificial hierarchy.
Indra with the devas; Ādityas, Vasus, Rudras, Sādhyas, Maruts; specialized offering-recipients (soma/ājya/dhūma categories); the Aśvins, Pitṛs, other ṛṣis; and Viṣṇu—collectively termed yajña-bhāgins.