
राक्षसपरिषद्वाक्यम् — Counsel of the Rakshasa Court to Ravana
युद्धकाण्ड
Sa kabanatang ito, ang matatandang rākṣasa at mga mandirigma ay lumapit kay Rāvaṇa na may nakatiklop na mga kamay. Sa pamamagitan ng mapag-aliw na pananalita at pagyayabang sa digmaan, sinikap nilang patatagin ang loob ng hari: ang banta, wika nila, ay mula lamang sa mga “karaniwang” kaaway at hindi dapat ikabagabag ng isip. Gayunman, sa kanilang paghatol ay nahahayag ang kakulangan sa masusing talinong pampulitika sa tunay na bigat ng kalaban. Inisa-isa nila ang mga dating tagumpay ni Rāvaṇa: ang pagsupil sa mga nāga sa Rasātala—kabilang sina Vāsuki at Takṣaka—ang pagpapahiya kay Kubera at pag-agaw sa Puṣpaka vimāna mula sa Kailāsa, at ang pag-aasawang naganap dahil sa takot, kay Mandodarī, anak ng dānava na si Maya. Pinuri rin nila ang pagwawagi laban sa mga dānava gaya ni Madhu, at inilarawan ang pakikidigma na wari’y pagsisid sa “karagatang Yama-loka,” puno ng panganib na tulad-kamatayan, upang idiin ang reputasyon ni Rāvaṇa sa pagdaig sa mga sukdulang pagsubok. Sa huli, nagbigay sila ng payong pang-estratehiya: ipadala si Indrajit—na sinasabing nagkamit ng bihirang mga biyaya mula kay Maheśvara sa pamamagitan ng sakripisyo, at minsang nabihag si Indra at pumasok sa Laṅkā na kasama siya—upang lipulin ang hukbong vānar at maging si Rāma.
Verse 1
इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।
Sa gayon tinawag ng panginoon ng mga Rakshasa, ang mga makapangyarihang Rakshasa na iyon—lahat ay may magkakasamang mga kamay sa pagpupugay—ay nagsalita kay Ravana, ang pinuno ng mga Rakshasa.
Verse 2
द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।
Hindi nila nauunawaan ang panig ng kaaway at salat sa patakaran ng pamamahala, kaya sila’y mangmang—bagaman, O hari, tangan nila ang mga pamalo’t bakal, sibat na ihahagis, mga pana, trident, mga tabak, at matutulis na lansang-sibat.
Verse 3
इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।
Nang masabihan ng panginoon ng mga rākṣasa, yaong makapangyarihang mga rākṣasa—di nalalaman ang panig ng kaaway at salat sa wastong pamamahala—ay nagsalita kay Rāvaṇa, ang hari ng mga rākṣasa, na magkayakap-palad sa pagmamakaawa.
Verse 4
राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।
O Hari, taglay namin ang mga sandatang gaya ng mabibigat na pamalo na bakal, mga sibat na inihahagis, mga tabak, mga dulo’t sibat, mga sandatang may tinik/tila trident, at mga pattisha na gaya ng araro.
Verse 5
सुमहन्नोबलंकस्माद्विषादंभजतेभवान् ।त्वयाभोगवतींगत्वानिर्जिताःपन्नगायुधि ।।।।
Bakit ka nagpapadaig sa panghihina ng loob, gayong napakalaki ng ating lakas? Nang ikaw ay nagtungo sa Bhogavatī, tinalo mo sa digmaan ang mga nilalang na ahas (Pannaga).
Verse 6
कैलासशिखरावासीयक्षैर्बहुभिरावृतः ।सुमहत्कदनंकृत्वावश्यस्तेधनदःकृतः ।।6.7.6।।
Si Kubera (Dhanada), na nananahan sa tuktok ng Kailāsa at napalilibutan ng maraming Yakṣa, ay napasailalim mo matapos mong magsagawa ng napakalaking paglipol.
Verse 7
समहेश्वरसख्येनश्लाघमानस्त्वयाविभो ।निर्जितःसमरेरोषाल्लोकपालोमहाबलः ।।।।
O makapangyarihang panginoon! Kahit ipagmalaki niya ang pakikipagkaibigan kay Maheśvara (Śiva), ang malakas na Lokapāla ay napasuko mo sa galit na labanan.
