उपमन्यूपदेशः (Upamanyu’s Instruction)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यमुपमन्योर्महात्मनः । जातभक्तिर्महादेवे कृष्णः प्रोवाच तं मुनिम्

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig niya ang mga salita ng dakilang pantas na si Upamanyu, si Kṛṣṇa—na nagising ang debosyon kay Mahādeva—ay nagsalita sa pantas na iyon.

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां सनत्कुमारव्याससंवादे उपमन्यूपदेशो नाम द्वितीयोऽध्यायः

Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalimang Aklat, ang Umāsaṃhitā—sa pag-uusap nina Sanatkumāra at Vyāsa, nagtatapos ang ikalawang kabanata na pinamagatang “Upamanyu-Upadeśa” (Pagtuturo kay Upamanyu).

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्योपमन्युस्स मुनिश्शैववरो महान् । कृष्णवाक्यं सुप्रशस्य प्रत्युवाच कृपानिधिः

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig iyon, si Upamanyu, ang dakilang muni—pinakamataas sa mga debotong Śaiva—ay lubos na nagpuri sa pahayag ni Kṛṣṇa at, bilang bukal ng habag, ay sumagot bilang tugon.

Verse 4

उपमन्युरुवाच । यैर्यैर्भवाराधनतः प्राप्तो हृत्काम एव हि । तांस्तान्भक्तान्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं वै यदूद्वह

Wika ni Upamanyu: “Sa alinmang paraan ng pagsamba kay Bhava (Panginoong Śiva) na tunay na nagkakaloob ng ninanais ng puso, ilalarawan ko ang mismong mga debotong iyon at ang kanilang mga gawi—makinig ka, O pinakamainam sa angkan ng Yadu.”

Verse 5

शर्वात्सर्वामरैश्वर्य्यं हिरण्यकशिपुः पुरा । वर्षाणां दशलक्षाणि सोऽलभच्चन्द्रशेखरात्

Noong unang panahon, tinamo ni Hiraṇyakaśipu mula kay Śarva—si Candraśekhara mismo—ang paghahari sa lahat ng mga diyos, kalakip ang habang-buhay na sampung milyong taon.

Verse 6

तस्याऽथ पुत्रप्रवरो नन्दनो नाम विश्रुतः । स च शर्ववरादिन्द्रं वर्षायुतमधोनयत्

Pagkaraan, nagkaroon siya ng isang dakilang anak na lalaki, bantog sa pangalang Nandana. At sa biyaya ni Śarva (Panginoong Śiva), kanyang pinababa ang dangal ni Indra at ibinagsak siya sa loob ng sampung libong taon.

Verse 7

विष्णुचक्रं च तद्धोरं वज्रमाखण्डलस्य च । शीर्णं पुराऽभवत्कृष्ण तदंगेषु महाहवे

O Kṛṣṇa, sa dakilang labanan, ang mabangis na cakra ni Viṣṇu at ang vajra ni Indra ay minsang nabasag sa mismong mga sangkap ng Kanyang katawan—gayon katibay at di-masugatan ang Panginoong Śiva.

Verse 8

न शस्त्राणि वहंत्यंगे धर्मतस्तस्य धीमतः । ग्रहस्यातिबलस्याजौ चक्रवज्रमुखान्यपि

Sa marunong na matatag sa dharma, hindi kumakapit sa kanyang katawan ang mga sandata. Sa labanan laban sa napakalakas na Graha, maging ang cakra at mga sandatang tulad ng vajra ay walang bisa.

Verse 9

अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । देवदत्तवरा जघ्नुरसुरेन्द्रास्सुरान्भृशम्

Nadaig at nasakmal ng mas makapangyarihang Graha, ang mga Deva ay pinahihirapan; saka ang mga panginoon ng Asura, pinalakas ng mga biyayang iginawad, ay marahas na bumagsak sa mga diyos.

Verse 10

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रैलोक्येश्वरता मदात् । शतवर्षसहस्राणि सर्वलोकेश्वरो भवः

Dahil ako’y nalugod, ipinagkaloob ko pa kay Vidyutprabha ang paghahari sa tatlong daigdig. Sa loob ng isang daang libong taon, maging Bhava—ang panginoon ng lahat ng mga mundo.

Verse 11

तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ शिवः । मम चानुचरो नित्यं भविष्यस्यब्रवीदिति

“Gayundin, ipinagkaloob ni Śiva (sa kanya) ang sampung libong anak na lalaki; at sinabi rin Niya: ‘Sa hinaharap, siya’y mananatiling Aking tagapaglingkod magpakailanman.’”

