Sarga 51

Verse 1

तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणांतरस्विनाम् ।नर्दतांराक्षसैस्सार्धंतदाशुश्रावरावणः ।।6.51.1।।

Pagkaraan, narinig ni Rāvaṇa, kasama ang kanyang mga Rākṣasa, ang patuloy na tumitinding, lubhang magulong sigaw ng mga makapangyarihang Vānara na umuungal.

Verse 2

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदंभृशम् ।सचिवानांततस्तेषांमध्येवचनमब्रवीत् ।।6.51.2।।

Nang marinig niya ang matinding ugong—malalim at umaalingawngaw—siya’y nagsalita sa gitna ng kaniyang mga tagapayo.

Verse 3

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।

Gaya ng pag-angat ng napakalakas na sigaw mula sa maraming vānara na nag-uumapaw sa galak—na parang kulog ng umuugong na mga ulap—gayundin ay malinaw, walang pag-aalinlangan, na dakila ang kanilang tuwa; sapagkat sa gayong malalawak na hiyawan, maging ang karagatan—tahanan ni Varuṇa—ay nayanig.

Verse 4

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।

Gaya ng gayon, mula sa mga vānarang labis ang galak ay sumiklab ang isang napakalakas na ugong—maraming tinig—na wari’y kulog ng nagngangalit na ulap. Hayag na napakadakila ng kanilang tuwa; walang alinlangan dito. Tunay, sa lawak ng kanilang sigawan ay nayanig at napagulo maging ang karagatan, tahanan ni Varuṇa.

Verse 5

तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अयंचसुमहान्नादशङ्कांजनयतीवमे ।।6.51.5।।

Bagaman ang magkapatid na sina Rāma at Lakṣmaṇa ay nakagapos ng matutulis na palaso, ang napakalakas na sigaw na ito’y waring nagbubunsod ng pangamba sa aking puso: ano ang nangyari at sila’y nagagalak nang gayon?

Verse 6

एतत्तुवचनंचोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ।।6.51.6।।

Pagkasabi ng mga salitang iyon sa kaniyang mga tagapayo, ang panginoon ng mga rākṣasa ay nagsalita sa mga mandirigmang rākṣasa na nakatindig doon sa malapit, handang maglingkod.

Verse 7

ज्ञायतांतूर्णमेतेषांसर्वेषांचवनचारिणाम् ।शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ।।6.51.7।।

Alamin agad kung ano ang biglang umusbong na sanhi ng kagalakan sa lahat ng mga vānarang gumagala sa gubat—kagalakang lumitaw sa panahong dapat ay pighati.

Verse 8

तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।

Sa gayong utos niya, ang naguguluhang mga rākṣasa ay umakyat sa mga pader ng kuta at nakita ang hukbo, na maingat na binabantayan ng dakilang-loob na si Sugrīva.

Verse 9

तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।

Nang makita ng mga rākṣasa ang dalawang Rāghava na nakalaya sa napakakakilabot na lambat ng mga palaso at muling tumindig sa kanilang ganap na lakas, sila’y nabalot ng pangamba.

Verse 10

सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ।।6.51.10।।

Ang lahat ng mababangis na Rākṣasa, nanginginig ang puso sa takot, ay bumaba mula sa mga tanggulan at lumapit sa panginoon ng mga Rākṣasa, na may mga mukhang lugmok.

Verse 11

तदप्रियंदीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।कृत्स्नंनिवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ।।6.51.11।।

Ang mga Rākṣasa na gumagala sa gabi, bagaman lugmok ang mukha, ay buong-buo at ayon sa katotohanan na iniulat kay Rāvaṇa ang di-kanais-nais na pangyayari, sapagkat bihasa sila sa paghahatid ng mensahe.

Verse 12

यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।

“Yaong dalawang magkapatid—sina Rāma at Lakṣmaṇa—na iginapos ni Indrajit sa digmaan sa pamamagitan ng tali ng mga palaso, anupa’t napigil ang kanilang mga bisig, ay ngayo’y nakikitang nakalaya sa larangan. Gaya ng mga elepanteng naputol ang lubid, nakatindig sila na taglay ang lakas ng mga dakilang elepante.”

