Sarga 94

Verse 1

स प्रविश्यसभांराजादीनःपरमदुःखितः ।निषपादासनेमुख्येसिंहःक्रुद्धइवश्वसन् ।।।।

Pumasok si Haring Rāvaṇa sa bulwagan ng kapulungan, kaawa-awa at lubhang nagdadalamhati; humihingal na wari’y galit na leon, umupo siya sa pangunahing luklukan.

Verse 2

अब्रवीच्च स तान्सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः ।रावणःप्राञ्जलिर्वाक्यंपुत्रव्यसनकर्शितः ।।।।

Pagkaraan, si Rāvaṇa—makapangyarihan ngunit pinahihina ng dalamhati sa kaniyang anak—ay nagsalita sa lahat ng pinunò ng hukbo; nakatiklop ang mga palad niya sa paggalang.

Verse 3

सर्वेभवन्तस्सर्वेणहस्त्यश्वेनसमावृताः ।निर्यान्तुरथसङ्घैश्चपादातैश्चोपशोभिताः ।।6.94.3।।

“Kayong lahat—na lubos na nasasandatahan ng mga elepante at kabayo, pinalalamutian ng mga pangkat ng karwahe at ng mga kawal na naglalakad—lumabas at sumalakay!”

Verse 4

एकंरामंपरिक्षिप्यसमरेहन्तुमर्हथ ।वर्षन्तश्शरवर्षाणिप्रावृट् कालइवाम्बुदाः ।।6.94.4।।

"Palibutan ninyo si Rama lamang sa labanan at dapat ninyo siyang patumbahin—na nagpapaulan ng mga palaso tulad ng mga ulap sa panahon ng tag-ulan."

Verse 5

अथवाहंशरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रंमहाहवे ।भवद्भिःश्वोनिहन्तास्मिरामंलोकस्यपश्यतः ।।।।

"O kaya naman, kapag natuhog na ninyo ang kanyang mga viyas ng matatalim na palaso sa dakilang labanang ito, bukas—sa harap ng mga mata ng mundo—papatayin ko si Rama."

Verse 6

इत्येतद्वाक्यमादायरक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।निर्ययुस्तेरथैःशीघ्रैर्नानानीकैश्चसंयुताः ।।।।

Matapos tanggapin ang mga salitang iyon ng panginoon ng mga rākṣasa, ang mga rākṣasa ay mabilis na lumabas sakay ng kanilang mga karwahe, kasama ang iba't ibang batalyon.

Verse 7

परिघान् पट्टसांश्चैवशरखङ्गपरश्वधान् ।शरीरान्तकरान् सर्वेचिक्षिपुर्वानरान् प्रति ।।।।वानराश्चद्रुमान्शैलान्राक्षसान्प्रतिचिक्षिपुः ।

Inihagis nilang lahat ang mga bakal na pamalo, mabibigat na pamukpok, mga palaso, mga tabak at mga palakol—mga sandatang pumapatay—patungo sa mga vānarā; at ang mga vānarā naman ay naghagis ng mga punò at bató sa mga rākṣasa.

Verse 8

स सङ्ग्रामोमहाभीमस्सूर्यस्यदयनंप्रति ।।।।रक्षसांवानराणां च तुमुलस्समपद्यत ।

Pagsikat ng araw, ang digmaang yaon ng mga rākṣasa at mga vānarā ay naging lubhang kakila-kilabot at ubod ng ingay at kaguluhan.

Verse 9

तेगदाभिश्चचित्राभिःप्रासैःखडगैःपरश्वधैः ।।।।अन्योन्यंसमरेजघ्नुस्तदावानरराक्षसाः ।

Pagkaraan, sa labanan ay nagpalitan ng hampas ang mga vānarā at rākṣasa, gamit ang mga kahanga-hangang gada, mga sibat, mga tabak, at mga palakol.