Verse 12

कुशद्वीपे शुभं राज्यमददाद्भगवान्भवः । स तस्मै शङ्करः प्रीत्या वासुदेव प्रहृष्टधीः

Sa Kuśadvīpa, ipinagkaloob ng Mapalad na Panginoong Bhava (Śiva) sa kanya ang isang mapalad na kaharian. Si Śaṅkara, na galak ang diwa, ay buong pagmamahal na nagkaloob nito, O Vāsudeva.

Verse 13

धात्रा सृष्टश्शतमखो दैत्यो वर्षशतं पुरा । तपः कृत्वा सहस्रं तु पुत्राणामलभद्भवात्

Noong unang panahon, ang Daitya na si Śatamakha—na nilikha ni Dhātṛ (Brahmā)—ay nagsagawa ng matinding tapas sa loob ng sandaang taon; at dahil sa tapas na iyon, tumanggap siya ng isang libong anak na lalaki mula kay Bhava (Śiva).

Verse 14

याज्ञवल्क्य इति ख्यातो गीतो वेदेषु वै मुनिः । आराध्य स महादेवं प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

Ang pantas na kilala bilang Yājñavalkya—na pinupuri sa mga Veda—pagkaraang sumamba kay Mahādeva, ay nagkamit ng kataas-taasang kaalamang espirituwal.

Verse 15

वेदव्यासस्तु यो नाम्ना प्राप्तवानतुलं यशः । सोऽपि शंकरमाराध्य त्रिकालज्ञानमाप्तवान्

Siya na tanyag sa pangalang Vedavyāsa ay nagkamit ng di-mapapantayang karangalan. Maging siya man, matapos sumamba nang wasto kay Śaṅkara, ay tumanggap ng kaalaman sa tatlong panahon—nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap.

Verse 16

इन्द्रेण वालखिल्यास्ते परिभूतास्तु शङ्करात् । लेभिरे सोमहर्तारं गरुडं सर्वदुर्जयम्

Ang mga pantas na Vālakhilya, matapos hamakin ni Indra, ay dumulog upang manangan kay Śaṅkara. Sa tulong ni Śaṅkara, natamo nila si Garuḍa—di-matatalo ng sinuman—bilang siyang aagaw sa Soma.

Verse 17

आपः प्रनष्टाः सर्वाश्च पूर्वरोषात्कपर्द्दिनः । शर्वं समकपालेन देवैरिष्ट्वा प्रवर्तितम्

Naglaho ang lahat ng tubig dahil sa dating poot ni Kapardin (Śiva). Pagkaraan, sinamba ng mga diyos si Śarva sa pag-aalay ng ganap na mangkok na bungo; at sa ritong iyon, muling pinakilos ang banal na agos.

Verse 18

अत्रेर्भार्य्या चानसूया त्रीणि वर्षशतानि च । मुशलेषु निराहारा सुप्त्वा शर्वात्ततस्सुतान्

Si Anasūyā, ang malinis na asawa ni Atri, ay nahimlay sa ibabaw ng mga pambayo sa loob ng tatlong daang taon, nag-aayuno nang walang pagkain; at pagkaraan, sa biyaya ni Śarva (Panginoong Śiva), nagkamit siya ng mga anak na lalaki.

Verse 19

दत्तात्रेयं मुनिं लेभे चन्द्रं दुर्वाससं तथा । गंगां प्रवर्तयामास चित्रकूटे पतिव्रता

Ang tapat na asawang pativratā na iyon ay nagkamit ng pantas na si Dattātreya, gayundin nina Candra at Durvāsas; at sa Citrakūṭa, pinadaloy niya ang Gaṅgā upang lumitaw.

Verse 20

विकर्णश्च महादेवं तथा भक्तसुखावहम् । प्रसाद्य महतीं सिद्धिमाप्तवान्मधुसूदन

Si Vikarṇa rin, matapos palugdan si Mahādeva—ang nagkakaloob ng ligaya sa mga deboto—ay nagkamit ng dakilang siddhi; gayon ang ipinahayag ni Madhusūdana (Viṣṇu).

Verse 21

चित्रसेनो नृपश्शंभुं प्रसाद्य दृढभक्तिमान् । समस्तनृपभीतिभ्योऽभयं प्रापातुलं च कम्

Si Haring Citrasena, na may matatag at di-nagmamaliw na debosyon, ay nagpasaya kay Śambhu (Panginoong Śiva) at nagkamit ng walang kapantay na kawalang-takot—kalayaan sa lahat ng pangambang dulot ng ibang mga hari.

