Sarga 55

Verse 1

वज्रदंष्ट्रंहतंश्रुत्वावालिपुत्रेणरावणः ।बलाध्यक्षमुवाचेदंकृताञ्जलिमुपस्थितम् ।।।।

Nang mabalitaan na si Vajradaṃṣṭra ay napatay ng anak ni Vāli, kinausap ni Rāvaṇa ang pinuno ng hukbo na nakatayo sa kanyang harapan na magkadaop ang mga palad.

Verse 2

शीघ्रंनिर्यान्तुदुर्धर्षाराक्षसाभीमविक्रमाः ।अकम्पनंपुरस्कृत्यसर्वशस्त्रप्रकोविदम् ।।।।

“Agad na lumabas ang mga Rākṣasang di-madadaig, kakilabot ang tapang at mahirap salagin; ilagay sa unahan si Akampana, sapagkat bihasa siya sa bawat uri ng sandata at sining ng pakikidigma.”

Verse 3

एषशास्ताचगोप्ताचनेताचयुधिसत्तमः ।भूतिकामश्चमेनित्यंनित्यंचसमरप्रियः ।।।।

Siya’y tagapagtuwid at tagapagtanggol, at pinunong walang kapantay sa labanan; laging naghahangad ng ikabubuti ng aking layon, at laging umiibig sa digmaan.

Verse 4

एषजेष्यतिकाकत्स्थौसुग्रीवंचमहाबलम् ।वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यतिपरन्तपः ।।।।

Ang tagapagsunog ng mga kaaway na ito ay magwawagi laban sa mga anak ni Kakutstha (Rama at Lakshmana), pati sa makapangyarihang Sugriva; wawasakin din niya ang iba pang mababangis na hukbo ng mga Vanara.

Verse 5

परिगृह्यसःताम् I ज्ञाम् रावणस्यमहाबल ।बलम् सम्प्रेरयामासःतदालघुपराक्रमः।। ।।

Pagkatanggap sa utos ni Ravana, ang makapangyarihang (Akampana)—mabilis kumilos at matapang—ay agad na ipinakilos at ipinadala ang mga hukbo.

Verse 6

ततोनानाप्रहरणाभीमाक्षाभीमदर्शनाः ।निष्पेतूराक्षसामुख्याबलाध्यक्षप्रचोदिताः ।।।।

Pagkaraan, ang mga pangunahing Rākṣasa—may sari-saring sandata, nakapanghihilakbot ang mga mata at anyo—ay sumugod, udyok ng pinunò ng hukbo.

Verse 7

रथमास्थायविपुलंतप्तकाञ्चनभूषणम् ।मेघाभोमेघवर्णश्चमेघस्वनमहास्वनः ।।।।राक्षसैःसम्वृतोघोरैस्तदानिर्यात्यकम्पनः ।

Pagkatapos, si Akampana ay lumabas na nakasakay sa malawak na karwaheng pinalamutian ng kumikislap na ginto; tila ulap ang anyo at kulay, kulog ang tinig, at napaliligiran ng mababangis na Rākṣasa.

Verse 8

नहिकम्पयितुंशक्यःसुरैरपिमहामृधे ।।।।अकम्पनस्ततस्तेषामादित्यइवतेजसा ।

Sa dakilang labanan, si Akampana ay hindi mapayanig kahit ng mga diyos; sa gitna nila, siya’y nagningning sa ningas ng kapangyarihan na gaya ng araw.

Verse 9

तस्यनिर्धावमानस्यसम्रब्धस्ययुयुत्सया ।।।।अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानांरथवाहिनाम् ।

Habang siya’y sumasalakay, nag-aalab at sabik sa pakikipaglaban, biglang dinapuan ng panghihina ang mga kabayong humihila sa kanyang karwahe.

Verse 10

व्यस्फुरन्नयनंचास्यसव्यंयुद्धाभिनदनिनः ।।।।विवर्णोमुखवर्णश्चगद्गदश्चाभवत्स्वनः ।

Bagama't mahilig sa labanan, ang kanyang kaliwang mata ay nagsimulang kumisap-kisap; namutla ang kanyang mukha, at ang kanyang boses ay naging garalgal at nanginginig.