Verse 10

एवंप्रवृत्तेसङ्ग्रामेह्यद्भुतंसुमहद्रजः ।।।।रक्षसांवानराणां च शान्तंशोणितविस्रवैः ।

Sa paglalagablab ng labanan, isang napakalaki at kagila-gilalas na ulap ng alikabok ang umangat; at ito’y napahupa ng umaagos na dugo ng mga rākṣasa at mga vānarā.

Verse 11

मातङ्गरथकूलाश्चवाजिमत्सास्यध्वजद्रुमाः ।।।।शरीरसङ्घाटवहाःप्रसस्रुःशोणितापगाः ।

Bumuhos ang mga ilog ng dugo—may mga elepante at karwahe bilang pampang, mga kabayo bilang isda, mga watawat bilang mga punò, at mga bunton ng bangkay na tinatangay na parang mga troso.

Verse 12

ततस्तेवानराःसर्वेशोणितौघपरिप्लुताः ।।।।ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानि च ।आप्लुत्याप्लुत्यसमरेवानरेन्द्राबभञ्चिरे ।।।।

Pagkaraan, ang lahat ng mga vānarā, basâ sa agos ng dugo, ay paulit-ulit na lumundag sa labanan; at ang mga pinunò ng mga vānarā ay nagwasak ng mga watawat, baluti, mga karuwahe, mga kabayo, at sari-saring sandata.

Verse 13

ततस्तेवानराःसर्वेशोणितौघपरिप्लुताः ।।6.94.12।।ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानि च ।आप्लुत्याप्लुत्यसमरेवानरेन्द्राबभञ्चिरे ।।6.94.13।।

Muli, ang lahat ng mga vānarā, basâ sa agos ng dugo, ay paulit-ulit na lumundag sa digmaan; at ang mga pinunò ng mga vānarā ay nagwasak ng mga watawat, baluti, mga karuwahe, mga kabayo, at iba’t ibang sandata sa labanan.

Verse 14

केशान् कर्णललाटं च नासिकाश्चप्लवङ्गमाः ।रक्षसांदशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापिव्यकर्तयन् ।।।।

Ang mga plavaṅgama, sa talim ng kanilang mga ngipin at mga kuko, ay pinilas at pinagputul-putol ang buhok, mga tainga, mga noo, at mga ilong ng mga rākṣasa.

Verse 15

एकैकंराक्षसंसङ्ख्येशतंवानरपुङ्गवाः ।अभ्यधावन्तफलिनंवृक्षंशकुनयोयथा ।।।।

Sa gitna ng sagupaan, daan-daang makapangyarihang vānarā ang sumugod sa bawat isang rākṣasa—gaya ng mga ibong dumadagit sa punong hitik sa bunga.

Verse 16

तदागदाभिर्गुर्वीभिःप्रासैःखडगैःपरश्वधैः ।निर्जघ्नुर्वानरान्घोरान्राक्षसाःपर्वतोपमाः ।।।।

Noon, ang mga rākṣasa na kasinlaki ng mga bundok ay humampas at nagpabagsak sa mababangis na vānarā sa pamamagitan ng mabibigat na pamalo, mga sibat, mga tabak, at mga palakol.

Verse 17

राक्षसैर्वध्यमानानांवानराणांमहाचमूः ।शरण्यंशरणंयातारामंदशरथात्मजम् ।।।।

Habang pinapatay ng mga rākṣasa ang mga vānarā, ang dakilang hukbo nila’y tumakbo sa kanlungan—kay Rāma, anak ni Daśaratha, ang tunay na tagapagtanggol ng mga humihingi ng pag-ampon.

Verse 18

ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।प्रविश्यराक्षसंसैन्यंशरवर्षंववर्ष ह ।।।।

Pagkaraan, si Rāma na nagliliwanag sa dakilang kapangyarihan at matatag sa tapang ay kinuha ang kaniyang pana; pumasok siya sa hanay ng mga rākṣasa at pinaulan sila ng mga palaso.

