Sarga 79

Verse 1

निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ।।।।

Nang makita ng mga pangunahing vānara na lumitaw si Makarākṣa, silang lahat ay biglang lumundag at pumuwesto, sabik sa pakikidigma.

Verse 2

ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंरोमहर्षणम् ।निशाचरैःप्लवङ्गानांदेवानांदानवैरिव ।।।।

Pagkaraan, sumiklab ang napakalawak at nakapangingilabot na digmaan sa pagitan ng mga Rākṣasa at ng mga Vanara—gaya ng sinaunang sagupaan ng mga Deva at Dānava.

Verse 3

वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः ।अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः ।।।।

Noon, ang mga unggoy at ang mga rākṣasa ay nagdurugan—nagpapabagsak ng mga puno at mga tulos, at nagbabanggaan ng mga bato at mga pamalo sa isa’t isa.

Verse 4

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।।।

Sa pamamagitan ng paghahagis ng mga sibat, espada, maso, at iba pang sandata—kasama ang mga maiikling talim, bhiṇḍipāla, ulan ng mga palaso, silo, at pamalo—ang mga manlalakbay sa gabi ay naghasik ng lagim sa mga unggoy na parang leon sa bawat panig.

Verse 5

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।6.79.4।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।6.79.5।।

Gamit ang mga sibat, espada, maso, at iba pang sandata—kasama ang mga maiikling talim, bhiṇḍipāla, ulan ng mga palaso, silo, at pamalo—ang mga manlalakbay sa gabi ay nagdulot ng pagkawasak sa mga unggoy na parang leon sa paligid.

Verse 6

बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः ।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः ।।।।

Tinamaan ng ulang-palaso na pinakawalan ng anak ni Khara, ang lahat ng mga vānara, nanginginig ang loob at gulong-gulo ang isip, ay nagsitakas sa takot.

Verse 7

तान्दृष्टवाराक्षसास्सर्वेद्रवमाणान्वलीमुखान् ।नेदुस्तेसिम्हवद्दृष्टाराक्षसाजितकाशिनः ।।।।

Nang makita ng lahat ng rākṣasa ang mga vānara na nagsisitakas, sila’y umungal na parang mga leon, wari’y nagwagi na sa labanan.

Verse 8

विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः ।रामस्तान्वारमायासशरवर्षेणराक्षसान् ।।।।

Nang magkawatak-watak sa pagtakbo ang mga vānara sa lahat ng dako, pinigil ni Rāma ang mga rākṣasa sa pamamagitan ng ulang-palaso.

Verse 9

रितान्राक्षसान्दृष्टवामकराक्षोनिशाचरः ।क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत् ।।।।

Nang makita ni Makarākṣa, ang gabing manlalakbay, na napigil ang mga rākṣasa, siya’y nilamon ng apoy ng poot at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 10

तिष्ठराम मयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते ।त्याजयिष्यामितेप्राणान् धनुर्मुक्सैशशितैश्शरैः ।।।।

“Huminto ka, Rāma! Iniaalok ko sa iyo ang tunggaling labanan kasama ko. Sa matutulis na palasong pinakawalan mula sa aking busog, aagawin ko ang iyong buhay.”

Verse 11

यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम ।तदग्रतःस्वकर्मस्थंदृष्टवारोषोऽभिवर्धते ।।।।

“Sapagkat noon sa Daṇḍakāraṇya pinatay mo ang aking ama—ngayon, sa pagtanaw ko sa iyo sa aking harapan, bilang siyang gumawa ng gawang iyon, lalo pang sumisiklab ang aking poot.”

Verse 12

दह्यन्तेधृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव ।यन्मयासि न दृष्टस्त्वंतस्मिन् कालेमहावने ।।।।

“Matinding nagliliyab ang aking mga sangkap, O Rāghava na may masamang loob, sapagkat noong panahong iyon sa dakilang gubat ay hindi kita nasilayan.”

Verse 13

दिष्ट्यासिदर्शनंराम ममत्वंप्राप्तवानिह ।काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः ।।।।

“Sa biyaya ng tadhana, Rāma, napasa aking paningin ka rito. Ikaw ang matagal kong minimithi—gaya ng ibang hayop na inaabangan ng gutom na leon.”

Verse 14

अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराडिवषयंगतः ।येत्वयानिहताःशूराःसहतैश्चसमेष्यसि ।।।।

Ngayong araw, sa bilis ng aking mga palaso, tutungo ka sa kaharian ni Yama; at makikipagtagpo ka roon sa mga mandirigmang pinaslang mo.