Verse 8
विनिहत्यचयक्षौघान्विक्षोभ्यचविनिगृह्यच ।त्वयाकैलासशिखराद्विमानमिदमाहृतम् ।।।।
Matapos mong patayin ang mga pulutong ng Yakṣa—ginulo sila at lubusang dinaig—dinala mo mula sa tuktok ng Kailāsa ang mismong sasakyang panghimpapawid na ito.
Verse 9
मयेनदानवेन्द्रेणत्वद्भयात्सख्यमिच्छता ।दुहितातवभार्यार्थेदत्ताराक्षसपुङ्गव ।।।।
O pinakadakila sa mga Rākṣasa! Si Maya, panginoon ng mga Dānava, na nagnanais ng pakikipag-alyansa dahil sa takot sa iyo, ay ibinigay ang kanyang anak na babae sa iyo bilang asawa.
Verse 10
दानवेन्द्रोमधुर्नामवीर्योत्सिक्तोदुरासदः ।विगृह्यवशमानीतःकुम्भीनस्याःसुखावहः ।।।।
Si Madhu ang pangalan—ang panginoon ng mga Danava, na ipinagmamalaki ang kanyang galing at mahirap talunin—na nagdulot ng kagalakan kay Kumbhinasi bilang kanyang asawa, ay hinamon at dinala sa ilalim ng iyong kapangyarihan.
Verse 11
निर्जितास्तेमहाबाहोनागागत्वारसातलम् ।वासुकिस्तक्षकःशङखोजटीचवशमाहृताः ।।।।
O makapangyarihang may mahahabang bisig, bumaba ka sa Rasātala at dinaig ang mga Nāga—sina Vāsuki, Takṣaka, Śaṅkha, at Jaṭī—at sila’y iyong isinailalim sa iyong kapangyarihan.
Verse 12
अक्षयाबलवन्तश्चशूरालब्धवराःपुनः ।त्वयासंवत्सरंयुद्ध्वासमरेदानवाविभो ।।।।
O makapangyarihang panginoon, maging ang mga Dānava—di-nasisira, malalakas, matatapang, at pinagkalooban ng mga biyaya—ay nakipagdigma sa iyo sa labanan sa loob ng isang buong taon.
Verse 13
स्वबलंसमुपाश्रित्यनीतावशमरिन्दम ।मायाश्चाधिगतास्तत्रबह्व्योवैराक्षसाधिप ।।।।
O hari ng mga Rākṣasa, manlulupig ng mga kaaway, sa pag-asa sa sarili mong lakas sila’y napasailalim; at mula sa kanila, doon nga, maraming sining ng māyā ang natutuhan.
Verse 14
शूराश्चबलवन्तश्चवरुणस्यसुतारणे ।निर्जितास्तेमहाभागचतुर्विधबलानुगाः ।।।।
O mapalad na hari, sa digmaan ay dinaig mo ang matatapang at malalakas na mga anak ni Varuṇa, na sinasamahan ng apat na uri ng hukbo.
Verse 15
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।।।
Sumuong ka sa yaong karagatang-kahariang kay Yama: doon ang Pamalo ng Kamatayan ay tila dambuhalang buwaya; ang mga punong śālmalī ay nakatindig na mabagsik na palamuti; ang Pisi ng Panahon ay umuusbong na parang napakataas na alon; at ang mga lingkod ni Yama ay nagsisiksikan na wari’y mga ahas.
Verse 16
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।6.7.15।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।6.7.16।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।6.7.17।।
O hari, sa paglusong mo sa malawak na karagatang yaon na siyang daigdig ni Yama—di-malalapitan dahil sa dakilang lagnat na espiritu—hinarap mo at tinawid ang hukbong parang-dagat ng mga puwersa ni Yama.
Verse 17
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।6.7.15।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।6.7.16।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।6.7.17।।
Kaya’t nakamit mo ang dakilang tagumpay at napigil mo pa ang kamatayan; at sa iyong marangal na pakikidigma, ang lahat ng mga daigdig doon ay lubhang nasiyahan.