Verse 19

प्रविष्टंतुतदारामंमेघास्सूर्यमिवाम्बरे ।नाथिजग्मुर्महाघोरानिर्दहन्तंशराग्निना ।।।।

Nang pumasok noon si Rāma, ang pinakakakilabot na mga rākṣasa ay hindi makalapit sa kaniya—gaya ng mga ulap na di makalapit sa araw sa langit—habang sinusunog niya sila sa apoy ng kaniyang mga palaso.

Verse 20

कृतान्येवसुघोराणिरामेणरजनीचराः ।ददृशुस्ते न वैरामंकर्माण्यसुकराणिते ।।।।

Ang mga nilalang ng gabi ay nakita lamang ang kakila-kilabot na gawa ni Rāma kapag naganap na; hindi nila tunay na makita si Rāma mismo, na ang mga gawa’y di kayang pantayan ng iba.

Verse 21

चालयन्तंमहासैन्यंविधमन्तंमहारथान् ।ददृशुस्ते न वैरामंवातंवनगतंयथा ।।।।

Bagaman niyayanig niya ang napakalaking hukbo at winawasak ang mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, hindi pa rin nila nakita si Rāma—gaya ng hanging dumaraan sa gubat, nadarama sa lakas ngunit di masilayan.

Verse 22

छिन्नंभिन्नंशरैर्दग्धंप्रभन्नंशस्त्रपीडितम् ।बलंरामेणददृशुर्नरामंशीघ्रकारिणम् ।।।।

Nakita nila ang hukbo na naputol, nabiyak, nasunog ng mga palaso, napunit at pinahirapan ng mga sandata—ngunit si Rāma mismo, sa bilis ng kanyang pagkilos, ay hindi nila matukoy.

Verse 23

प्रहरन्तंशरीरेषु न तेपश्यन्तिराघवम् ।इन्द्रियार्थेषुतिष्ठन्तंभूतात्मानमिवप्रजाः ।।।।

Kahit tinatamaan na ang kanilang mga katawan, hindi nila makita si Rāghava—gaya ng mga tao na nahuhumaling sa mga bagay ng pandama at hindi namamalayan ang panloob na Sarili na nananahan sa lahat ng nilalang.

Verse 24

एषहन्तिगजानीकमेषहन्तिमहारथान् ।एषहन्तिशरैस्तीक्ष्णैःपदातीस्वाजिभिःसह ।।।।इतितेराक्षसास्सर्वेरामस्यसदृशान्रणे ।अन्योन्यंकुपिताजघ्नुस्सादृश्याद्राघवस्यते ।।।।

“Ito ang pumapatay sa pangkat ng mga elepante! Ito ang pumupuksa sa mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe! Ito ang bumabagsak sa mga kawal na naglalakad at sa mga kabayo sa pamamagitan ng matatalim na palaso!”—ganito ang sigaw nila sa pagkalito.

Verse 25

एषहन्तिगजानीकमेषहन्तिमहारथान् ।एषहन्तिशरैस्तीक्ष्णैःपदातीस्वाजिभिःसह ।।6.94.24।।इतितेराक्षसास्सर्वेरामस्यसदृशान्रणे ।अन्योन्यंकुपिताजघ्नुस्सादृश्याद्राघवस्यते ।।6.94.25।।

Kaya ang lahat ng rākṣasa, nagngangalit sa labanan, ay nagpatayan sa isa’t isa, inakalang si Rāma ang kanilang kapwa, dahil sa nakalilitong pagkakahawig na bumalot kay Rāghava.

Verse 26

न तेददृशिरेरामंदहन्तमपिवाहिनीम् ।मोहिताःपरमास्त्रणगान्धर्वेणमहात्मना ।।।।

Bagaman sinusunog ni Rāma ang kanilang hukbo, hindi pa rin nila siya nakita—sapagkat sila’y nalito at nabighani ng kataas-taasang Sandatang Gāndharva na pinakawalan ng dakilang-loob.