Verse 15

बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुराम वचोमम ।पश्यन्तुसकलालोकास्त्वा, मांचैवरणाजिरे ।।।।

Ano pa ang saysay ng marami pang salita? Dinggin mo, Rāma, ang aking wika: masdan nawa ng lahat ng mga daigdig ikaw at ako rito sa larangan ng digmaan.

Verse 16

अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे ।अभ्यस्तंयेनवाराम तेनैवयुधिवर्तताम् ।।।।

Maging sa mga sandata, o sa pamalo, o sa hubad na bisig sa dakilang labanan—O Rāma—lumaban ka sa digmaan ayon sa sandatang pinakasanay mo.

Verse 17

मकराक्ष्वचश्श्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Makarākṣa, si Rāma—anak ni Daśaratha—ay ngumiti at sumagot sa kanya, na patuloy na nagbabalik ng lalong maiinit na tugon.

Verse 18

कत्थसेकिंवृथारक्षो बहून्यसदृशानिते ।न रणेशक्यतेजेतुंविनायुद्धेनवाग्भलात् ।।।।

Bakit ka nagyayabang nang walang saysay, O Rākṣasa, at nagsasabi ng napakaraming di-makatotohanan? Sa larangan ng digmaan, hindi nakakamit ang tagumpay sa lakas ng salita lamang—kung walang tunay na pakikipaglaban.

Verse 19

चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिता च यः ।त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया ।।।।

Sa Daṇḍaka, labing-apat na libong Rākṣasa—at pati ang iyong ama—kasama sina Triśiras at Dūṣaṇa, ay pinaslang ko.

Verse 20

स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः ।भविष्यन्त्यद्यवैपाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ।।।।

Tunay nga, ngayong araw, O makasalanan, ang mga buwitre, asong-gubat, at uwak—matutulis ang tuka at kuko—ay mabubusog sa iyong laman.

Verse 21

राघवेणैवमुक्तस्तुमकराक्षोमहाबलः ।बाणौघानमुचत्तस्मैराघवायरणाजिरे ।।।।

Nang masabihan nang gayon ni Rāghava sa larangan ng digmaan, ang makapangyarihang Makarākṣa ay nagpakawala ng siksik na ulang ng mga palaso laban kay Rāma.

Verse 22

तान्शरान् शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा ।निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खास्सहस्रशः ।।।।

Ngunit si Rāma, sa isang ulang din ng mga palaso, ay pinagputol-putol ang mga iyon sa maraming piraso; ang mga palasong may gintong balahibo ay bumagsak sa lupa, libo-libo ang kapiraso.

Verse 23

तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा ।खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्धशरथस्य च ।।।।

Doon, nang sila’y magkatapat, sumiklab ang mabagsik na labanan sa lakas—sa pagitan ng anak ni Khara, ang rākṣasa, at ng anak ni Daśaratha.

Verse 24

जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा ।धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टश्श्रूयते च रणाजिरे ।।।।

At noon sa larangan, ang higpit na kalansing ng busog—mula sa mga kamay at litid na pinakawalan—ay umalingawngaw sa himpapawid na wari’y kulog ng mga ulap.

Verse 25

देवदानवगन्धर्वाःकिन्नराश्चमहोरगाः ।अन्तरिक्षगतास्सर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ।।।।

Ang mga Deva, Dānava, Gandharva, Kinnara, at mga dakilang ahas—pawang nasa kalangitan—ay nagtipon, sabik masaksihan ang kahanga-hangang pangyayaring iyon.

Verse 26

विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेपरम् ।कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुरुतांतौरणाजिरे ।।।।

Bagaman paulit-ulit na tinatamaan ang kanilang mga katawan, lalo pang sumisidhi—doble pa—ang kanilang alab sa larangan, habang bawat hampas ay sinasagot ng kapantay na hampas.

Verse 27

राममुक्तांस्तुबाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे ।रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकथाप्राच्छिनच्छरैः ।।।।

Sa sagupaan, pinutol ng rākṣasa ang mga ulang-bato ng palasong pinakawalan ni Rāma; at si Rāma nama’y winasak sa sari-saring paraan, sa pamamagitan ng sarili niyang mga palaso, ang mga sandatang pinakawalan ng rākṣasa.

Verse 28

बाणौघैर्विततास्सर्वादिशश्चप्रदिशस्तथा ।सञ्छन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते ।।।।

Lahat ng mga panig at mga pagitan ng mga dako ay nabalot ng rumaragasang ulang ng mga palaso; maging ang lupa, natakpan sa lahat ng panig, ay halos hindi na makita.

Verse 29

तःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुच्शिच्छेदरक्षसः ।अष्टाभिरथनाराचैस्सूतंविव्याधराघवः ।।।।

Pagkaraan, nagngangalit ang makapangyarihang-bisig na Rāghava, pinutol niya ang busog ng rākṣasa; at sa walong matitigas na palaso, tinamaan din niya ang tagapagmaneho ng karwahe.