Verse 11

अभवत्सुदिनेकालेदुर्दिनंरूक्षमारुतम् ।।।।ऊचुःखगमृगाःसर्वेवाचःक्रूराभयावहाः ।

Sa panahong dati’y maliwanag at mapalad, ang araw ay nagdilim at ang hangin ay naging mabagsik; ang mga ibon at mga hayop sa lahat ng dako’y nagbitaw ng malulupit at nakapanghihilakbot na huni.

Verse 12

ससिंहापचित्कन्धःशार्दूलसमविक्रमः ।।।।तानुत्पातानचिन्स्सैवनिर्जगामरणाजिरम् ।

Taglay ang mga balikat na wari’y sa leon at ang tapang na kapantay ng tigre, hindi niya ininda ang masasamang pangitain at lumabas patungo sa larangan ng digmaan.

Verse 13

तथानिर्गच्छतस्तस्यरक्षसस्सहराक्षसैः ।।।।बभूवसुमहान्नादःक्षोभयन्निवसागरम् ।

Nang lumalabas ang rākṣasa na iyon kasama ang kanyang mga kapwa rākṣasa, sumiklab ang isang napakalakas na sigaw, na para bang yayanigin at paiikutin maging ang dagat.

Verse 14

तेनशब्देनवित्रस्तावानराणांमहाचमूः ।।।।द्रुमशैलप्रहाराणांयोद्धुंसमुपतिष्ठतं ।

Nayanig sa takot dahil sa sigaw na iyon, ang dakilang hukbo ng mga vānara—na may dalang mga punò at batong bundok bilang sandata—ay tumindig na handang makipaglaban.

Verse 15

तेषांयुद्धंमहारौद्रंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।।।।रामरावणयोरर्धेसमभित्यक्तजीविनाम् ।

At noon ay sumiklab ang isang napakakakilabot na digmaan sa pagitan ng mga kapi at mga rākṣasa—mga mandirigmang inialay na ang kanilang buhay para sa panig ni Rāma at ni Rāvaṇa, ayon sa kani-kanilang sinumpaang layon.

Verse 16

सर्वेह्यतिबलाःशूराःसर्वेपर्वतसन्निभाः ।।।।हरयोराक्षसाश्चैवपरस्परजिघांसवः ।

Lahat ay labis na malalakas at magigiting, lahat ay tila mga bundok—mga Vanara at mga Rākṣasa—bawat isa’y naglalagablab sa pagnanais na pumatay sa kabila.

Verse 17

तेषांविवर्धतांशब्दःसंयुगेऽतितरस्विनाम् ।।।।शुश्रुवेसुमहान् कोपादन्योन्यमभिगर्जताम् ।

Sa labanan, habang ang mga mandirigmang nag-aalab ang sigla ay nagngangalit at nagbubunyi ng hamon sa isa’t isa sa poot, isang napakalakas at papalaking ugong ang narinig.

Verse 18

रजश्चारुणवर्णाभंसुभीममभवद् भृशम् ।।।।उद्धतंहरिरक्षोभिःसंरुरोधदिशोदश ।

Isang kakilabot na ulap ng alikabok, mapulang kulay, ang biglang umangat; inihahalo ng mga Vanara at mga Rākṣasa, lumaganap ito at tinakpan ang sampung dako.

Verse 19

अन्योन्यंरजसातेनकौशेयोद्धूतपाण्डुना ।।।।सम्वृतानिचभूतानिददृशुर्नरणाजिरे ।

Sa larangan ng digmaan, dahil sa maputlang alikabok na yaon—gaya ng sutlang inalog at pumuti sa hangin—natakpan ang mga nilalang at hindi na nila makita ang isa’t isa.

Verse 20

नध्वजोनपताकावाचर्मवातुरगोऽपिवा ।।।।आयुधंस्यन्दनोवापिददृशेतेनरेणुना ।

Sa gitna ng alikabok na iyon, hindi nakita ang mga watawat ni mga bandila—ni mga kalasag, ni maging mga kabayo; ni mga sandata at mga karwaheng pandigma ay hindi rin namalas.

Verse 21

शब्दश्चसुमहांस्तेषांनर्दतामभिधावताम् ।।।।श्रूयतेतुमुलोयुद्धेनरूपाणिचकाशिरे ।

Habang sila’y umuungal at nagsasalpukan sa paglusob, isang napakalakas at magulong ingay ang narinig sa digmaan—ngunit walang anyong maaninag.