Verse 27

तेतुरामसहस्राणिरणेपश्यन्तिराक्षसाः ।पुनःपश्यन्तिकाकुत्स्थमेकमेवमहाहवे ।।।।

Sa dakilang labanan, minsan ay nakikita ng mga rākṣasa ang isang libong Rāma sa digmaan; at muli, nakikita nila ang iisang Kakutstha lamang.

Verse 28

भ्रमन्तीकाञ्चनींकोटिंकार्मुकस्यमहात्मनः ।अलातचक्रप्रतिमांददृशुस्ते न राघवम् ।।।।

Habang umiikot nang mabilis ang dakilang-loob na Rāghava kasama ang kanyang pana, ang nakita lamang nila ay ang gintong dulo nito—tila umiikot na nagliliyab na sulo—at hindi nila maaninag si Rāma.

Verse 29

शरीरनाभिसत्त्वार्चिश्शरारंनेमिकार्मुकम् ।ज्याघोषतलनिर्घोषंतेजोबुधदिगुणप्रभम् ।।।।दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तंनिघ्नन्तंयुधिराक्षसान् ।ददृशूरामचक्रंतत्कालचक्रमिवप्रजाः ।।।।

Namalas ng mga tao ang yaong “Gulong ni Rāma” na pumupuksa sa mga rākṣasa sa digmaan: ang kanyang katawan ang ubod, ang panloob na lakas ang ningning, ang mga palaso ang mga sinag, ang pana ang gilid, ang dagundong ng bagting ang alingawngaw; at ang kanyang kaningningan, talino, at mga kabutihan ang puwersang nagpapakilos sa kanyang mga banal na sandata—na wari’y mismong Gulong ng Panahon.

Verse 30

शरीरनाभिसत्त्वार्चिश्शरारंनेमिकार्मुकम् ।ज्याघोषतलनिर्घोषंतेजोबुधदिगुणप्रभम् ।।6.94.29।।दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तंनिघ्नन्तंयुधिराक्षसान् ।ददृशूरामचक्रंतत्कालचक्रमिवप्रजाः ।।6.94.30।।

Sa loob ng ikawalong bahagi ng isang araw, si Rāma lamang ay nagbagsak sa mga Rākṣasa na nag-iiba-iba ng anyo sa pamamagitan ng mga palasong wari’y dila ng apoy: sampung libong matutuling karwahe, labingwalong libong malalakas na elepante, labing-apat na libong kabayong may mga sakay, at ganap na dalawang daang libong kawal na naglalakad.

Verse 31

अनीकंदशसाहस्रंरथानांवातरम्हसाम् ।अष्टादशसहस्राणिकुञ्जराणांतरस्विनाम् ।।।।चतुर्दशसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।पूर्णेशतसहस्रेद्वेराक्षसानांपदातिनाम् ।।।।दिवसस्याष्टभागेनशरैरग्निशिखोपमैः ।हतात्यान्येकेनरामेणरक्षसांकामरूपिणाम् ।।।।

Sa loob ng ikawalong bahagi ng isang araw, si Rāma lamang ay nagbagsak sa mga Rākṣasa na nag-iiba-iba ng anyo sa pamamagitan ng mga palasong wari’y dila ng apoy: sampung libong matutuling karwahe, labingwalong libong malalakas na elepante, labing-apat na libong kabayong may mga sakay, at ganap na dalawang daang libong kawal na naglalakad.

Verse 32

अनीकंदशसाहस्रंरथानांवातरम्हसाम् ।अष्टादशसहस्राणिकुञ्जराणांतरस्विनाम् ।।6.94.31।।चतुर्दशसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।पूर्णेशतसहस्रेद्वेराक्षसानांपदातिनाम् ।।6.94.32।।दिवसस्याष्टभागेनशरैरग्निशिखोपमैः ।हतात्यान्येकेनरामेणरक्षसांकामरूपिणाम् ।।6.94.33।।

Sa pagkakabuwal ng mga elepante, mga kawal na naglalakad, at mga kabayo, ang larangan ng digmaan ay naging wari’y palaruan ng dakilang Rudra kapag siya’y nagngangalit sa poot.