Verse 30

भित्त्वारथंशरैरामोहत्वाआश्वानपातयत् ।विरथोवसुधास्थश्चमकराक्षोनिशाचरः ।।।।

Sa mga palaso ni Rāma, nabasag ang karwahe; pinatay niya ang mga kabayo at ibinagsak ang mga ito. At si Makarākṣa, ang gabing-gumagala na rākṣasa, nawala ang karwahe at tumindig sa lupa.

Verse 31

तत्तिष्ठद्वसुधांरक्षश्शूलंजग्राहपाणिना ।त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम् ।।।।

Nakatindig doon sa lupa, dinampot ng rākṣasa ang isang sibat sa kanyang kamay—kinatatakutan ng lahat ng nilalang—nagniningas na tila apoy sa wakas ng panahon.

Verse 32

दुरवापम् महच्छूलंरुद्रदत्तंभयङ्करम् ।जाज्वल्यमानमाकाशेसंहारास्त्रमिवापरम् ।।।।यंदृष्टवादेवताःसर्वाभयार्ताविद्रुतादिशः ।

Isang dakilang sibat—mahirap salagin, kaloob ni Rudra, nakapanghihilakbot—ang nagliyab sa kalangitan na wari’y isa pang sandata ng paglipol. Pagkakita nito, ang lahat ng mga diyos, nanginginig sa takot, ay nagsitakas sa iba’t ibang dako.

Verse 33

विभ्राम्यतुमहच्छूलंप्रज्वलन्तन्निशाचरः ।।।।स क्रोधाप्राहिणोत्तस्मैराघवायमहात्मने ।

Iniikot-ikot ng gabing-gumagalang rākṣasa ang dakilang sibat na nagliliyab; at sa poot, inihagis niya iyon kay Rāghava, ang dakilang-loob.

Verse 34

तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।।।।बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ।

Ang nagliliyab na sibat na lumilipad patungo sa kanya, na inihagis mula sa kamay ng anak ni Khara—iyon ay pinutol ni Rāghava sa himpapawid sa pamamagitan ng tatlong palaso.

Verse 35

सच्छन्नोनैकथाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः ।।।।व्यशीर्यतमहोल्केवरामबाणार्दितोभुवि ।

Ang sibat na pinalamutian ng banal na ginto ay nabasag sa maraming piraso, at tinamaan ng mga palaso ni Rāma ay bumagsak sa lupa na parang malaking nagliliyab na baga na nagkakawatak-watak.

Verse 36

च्छूलंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।।।साधुसावधितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः ।

Nang makita nilang winasak ni Rāma—na di napapagod sa gawa—ang sibat, ang mga nilalang sa kalangitan ay nagpahayag ng papuri: “Sadhu! Sadhu!”

Verse 37

तंदृष्टवानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः ।।।।मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत् ।

Nang makita ng manlalakbay sa gabi na si Makaraksha na wasak na ang kanyang sibat, itinaas niya ang kanyang kamao at sumigaw kay Kakutstha, "Tigil! Tigil!"

Verse 38

सःतंदृष्टवाऽपतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः ।।।।पावकास्त्रंततोरामस्सन्दधेतुशरासने ।

Nang makita siyang sumusugod, si Rama—ang ligaya ng angkan ni Raghu—ay ngumiti, at pagkatapos ay inilagay ang Apoy na misil sa kanyang pana.

Verse 39

तेनास्त्रणहतंरक्षःकाकुत्थ्सेनतदारणे ।।।।सञ्चिन्नहृदयंतत्रपपात च ममार च ।

Tinamaan sa labanan ng sandatang iyon ni Kakutstha, ang rakshasa ay bumagsak doon na may biyak na puso at namatay.

Verse 40

दृष्टवातेराक्षसास्सर्वेमकराक्षस्यपातनम् ।।।।लङ्कामेवप्रधावन्तरामबाणभयार्दिताः ।

Nang makita ng lahat ng rākṣasa ang pagbagsak ni Makarākṣa, sila’y nagtakbuhang pabalik sa Laṅkā, pinahihirapan ng takot sa mga palaso ni Rāma.

Verse 41

दशरथनृपसूनुबाणवेगैःरजनिचरंनिहतंखरात्मजंतम् ।ददृशुरथदेवताःप्रहृष्टागिरिमववज्रहतंक्षितौकीर्णम् ।।।।

Pagkaraan, ang mga diyos, nagagalak, ay namasdan ang gabing-mananakmal—ang anak ni Khara—na napatay sa lakas ng mga palaso ng anak ni Haring Daśaratha, na nagkalasog sa lupa na parang bundok na tinamaan ng kulog.