Verse 13

यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।

“Yaong dalawang magkapatid—sina Rāma at Lakṣmaṇa—na iginapos ni Indrajit sa digmaan sa pamamagitan ng tali ng mga palaso, anupa’t napigil ang kanilang mga bisig, ay ngayo’y nakikitang nakalaya sa larangan. Gaya ng mga elepanteng naputol ang lubid, nakatindig sila na taglay ang lakas ng mga dakilang elepante.”

Verse 14

तच्छ्रुत्वावचनंतेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ।।6.51.14।।

Nang marinig ang kanilang mga salita, ang makapangyarihang panginoon ng mga Rākṣasa ay nilamon ng balisang pag-iisip at poot, at ang kanyang mukha’y naging lugmok sa dalamhati.

Verse 15

घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।

Sa digmaan, iginapos sila ni Indrajit sa kakilakilabot na mga palasong pinagkalooban ng biyaya—gaya ng makamandag na ahas, di pumapalya at nagniningning na parang araw—at marahas na napasuko.

Verse 16

घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।

Kung ang aking mga kaaway ay nakalaya kahit matapos masalubong ang pagkakabigkis ng sandatang iyon, nakikita kong ang buong aking hukbo’y nakatindig sa pag-aalinlangan—ang kapalaran nito’y naging mapanganib at di tiyak.

Verse 17

निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणांजीवितंमम ।।6.51.17।।

Tunay ngang ang mga palasong kasingningning ni Vāsuki ay nauwi sa wala; sapagkat sa digmaan, sa pamamagitan ng mga iyon, dapat sana’y naagaw ang buhay ng aking mga kaaway.

Verse 18

एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।अब्रवीद्रक्षसांमध्येधूम्राक्षंनामराक्षसम् ।।6.51.18।।

Pagkasabi nito, siya’y nag-alab sa galit, sumisingasing na parang ahas; at sa gitna ng mga rākṣasa ay tinawag niya ang isang demonyong nagngangalang Dhūmrākṣa.

Verse 19

बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ।।6.51.19।।

“Ikaw na may kakilakilabot na lakas—lumabas ka, kasama ang malaking hukbo ng mga rākṣasa, upang patayin si Rāma kasama ng kanyang mga vānarā.”

Verse 20

एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ।।6.51.20।।

Nang sa gayon ay masabihan ng marunong na hari ng mga rākṣasa, si Dhūmrākṣa ay nagbigay-galang; at sa galak, lumisan mula sa palasyo ng hari.

Verse 21

अभिनिष्क्रम्यतदद्वारंबलाध्यक्षमुवाचह ।त्वरयस्वबलंतूर्णंकिंचिरेणयुयुत्सतः ।।6.51.21।।

Nang sa gayon ay masabihan ng marunong na hari ng mga rākṣasa, si Dhūmrākṣa ay nagbigay-galang; at sa galak, lumisan mula sa palasyo ng hari.

Verse 22

धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ।।6.51.22।।

Nang marinig ang mga salita ni Dhūmrākṣa, ang pinunò ng hukbo, kasama ang mga kawal, ay agad na inihanda ang sandatahang-lakas ayon sa utos ni Rāvaṇa.

Verse 23

तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षंपर्यवारयन् ।।6.51.23।।

Yaong mga makapangyarihang rākṣasa na naglalakad sa gabi—nakapangingilabot ang anyo at may mga sinturong may kampanilya—ay umuungal sa tuwa at pumaligid kay Dhūmrākṣa.

Verse 24

विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।

May hawak na sari-saring sandata—mga trident at maso, mga gada, tabak, tungkod, bakal na pamalo at mabibigat na pamukpok; gayundin mga bakal na pamalo, panghagis na bato, mga palaso, sibat at palakol—ang mga rākṣasa ay sumugod palabas, umuungal na parang mga ulap-ulan na kumukulog.

Verse 25

विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।

Ang iba pa—nakabaluti at may mga watawat—ay lumabas sakay ng mga karwaheng pinalamutian, hila ng mga asnong may sari-saring anyo at nababalutan ng lambat na ginto; kasama ang napakabilis na mga kabayo at mga elepanteng lasing sa rut, sumulong ang mga “tigre sa mga rākṣasa,” mahirap lapitan na gaya ng tunay na mga tigre.

