Sarga 52

Verse 1

धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमविक्रमम् ।विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ।।6.52.1।।

Nang makita si Dhūmrākṣa, ang rākṣasang may nakapanghihilakbot na lakas, na lumalabas, ang lahat ng mga mandirigmang vānarā ay umungal nang malakas—nagagalak at sabik sa digmaan.

Verse 2

तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।अन्योन्यंपादपैर्घोरंनिघ्नतांशूलमुद्गरैः ।।6.52.2।।

Isang napakagulong labanan ang sumiklab sa pagitan ng mga Vānara at mga Rākṣasa, habang sila ay naghahampasan nang marahas—ang mga Vānara gamit ang mga puno, at ang mga Rākṣasa gamit ang mga tridente at pamalo.

Verse 3

राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ।।6.52.3।।

Sa lahat ng panig, ang mababangis na Vānara ay pinabagsak ng mga Rākṣasa; at ang mga Rākṣasa naman ay pinatumba sa lupa ng mga Vānara gamit ang mga puno.

Verse 4

राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।।6.52.4।।

Ang mga rākṣasa, nagngangalit, ay pinana ang mga vānarā ng matutulis na palaso—nakapanghihilakbot pagmasdan, may balahibo ng buwitre, at tuwid na tumatama sa pakay.

Verse 5

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसै: कूटमुद्गरैः ।घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।।6.52.5।।विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।।6.52.6।।

Ang mga makapangyarihang vānarā, bagaman sinasaktan ng mga rākṣasa, ay humawak ng nakapanghihilakbot na sandata—mga gada, palakol, pandurog na maso, mabibigat na bakal na pamalo, at sari-saring trishula; at sa alab na isinilang sa di-matitiis na galit, ginawa nila ang mga gawaing pangdigma nang walang takot.

Verse 6

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसै: कूटमुद्गरैः ।घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।।6.52.5।।विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।।6.52.6।।

Nadurog ng tuktok ng bundok, ang kanyang mga viyas ay kumalat at nawasak, siya ay biglang bumagsak sa lupa—tulad ng isang bundok na gumuguho at nagkakapira-piraso.

Verse 7

शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ।।6.52.7।।

Kahit butas ang kanilang mga katawan ng mga palaso at sugatan ng mga trishula, ang mga pinunong-hariyūthapa roon ay dumampot ng mga punò at mga batong tipak bilang sandata.

Verse 8

तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ।।6.52.8।।

Ang mga unggoy na iyon, na mabilis at may kakila-kilabot na lakas, ay umungal habang lumulusob sa bawat lugar; dinurog nila ang mga kampeong rākṣasa at isinigaw ang kanilang mga pangalan.

Verse 9

तद्भभूवाद्भुतंघोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ।।6.52.9।।

Pagkatapos ay sumiklab ang isang labanan—kamangha-mangha ngunit nakakatakot—sa pagitan ng mga vānara at mga rākṣasa, na ginagamitan ng iba't ibang uri ng bato at hindi mabilang na mga puno.

Verse 10

राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।ववमूरुधिरंकेचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ।।6.52.10।।

May ilang rākṣasa ang nadurog na parang laman sa kamay ng mga mandirigmang vānara na nagtagumpay sa takot; at ang iba—mga kumakain ng dugo—ay nagsuka ng dugo mula sa kanilang mga bibig.

Verse 11

पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ।।6.52.11।।

May ilan ang napunit ang tagiliran; may ilan ang naipon at nadurog sa ilalim ng mga punò; may ilan ang naging pulbos sa mga bató; at may ilan ang niluray ng mga ngipin.

Verse 12

ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ।।6.52.12।।

Nabali at nadurog ang mga watawat, napabagsak ng mga tabak, nawasak ang mga karwahe, at ang mga nilalang ng gabi ay bumagsak—kaya’t ang larangan ay nabalot ng pagkaguho.