Verse 22

श्रीकरो गोपिकासूनुर्नृपपूजाविलोकनात् । जातभक्तिर्महादेवे परमां सिद्धिमाप्तवान्

Si Śrīkara, anak ng isang babaeng pastol ng baka, nang masaksihan ang pagsamba ng hari, ay nagising ang debosyon kay Mahādeva at nakamit ang pinakadakilang siddhi.

Verse 23

चित्राङ्गदो नृपसुतस्सीमन्तिन्याः पतिर्हरे । शिवानुग्रहतो मग्नो यमुनायां मृतो न हि

O Hari, si Citrāṅgada—anak ng hari at asawa ni Sīmantinī—bagaman nalubog sa Yamunā sa biyaya ni Śiva, ay hindi tunay na namatay.

Verse 24

स च तक्षालयं गत्वा तन्मैत्रीं प्राप्य सुव्रतः । आयातः स्वगृहं प्रीतो नानाधनसमन्वितः

At siya, ang taong matatag sa banal na panata, ay nagtungo sa pagawaan ng karpintero; nakamit ang kanilang pagkakaibigan, at masayang nagbalik sa sariling tahanan, taglay ang sari-saring kayamanan.

Verse 25

सीमंतिनी प्रिया तस्य सोमव्रतपरायणा । शिवानुग्रहतः कृष्ण लेभे सौभाग्यमुत्तमम्

O Kṛṣṇa, ang minamahal niyang si Sīmantinī—matatag sa Soma-vrata—sa biyaya ni Panginoong Śiva ay nagkamit ng pinakamataas na pagpapala at kapalaran.

Verse 26

तत्प्रभावाद्व्रते तस्मिन्नेको द्विजसुतः पुरा । कश्चित्स्त्रीत्वं गतो लोभात्कृतदाराकृतिश्छलात्

Sa bisa ng panatang iyon (vrata), noong unang panahon ay may isang anak ng brahmana; dahil sa kasakiman, napasailalim siya sa kalagayang babae, sa panlilinlang na nag-anyong asawa.

Verse 27

चंचुका पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे द्विजतः पुरा । श्रुत्वा धर्मकथां शंभोर्भक्त्या प्राप परां गतिम्

Noong una sa Gokarṇa, may isang masama at palaboy na babae na ang pangalan ay Caṃcukā. Nang marinig niya mula sa isang brahmana ang banal na salaysay ng dharma tungkol kay Śambhu (Panginoong Śiva), sa pamamagitan ng debosyon ay naabot niya ang kataas-taasang kalagayan (kalayaan).

Verse 28

स्वस्त्र्यनुग्रहतः पापी बिंदुगो चंचुकापतिः । श्रुत्वा शिवपुराणं स सद्गतिं प्राप शांकरीम्

Sa biyaya ng sarili niyang asawa, ang makasalanang si Binduga, asawa ni Caṃcukā, nang marinig ang Śiva Purāṇa ay nakamit ang tunay na mabuting hantungan—ang mapalad na paglaya kay Śaṅkara (Śiva).

Verse 29

पिंगला गणिका ख्याता मदराह्वो द्विजाधमः । शैवमृषभमभ्यर्च्य लेभाते सद्गतिं च तौ

Si Piṅgalā, tanyag bilang isang kurtisan, at si Madarāhva, ang pinakabagsak sa mga dalawang-ulit na isinilang—nang sambahin nila ang toro ng mga Śaiva (Nandin), kapwa nila nakamit ang mapalad na hantungan.

Verse 30

महानन्दाभिधा कश्चिद्वेश्या शिवपदादृता । दृढात्पणात्सुप्रसाद्य शिवं लेभे च सद्गतिम्

May isang kurtisanang nagngangalang Mahānandā na sumilong sa mga banal na paa ni Panginoong Śiva. Sa matibay na panata, lubha niyang kinalugdan si Śiva, kaya natamo niya ang tunay na mabuting kalagayan (kapalarang mapagpalaya).

Verse 31

कैकेयी द्विजबालाः च सादराह्वा शिवव्रता । परमं हि सुखं प्राप शिवेशव्रतधारणात्

Si Kaikeyī, ang mga dalagang Brahmin, at si Sādarāhvā—matitibay sa panata ni Śiva—tunay na nagkamit ng sukdulang kaligayahan sa pag-angkin at matatag na pagtalima sa panatang inialay kay Śiveśa (Śiva).