Verse 26

रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।

Ang iba pa—nakabaluti at may mga watawat—ay lumabas sakay ng mga karwaheng pinalamutian, hila ng mga asnong may sari-saring anyo at nababalutan ng lambat na ginto; kasama ang napakabilis na mga kabayo at mga elepanteng lasing sa rut, sumulong ang mga “tigre sa mga rākṣasa,” mahirap lapitan na gaya ng tunay na mga tigre.

Verse 27

रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।

Pagkaraan, ang dakilang mandirigmang si Dhūmrākṣa ay lumabas na napaliligiran ng mga rākṣasa; tumatawa siyang sumulong patungo sa kanlurang tarangkahan, kung saan nakapuwesto si Hanumān, pinuno ng mga vānara.

Verse 28

वृकसिंहमुखैर्युक्तंखरैःकनकभूषणै: ।आरुरोहरथंदिव्यंधूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ।।6.51.28।।

Si Dhūmrākṣa, na ang tinig ay magaspang na gaya ng ungol ng asno, ay sumakay sa isang maringal na karwahe na iniuugnay sa mga asnong may mukhang lobo at leon, at pinalamutian ng ginto.

Verse 29

सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ।।6.51.29।।

Pagkaraan, ang dakilang mandirigmang si Dhūmrākṣa ay lumabas na napaliligiran ng mga rākṣasa; tumatawa siyang sumulong patungo sa kanlurang tarangkahan, kung saan nakapuwesto si Hanumān, pinuno ng mga vānara.

Verse 30

रथप्रवरमास्थायखरयुक्तंखरस्वनम् ।प्रयान्तंतुमहाघोरंराक्षसंभीमदर्शनम् ।।6.51.30।।अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।

Nang ang napakasindak na rākṣasa—nakapanghihilakbot pagmasdan—ay sumulong sakay ng kanyang pangunahing karwahe, iniuugnay sa mga asno at umaalingawngaw sa kanilang ungol, lumitaw sa himpapawid ang mababangis na mga ibon bilang masamang pangitain, na wari’y humahadlang sa kanyang daraanan.

Verse 31

रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ।।6.51.31।।ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।

Isang napakalaki at nakapanghihilakbot na buwitre ang dumagit at bumagsak sa mismong tuktok ng karwahe; at ang maruruming kumakain ng bangkay, na nasabit sa dulo ng watawat, ay nalaglag—isang masamang tanda para sa mga rākṣasa.

Verse 32

रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।

Isang malaking puting kabandha—walang ulo—na basang-basa sa dugo ang bumagsak sa lupa malapit kay Dhūmrākṣa, at nagpakawala ng sintunadong, magaspang na sigaw—isa pang kakila-kilabot na pangitain.

Verse 33

रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।

Warì’y umulan ng dugo ang langit, at yumanig ang mismong lupa—mga pangitain na nagpapahayag ng pagbagsak na sumusunod sa adharma.

Verse 34

प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ।।6.51.34।।

Umihip ang hangin nang salungat, umuugong na tila kulog; at ang mga dako’y binalot ng makapal na dilim, kaya’t hindi na maaninag ang mga panig ng daigdig.

Verse 35

सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानांभयावहान् ।प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ।।6.51.35।।मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।

Nang makita niya noon ang mga kakila-kilabot na masamang palatandaang nagdudulot ng pangamba sa mga rākṣasa, nayanig si Dhūmrākṣa; at ang lahat ng rākṣasang nasa unahan niya ay nawalan ng malay.

Verse 36

ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।ददर्शतांराघवबाहुपालितांमहौघकल्पांबहुवानरींचमूम् ।।6.51.36।।

Pagkaraan, ang makapangyarihan at kakila-kilabot na mandirigmang iyon, napaliligiran ng maraming nilalang ng gabi at sabik sa digmaan, ay sumulong; at nakita niya ang napakalawak na hukbo ng maraming vānarā—iniingatan ng mga bisig ni Rāghava, at waring dambuhalang baha sa wakas ng panahon.