Verse 22

हरीनेवसुसंरुष्टाहरयोजघ्नुराहवे ।।।।राक्षसाराक्षसांश्चापिनिजघ्नुस्तिमिरेतदा ।

Noon, sa dilim na iyon, ang mga Vānara—sa tindi ng poot—ay nakasugat maging ng kapwa Vānara sa labanan; at ang mga Rākṣasa man ay gayon din, sinaktan pati ang sariling Rākṣasa.

Verse 23

तेपरांश्चविनिघ्नन्तःस्वांश्चवानरराक्षसाः ।।।।रुधिरार्द्रांतदाचक्रुर्महींपङ्कानुलेपनाम् ।

Sa pagpatay sa mga kaaway at maging sa sarili nilang kakampi, ang mga Vānara at mga Rākṣasa ay pinabasa ng dugo ang lupa, na wari’y pinahiran ng putik.

Verse 24

ततस्तुरुधिरौघेणसिक्तंह्यपगतंरजः ।।।।शरीरशवसङ्कीर्णाबभूवचवसुन्धरा ।

Pagkaraan, sa pagbuhos ng agos ng dugo, nabasa at humupa ang alikabok hanggang maglaho; at ang lupa ay nagmistulang kalat ng mga bangkay at mga naputol na bahagi ng katawan.

Verse 25

द्रुमशक्तिगदाप्रासैश्शिलापरिघतोमरैः ।।।।हरयोराक्षसाश्चैवस्तूर्णंजघ्नुरन्योन्यमोजसा ।

Sa mga punongkahoy, sibat, pamalo at mga pana—gayundin sa mga bato, bakal na pamalo at mga diyabelin—ang mga Vanara at mga Rakshasa ay mabilis na nagpatamaan sa isa’t isa nang may mabagsik na lakas.

Verse 26

बाहुभिःपरिघाकारैर्युध्यन्तःपर्वतोपमाः ।।।।हरयोभीमकर्माणोराक्षसान्झघ्नुराहवे ।

Nakikipaglaban na ang mga bisig ay tila mga bakal na pamalo, ang mga Vanara—parang mga bundok at kakila-kilabot sa gawa—ay pinabagsak ang mga Rakshasa sa digmaan.

Verse 27

राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धाःप्रासतोमरपाणयः ।।।।कपीन्निजघ्निरेतत्रशस्त्रःपरमदारुणैः ।

Doon, ang mga Rākṣasa—nagngangalit—na may hawak na sibat at javelin, ay pinuksa ang mga Vānara sa pamamagitan ng lubhang kakila-kilabot na mga sandata.

Verse 28

अकम्पनस्सुसङ्क्रुद्धोराक्षसानांचमूपतिः ।।।।सम्हर्षयतितान्सर्वान्राक्षसाभनिमविक्रमान् ।

Si Akampana, lubhang nagngangalit at pinunò ng hukbo ng mga Rākṣasa, ay pinasigla at pinalakas ang loob ng lahat ng yaong Rākṣasa na may kakila-kilabot na tapang.

Verse 29

हरयस्त्वपिरक्षांसिमहाद्रुममहाश्मभिः ।।।।विदारयन्त्यभिक्रम्यशस्त्राण्याच्छिद्यवीर्यतः ।

Ngunit ang mga Vānara rin, sumasalubong sa pagsalakay, ay niluray ang mga Rākṣasa gamit ang malalaking puno at dambuhalang bato—inaagaw ang kanilang mga sandata sa lakas ng bisig.

Verse 30

एतस्मिन्नन्तरेवीराहरयःकुमुदोनलः ।।।।मैन्दश्चपरमक्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम् ।

Samantala, ang magigiting na Vānara—sina Kumuda, Nala, at Mainda—sa sukdulang poot, ay sumugod nang may walang kapantay na bilis.

Verse 31

तेतुवृक्षैर्महावीराराक्षसानांचमूमुखे ।।।।कदनंसुमहच्चक्रुर्लीलयाहरिपुङ्गवाः ।ममन्थूराक्षसान् सर्वेवानरागणशोभृशम् ।।।।

Pagkaraan, yaong mga dakilang bayani—ang pinakamarangal sa mga Vānara—na may hawak na mga punò, ay lumikha ng napakalaking paglipol sa unahan ng hukbo ng mga Rākṣasa, na wari’y paglalaro lamang; at ang mga pangkat ng Vānara ay paulit-ulit na dumurog sa mga Rākṣasa sa matinding lakas.