Verse 32

विमर्षणश्च नृपतिश्शिवभक्तिं विधाय वै । गतिं लेभे परां कृष्ण शिवानुग्रहतः पुरा

O Kṛṣṇa, ang haring si Vimarṣaṇa, matapos maitatag nang wasto ang debosyon kay Śiva, noong unang panahon—sa biyaya ni Śiva—ay nagkamit ng kataas-taasang kalagayan.

Verse 33

दुर्जनश्च नृपः पापी बहुस्त्रीलंपटः खलः । शिवभक्त्या शिवं प्राप निर्लिप्तः सर्वकर्मसु

Kahit ang isang masamang tao—isang haring makasalanan, isang hamak na tuso na alipin ng pita sa maraming babae—sa debosyon kay Śiva ay nakaabot kay Śiva, at naging walang dungis sa lahat ng gawa.

Verse 34

सस्त्रीकश्शबरो नाम्ना शंकरश्च शिवव्रती । चिताभस्मरतो भक्त्या लेभे तद्गतिमुत्तमाम्

May isang Śabara (naninirahan sa gubat) na nagngangalang Śaṅkara, kasama ang kanyang asawa, matatag sa mga panata ni Śiva; sa bhakti ay ipinahid niya sa katawan ang abo mula sa punerarya, at sa bhakti ring iyon ay nagkamit siya ng sukdulang kalagayan—pakikiisa sa layon ni Śiva mismo.

Verse 35

सौमिनी नाम चाण्डाली संपूज्याज्ञानतो हि सा । लेभे शैवीं गतिं कृष्ण शंकरानुग्रहात्परात्

Isang babaeng Caṇḍāla na nagngangalang Sauminī, bagaman sumamba minsan nang hindi ganap ang pagkaunawa, ay nakamit pa rin ang kalagayang Śaiva—O Kṛṣṇa—sa pamamagitan ng sukdulang biyaya ni Śaṅkara.

Verse 36

कौशिकश्च समाराध्य शंकरं लोक शंकरम् । ब्राह्मणोऽभूत्क्षत्रियश्च द्वितीय इव पद्मभूः

Si Kauśika, matapos sambahin nang wasto si Śaṅkara—ang tagapagpala ng mga daigdig—ay naging kapwa brāhmaṇa at kṣatriya, na tila ikalawang Padmabhū (Brahmā) sa kaningningan.

Verse 37

दुर्वासा मुनिशार्दूलश्शिवानुग्रहतः पुरा । तस्तार स्वमतं लोके शिवभक्तिं विमुक्तिदाम्

Noong unang panahon, si Durvāsā—ang tigre sa mga pantas—sa biyaya ni Śiva ay nagtatag sa daigdig ng sariling aral: ang debosyon kay Śiva na nagkakaloob ng kalayaan (mokṣa).

Verse 39

शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरंचिश्शैवसत्तमः । अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः

Matapos sambahin si Śiva nang may tapat na bhakti, si Virañci (Brahmā)—ang pinakadakila sa mga Śaiva—ay naging tagapagganap ng paglikha, ang iginagalang na Pitāmaha, ama ng lahat ng daigdig.

Verse 40

मार्कण्डेयो मुनिवरश्चिरंजीवी महाप्रभुः । शिवभक्तवरः श्रीमाञ्शिवानुग्रहतो हरे

Si Mārkaṇḍeya, ang pinakadakilang pantas, ay naging chiranjīvi at lubhang maluwalhati. Ang marangal na pinakamahusay sa mga deboto ni Śiva ay nagkamit nito sa biyaya ni Śiva, O Hari.

Verse 41

देवेन्द्रो हि महाशैवस्त्रैलोक्यं बुभुजे पुरा । शिवानुग्रहतः कृष्ण सर्वदेवाधिपः प्रभुः

Tunay nga, si Devendra (Indra), bilang isang dakilang deboto ni Śiva, ay minsang nagtamasa ng paghahari sa tatlong daigdig. O Kṛṣṇa, sa biyaya ni Śiva siya naging makapangyarihang Panginoon at pinakamataas na pinuno ng lahat ng mga diyos.