Verse 33

अनीकंदशसाहस्रंरथानांवातरम्हसाम् ।अष्टादशसहस्राणिकुञ्जराणांतरस्विनाम् ।।6.94.31।।चतुर्दशसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।पूर्णेशतसहस्रेद्वेराक्षसानांपदातिनाम् ।।6.94.32।।दिवसस्याष्टभागेनशरैरग्निशिखोपमैः ।हतात्यान्येकेनरामेणरक्षसांकामरूपिणाम् ।।6.94.33।।

Pagkaraan, ang mga Deva kasama ang mga Gandharva, mga Siddha, at ang mga dakilang Ṛṣi ay nagpugay sa gawang iyon ni Rāma, na sumisigaw, “Mabuti! Mabuti!”

Verse 34

तेहताश्वाहतरथाश्शान्ताविमथितध्वजाः ।अभिपेतुःपुरींलङ्कांहतशेषानिशाचराः ।।।।

Yaong mga nilalang ng gabi—na ang mga kabayo’y napatay, ang mga karwahe’y nawasak, at ang mga watawat ay nagkadurug-durog—ang mga natira na lamang ay umurong at tumakas pabalik sa lungsod ng Laṅkā.

Verse 35

हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद्बभूवरणाजिरम् ।अक्रीडभूमिःक्रुद्धस्यरुद्रस्येवमहात्मनः ।।।।

Sa pagkakabuwal ng mga elepante, mga kawal na naglalakad, at mga kabayo, ang larangan ng digmaan ay naging wari’y palaruan ng dakilang Rudra kapag siya’y nagngangalit sa poot.

Verse 36

ततोदेवास्कसगन्धर्वास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।साधुसावधितिरामस्यतत्कर्मसमपूजयन् ।।।।

Pagkaraan, ang mga Deva kasama ang mga Gandharva, mga Siddha, at ang mga dakilang Ṛṣi ay nagpugay sa gawang iyon ni Rāma, na sumisigaw, “Mabuti! Mabuti!”

Verse 37

अब्रवीच्छतदारामःसुग्रीवंप्रत्यनन्तरम् ।विभीषणं च धर्मात्माहनूमन्तं च वानरम् ।।।।जाम्बवन्तंहरिश्रेष्ठंमैन्दंद्विविदमेव च ।एतदस्त्रबलंदिव्यंममवात्ऱ्यम्बकस्यवा ।।।।

Pagkatapos, ang matuwid na si Rāma ay agad na nagsalita kay Sugrīva—gayundin kay Vibhīṣaṇa, kay Hanūmān na vānarā, kay Jāmbavān na pinakadakila sa mga hari, at kina Mainda at Dvivida: “Ang makalangit na lakas ng sandatang ito ay sa akin—o kay Tryambaka (Śiva) lamang.”

Verse 38

अब्रवीच्छतदारामःसुग्रीवंप्रत्यनन्तरम् ।विभीषणं च धर्मात्माहनूमन्तं च वानरम् ।।6.94.37।।जाम्बवन्तंहरिश्रेष्ठंमैन्दंद्विविदमेव च ।एतदस्त्रबलंदिव्यंममवात्ऱ्यम्बकस्यवा ।।6.94.38।।

"O kaya naman, kapag natuhog na ninyo ang kanyang mga viyas ng matatalim na palaso sa dakilang labanang ito, bukas—sa harap ng mga mata ng mundo—papatayin ko si Rama."

Verse 39

निहत्यतांराक्षसराजवाहिनींरामस्तदाशक्रसमोमहात्मा ।अस्त्रषुशस्त्रषुजितक्लमश्चसंस्तूयतेदेवगणैःप्रहृष्टैः ।।।।

Nang mapuksa na ni Rāma—ang dakilang-loob, kapantay ni Śakra—ang hukbo ng hari ng mga rākṣasa, siya, na hindi napapagod sa paggamit ng mga sandata at mga astra, ay pinuri ng nagagalak na mga pangkat ng mga deva.