Verse 13

गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ।।6.52.13।।

Nababalot ang ibabaw ng lupa ng mga kabayong nadurog at ng kanilang mga sakay, at ng mga dambuhalang elepante—parang mga bundok ang anyo—na winasak ng mga vānara sa paghahagis ng mga tuktok ng bundok.

Verse 14

वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ।।6.52.14।।

Paulit-ulit na lumulukso sa matuling lakas, ang mga vānara na bayani, kakila-kilabot ang tapang, ay kumalmot sa mga rākṣasa, sinugatan ang kanilang mga mukha sa matutulis na kuko.

Verse 15

विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ।।6.52.15।।

Ang iba, na may mga mukhang nanlumo at buhok na magulo, ay nawalan ng ulirat dahil sa baho ng dugo at bumagsak sa lupa.

Verse 16

अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वना: ।तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ।।6.52.16।।

Ngunit ang ibang mga Rākṣasa, na umuungal nang kakila-kilabot at labis na nagalit, ay sumugod sa mga mandirigmang Vānara at hinampas sila ng kanilang mga palad na kasing-tigas ng kidlat.

Verse 17

वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ।।6.52.17।।

Ang mga Vānara—na mabilis at mas mabilis pa—ay sumugod sa kanila, na ibinabagsak ang mga Rākṣasa gamit ang mga kamao, paa, ngipin, at maging mga puno.

Verse 18

सैन्यंतुविद्रुतंदृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।रोषेणकदनंचक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ।।6.52.18।।

Nang makita ang hukbong tumatakas, si Dhūmrākṣa—ang toro sa mga Rākṣasa—na nag-aalab sa galit, ay naghasik ng pagkawasak sa mga Vānara na sumusugod para sa labanan.

Verse 19

प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ।।6.52.19।।

Ang ilang mga Vanara, na nasugatan ng mga sibat, ay dumanak ang dugo; ang iba, na hinampas ng mga pamalo, ay bumagsak sa lupa.

Verse 20

परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।पट्टसैराहता: केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ।।6.52.20।।

Ang ilan ay nadurog ng mga baras na bakal; ang ilan ay napunit ng mga sandatang bhindivala; ang ilan ay tinamaan ng mga palakol—sumuray-suray at nawalan ng buhay.

Verse 21

केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ।।6.52.21।।

Sa labanan, ang ilang mga Vanara ay napatay ng mga tridente at nakahandusay na basang-basa sa dugo; ang iba ay itinaboy at winasak ng mga galit na Rakshasa.

Verse 22

विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ।।6.52.22।।

Ang ilan ay nahati ang mga puso; ang ilan ay napunit sa isang tagiliran; ang ilan ay nilaslas ng mga tridente, at lumabas ang kanilang mga bituka.

Verse 23

तत्सुभीमंमहायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ।।6.52.23।।

Ang dakilang labanan na iyon, na puno ng mga Vanara at Rakshasa, ay naglagablab—nakabibingi sa ingay at puno ng mga bato at puno.

Verse 24

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।मन्धस्न्तितसङ्गीतंतद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ।।6.52.24।।

Ang digmaan ay umalingawngaw na wari’y pagtatanghal ng mga Gandharva: matamis ang tunog ng pisi ng busog na gaya ng alpa, sinasabayan ng hiyaw ng mga kabayo na tila mga batingting, at ang pag-ungal ng mga elepante ang malalim na himig nito.

Verse 25

धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ।।6.52.25।।

Si Dhūmrākṣa, tangan ang busog sa unahan ng labanan, ay tumawa habang pinapakawalan ang ulang ng mga palaso, at pinangalat ang mga Vanara sa lahat ng panig.

Verse 26

धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितंप्रेक्ष्यमारुतिः ।अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।।6.52.26।।

Nang makita ni Māruti (Hanumān) na ang hukbo’y ginugulo at yayanig ni Dhūmrākṣa, nag-alab siya sa galit; sinunggaban niya ang isang napakalaking bato at humarap upang salubungin siya.