Verse 42

बलिपुत्रो महाशैवश्शिवानुग्रहतो वशी । बाणो बभूव ब्रह्माण्डनायकस्सकलेश्वरः

Si Bāṇa, anak ni Bali, isang dakilang deboto ni Śiva, ay naging makapangyarihan sa pamamagitan ng biyaya ni Śiva; at siya’y naging pinuno ng saklaw ng sansinukob, panginoon sa lahat.

Verse 43

हरिश्शक्तिश्च सद्भक्त्या दधीचश्च महेश्वरः । शिवानुग्रहतोऽभूवंस्तथा रामो हि शांकरः

Sa tunay na debosyon, si Hari ay napuspos ng banal na kapangyarihan; si Dadhīci ay naging dakilang pantas na tila isang panginoon; at gayundin, si Rāma ay naging deboto ni Śaṅkara—lahat sila’y nagkamit nito sa mapagpalang biyaya ni Śiva.

Verse 44

कणादो भार्गवश्चैव गुरुर्गौतम एव च । शिवभक्त्या बभूवुस्ते महाप्रभव ईश्वरा

Sina Kaṇāda, Bhārgava, ang Guru (Bṛhaspati), at si Gautama rin—sa debosyon kay Śiva, sila’y naging lubhang pinagkalooban ng kapangyarihan, maringal na mga panginoon at guro.

Verse 45

शाकल्यश्शंसितात्मा च नववर्षशातान्यपि । भवमाराधयामास मनोयज्ञेन माधव

Si Śākalya, na pinuri at marangal ang diwa, ay sumamba kay Bhava (Panginoong Śiva) kahit sa loob ng siyam na raang taon—si Mādhava’y sumamba sa Kanya sa pamamagitan ng panloob na yajña, ginawang handog ang isipan.

Verse 46

तुतोष भगवानाह ग्रंथकर्ता भविष्यसि । वत्साक्षय्या च ते कीर्तिस्त्रैलोक्ये प्रभविष्यति

Nalugod ang Mapalad na Panginoon at nagsabi: “Anak Ko, ikaw ay magiging tagapaglikha ng banal na kasulatan; at ang iyong katanyagan ay di-mauubos, lalaganap sa tatlong daigdig.”

Verse 47

अक्षयं च कुलं तेऽस्तु महर्षिभिरलंकृतम् । भविष्यसि ऋषिश्रेष्ठ सूत्रकर्ता ततस्ततः

Nawa’y maging di-nagmamaliw ang iyong angkan at mapalamutian ng mga dakilang rishi. O pinakadakila sa mga pantas, sa takdang panahon ikaw ay magiging tagapaglikha ng mga sūtra, muli’t muli.

Verse 48

इत्येवं शंकरात्प्राप वरं मुनिवरस्स वै । त्रैलोक्ये विततश्चासीत्पूज्यश्च यदुनन्दन

Kaya nga, natamo ng pinakadakilang muni ang biyaya mula kay Śaṅkara. O minamahal na supling ng mga Yadu, lumaganap sa tatlong daigdig ang kanyang katanyagan, at siya’y naging karapat-dapat sambahin at igalang.

Verse 49

सावर्णिरिति विख्यात ऋषिरासीत्कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतानि च

Sa Kṛta Yuga ay may isang rishi na tanyag sa pangalang Sāvarṇi. Dito mismo, isinagawa niya ang mahigpit na tapasya sa loob ng anim na libong taon.

Verse 50

तमाह भगवान्रुद्रस्साक्षात्तुष्टोस्मि तेऽनघ । ग्रंथकृल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामरः

At noon ang Mapalad na Panginoong Rudra mismo ay nagsabi: “O walang kasalanan, tunay Akong nalulugod sa iyo. Ikaw ay magiging may-akda ng isang banal na akda na kikilalanin sa lahat ng daigdig, at ikaw ay malalaya sa katandaan at kamatayan.”

Verse 51

एवंविधो महादेवः पुण्यपूर्वतरैस्ततः । समर्च्चितश्शुभान्कामान्प्रददाति यथेप्सितान्

Ganyan si Mahādeva: kapag sinamba Siya ng mga may napakasaganang kabutihang-loob at merito, ipinagkakaloob Niya ang mga mapalad na ninanais, ayon mismo sa kanilang minimithi.

Verse 52

एकेनैव मुखेनाहं वक्तुं भगवतो गुणाः । ये संति तान्न शक्नोमि ह्यपि वर्षशतैरपि

Sa iisang bibig lamang, hindi ko kayang ilarawan ang mga katangian ng Panginoon ayon sa tunay na kalagayan—kahit magsalita pa ako nang daan-daang taon.