Verse 18
क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैःशक्रतुल्यपराक्रमैः ।आसीद्वसुमतीपूर्णामहद्भिरिवपादपैः ।।।।
Napuno ang lupa ng maraming mandirigmang kṣatriya, mga bayani na ang lakas ay tulad ni Indra—nakatindig sa kanya na wari’y malalaking punò.
Verse 19
तेषांवीर्यगुणोत्साहैर्नसमोराघवोरणे ।प्रसह्यतेत्वयाराजन्हताःसमरदुर्जयाः ।।।।
Sa tapang, kagalingan, at sigasig, si Rāghava ay walang kapantay nila sa digmaan; gayunman, ikaw, O hari, ay nanaig at pumatay sa mga mahirap gapiin sa labanan.
Verse 20
तिष्ठवाकिंमहाराजश्रमे णतववानरान् ।अयमेकोमहाबाहुरिन्द्रजित्क्षपयिष्यति ।।।।
Manatili ka, O dakilang hari—bakit mo pagurin ang sarili laban sa mga kaaway na unggoy? Ang makapangyarihang-bisig na si Indrajit na mag-isa ang lilipol sa kanila.
Verse 21
अनेनहिमहाराजमहेश्वरमनुत्तमम् ।इष्ट्वायज्ञंवरोलब्धोलोकेपरमदुर्लभः ।।।।
Sapagkat siya, O dakilang hari, ay sumamba sa kataas-taasang Maheshvara sa pamamagitan ng paghahandog; at nagkamit siya ng isang biyaya—na lubhang bihira sa daigdig.
Verse 22
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
Minsan ay nasalubong niya (ni Rāvaṇa) ang yaong ‘karagatan ng mga diyos’—dagat na hitik sa mga isdang sibat at palaso, na ang lumot ay mga nagkalat na laman-loob; siksik sa mga elepanteng wari’y pagong, at punô ng mga kabayong tulad ng mga palaka.
Verse 23
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
Ang malawak na karagatang iyon ay may mga Rudra at mga Āditya bilang dambuhalang buwaya, at mga Marut at mga Vasu bilang makapangyarihang ahas; ang rumaragasang agos nito’y mga karwahe, kabayo, at elepante, at ang malalapad na pampang na buhangin ay mga pulutong ng mga kawal na naglalakad.
Verse 24
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
Tunay nga, matapos niyang salubungin ang karagatang tulad na hukbo ng mga diyos, nasunggaban niya ang panginoon ng mga diyos (Indra) at dinala pa hanggang sa Laṅkā.
Verse 25
पितामहनियोगाच्चमुक्तःशम्बरवृत्रहा ।गतस्त्रिविष्टपम्राजन्सर्वदेवनमस्कृतः ।।।।
Sa bisa ng kautusan ni Pitāmaha (Brahmā), napalaya si Indra—mamumuksa kay Śambara at Vṛtra—at nagbalik sa Triviṣṭapa (langit), pinarangalan ng lahat ng mga diyos, O Hari.
Verse 26
तमेवत्वंमहाराजविसृजेन्द्रजितंसुतम् ।यावद्वानरसेनांतांसरामांनयतिक्षयम् ।।।।
Kaya, O dakilang Hari, agad mong suguin ang iyong anak na si Indrajit, upang maihatid niya sa pagkapuksa ang hukbong yaon ng mga vānarā, kasama si Rāma.
Verse 27
राजन्नापदयुक्तेयमागताप्राकृताज्जनात् ।हृदिनैवत्वयाकार्यात्वंवधिष्यसिराघवम् ।।।।
O Hari, ang panganib na ito’y dumating mula sa karaniwang mga tao lamang; huwag mo itong dibdibin—tiyak na mapapatay mo si Rāghava (Rāma).
The pivotal action is the court’s attempt to shape royal decision-making through flattery and selective precedent, minimizing the enemy and urging escalation by dispatching Indrajit—highlighting the ethical risk of counsel that prioritizes pride over accurate threat assessment.
The dialogue illustrates how power can become epistemically fragile: lacking nīti (political discernment), a court may confuse past victories and divine boons with guaranteed success, turning rhetoric into a substitute for strategic truth.
Key landmarks include Rasātala and Bhogavatī (subterranean nāga realms), Kailāsa (Kubera’s domain and the source of the vimāna), Laṅkā (the political-military center), and mythic Yama-loka imagery used to magnify Ravana’s martial reputation.