Verse 27

क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।शिलांतांपातयामासधूम्राक्षस्यरथंप्रति ।।6.52.27।।

Sa tindi ng galit, ang bayani na may matang kulay-tanso—na ang tapang ay kasingtulad ng sa kanyang ama—ay inihagis ang batong iyon patungo sa karwahe ni Dhūmrākṣa.

Verse 28

आपततनींशिलांदृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ।।6.52.28।।

Nang makita niyang bumabagsak ang batong paparating, dali-dali niyang inangat ang kanyang gada sa pagkabigla; tumalon siya mula sa karwahe nang buong bilis at tumindig sa lupa.

Verse 29

साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि ।सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ।।6.52.29।।

Ang batong iyon ay dumurog sa kanyang karwahe at bumagsak sa lupa—kasama ang mga gulong, ehe, mga kabayo, watawat, at kagamitan sa pana.

Verse 30

सभङ् क्त्वातुरथंतस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।रक्षसांकदनंचक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ।।6.52.30।।

Matapos sirain ang kanyang karwahe, si Hanumān—ang anak ng Hangin—ay naghasik ng lagim sa mga Rākṣasa gamit ang mga puno, katawan nito, at mga sanga.

Verse 31

विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिता: ।द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ।।6.52.31।।

Ang kanilang mga ulo ay nabiyak at naliligo sa dugo, ang mga Rākṣasa na iyon—na dinurog ng mga puno—ay bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 32

विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ।।6.52.32।।

Matapos na mapaurong ang hukbo ng Rākṣasa, si Hanumān, na anak ng Hangin, ay bumunot ng tuktok ng bundok at sumugod nang diretso kay Dhūmrākṣa.

Verse 33

तमापतन्तंधूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ।।6.52.33।।

Nang makita niyang sumasalakay, itinaas ng makapangyarihang Dhūmrākṣa ang kanyang gada; at sa mabangis na ugong, buong lakas siyang sumugod kay Hanumān.

Verse 34

तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदांतांबहुकण्टकाम् ।पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ।।6.52.34।।

Pagkatapos, sa tindi ng galit, ibinagsak ni Dhūmrākṣa sa ulo ni Hanumān ang gadang iyon na hitik sa maraming tinik.

Verse 35

ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।सकपिर्मारुतबलस्तंप्रहारमचिन्तयन् ।।6.52.35।।धूम्राक्षस्यशिरोमध्येगिरिशृङ्गमपातयत् ।

Tinamaan doon ng nakakatakot na maso, ang unggoy—na kasing-lakas ng Hangin—ay hindi ininda ang hampas at inihagis ang tuktok ng bundok sa gitna ng ulo ni Dhūmrākṣa.

Verse 36

सविस्फारितसर्वाङ्गोगिरिशृङ्गेणताडितः ।पपातसहसाभूमौविकीर्णइवपर्वतः ।।6.52.36।।

Nadurog ng tuktok ng bundok, ang kanyang mga viyas ay kumalat at nawasak, siya ay biglang bumagsak sa lupa—tulad ng isang bundok na gumuguho at nagkakapira-piraso.

Verse 37

धूम्राक्षंनिहतंदृष्टवाहतशेषानिशाचराः ।।6.52.37।।त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।

Nang makitang napatay si Dhūmrākṣa, ang mga natitirang manlalakbay sa gabi ay tumakas pabalik sa Laṅkā nang may takot, habang patuloy silang pinapabagsak ng mga vānara.

Verse 38

सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ।।6.52.38।।

Ngunit ang anak ng Hangin, matapos patayin ang mga kaaway at ikalat sa larangan ang isang ilog ng dugo, napagod sa paglipol sa mga kalaban; at pinararangalan ng mga unggoy, ang dakilang-loob ay napuspos ng galak.