Sarga 46
शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation
युद्धकाण्ड
Sa Sarga 46, nagkaroon ng mabigat na pagbaligtad sa digmaan sa Laṅkā. Hinanap ng mga pinunong Vānara ang himpapawid at lupa, at natagpuan nila sina Rāma at Lakṣmaṇa na nakahandusay na tila walang malay, ang mga katawan ay nababalot at tinutusok ng siksik na lambat ng mga palaso (śara-bandha). Sumiklab ang sama-samang pagdadalamhati at pagkabigla sa hanay ng hukbo. Si Indrajit, na nagkukubli sa pamamagitan ng māyā, ay hindi makita ng iba; tanging si Vibhīṣaṇa ang nakakilala sa kanya dahil sa biyayang nagbibigay ng malinaw na pananaw. Nagbunyi si Indrajit at ipinahayag na ang magkapatid—na pumatay kina Khara at Dūṣaṇa—ay kanyang napabagsak, at sa kanyang mapagmataas na pananalita ay tila hindi na maililigtas kahit ng mga ṛṣi at mga diyos. Lalo niyang pinalaganap ang sindak sa pagsugat sa mga pangunahing Vānara—Nīla, Mainda, Dvivida, Jāmbavān, Hanumān, Gavākṣa, Śarabha, at Aṅgada—at inanyayahan ang mga Rākṣasa na saksihan ang mga prinsipe na nakagapos sa palaso; umalingawngaw ang pagdiriwang sa maling paniwalang patay na si Rāma. Pag-urong ni Indrajit pabalik sa Laṅkā, nilamon ng takot si Sugrīva. Ginawa ni Vibhīṣaṇa ang isang pagpapakalma na tila ritwal gamit ang banal na tubig, pinayuhan laban sa panghihina ng loob, at iginiit na hindi itinadhana si Rāma na mamatay, kaya dapat pangalagaan ang loob ng hukbo. Sa wakas, iniulat ni Indrajit kay Rāvaṇa ang kanyang “tagumpay”; niyakap siya ni Rāvaṇa at pinakinggan ang salaysay tungkol sa pagkawala ng ningning ng mga prinsipe sa ilalim ng lambat ng mga palaso.
Shlokas
Verse 1
ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः ।ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.1।।
Pagkaraan, ang mga pinunong Vānara, tumitingin sa langit at sa lupa, ay nakita ang magkapatid na sina Rāma at Lakṣmaṇa, na tinamaan sa buong katawan ng mga palaso.
Verse 2
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः ।।6.46.2।।
Nang matapos ng rākṣasa ang kanyang gawain at umurong—gaya ng ulap na humihiwalay matapos magpaulan—dumating si Vibhīṣaṇa, kasama si Sugrīva, sa mismong pook na iyon.
Verse 3
नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदा: ।तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ।।6.46.3।।
Sina Nīla, Dvivida, Mainda, Suṣeṇa, Kumuda, at Aṅgada—kasama si Hanumān—ay dagling napuno ng dalamhati nang masdan nila ang dalawang Rāghava.
Verse 4
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
Kapwa sila nakahandusay na walang kilos, marahan ang paghinga, nababalot ng agos ng dugo; ang katawan ay punô ng lambat ng mga palaso, tila natigilan sa higaan ng mga palaso. Humihingal na parang mga ahas, walang lakas at halos di makagalaw, ang mga sangkap ay nababalutan ng dugo, wari’y dalawang gintong watawat na ibinagsak. Ang dalawang bayani’y nakahimlay sa higaan ng mga bayani, bahagyang kumikilos, napaliligiran ng mga pinunong pangkat na luhaan at balisa ang mga mata. Nang makita ang dalawang Rāghava na bumagsak at natakpan ng lambat ng mga palaso, ang lahat ng mandirigmang Vānara—kasama si Vibhīṣaṇa—ay nanginig sa matinding dalamhati at pangamba.
Verse 5
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
Humihingang marahan na parang mga ahas, walang kibo at nanghihina ang lakas; ang kanilang mga sangkap ay nababalutan ng dumadaloy na dugo—mistulang dalawang gintong watawat na kumupas ang ningning.
Verse 6
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
Ang dalawang bayani ay nakahimlay sa higaan ng mga bayani, mahina ang kanilang pagkilos; napaliligiran sila ng mga pinunong pangkat na ang mga mata’y nalalabo sa luha.
Verse 7
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
Nang makita ang dalawang Rāghava na bumagsak at nababalot ng lambat ng mga palaso, ang lahat ng hukbong vānara—kasama si Vibhīṣaṇa—ay nalugmok sa matinding dalamhati.
Verse 8
अन्तरिक्षंनिरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिःरणे ।।6.46.8।।
Tumingala sa himpapawid at siniyasat ang lahat ng dako, hindi nakita ng mga mandirigmang vānara si Rāvaṇi sa labanan, sapagkat natatago siya sa kaniyang māyā.
Verse 9
तंतुमायाप्रतिच्छन्नंमाययैवविभीषणः ।वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ।।6.46.9।।
Ngunit si Vibhīṣaṇa, na tumitingin sa pamamagitan ng panlaban na māyā, ay nakita ang anak ng kaniyang kapatid na nakatindig doon, bagaman natatakpan ng ilusyon.
Verse 10
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ।।6.46.10।।तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
Si Vibhīṣaṇa—nagniningning, bantog, at puspos ng tapang—sa bisa ng isang biyaya ay nakita ang nakatagong bayani na si Indrajit, walang kapantay sa digmaan at walang katulad sa gawa.
Verse 11
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ।।6.46.11।।उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
Nang makita ni Indrajit ang dalawang bayani na nakahandusay dahil sa sarili niyang gawa, siya’y lubhang nagalak at nagsalita, pinasasaya ang lahat ng Rākṣasa.
Verse 12
दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ।।6.46.12।।सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
“Ang dalawang makapangyarihang magkapatid—sina Rāma at Lakṣmaṇa—na pumatay kina Dūṣaṇa at Khara, ngayo’y napabagsak na ng aking mga palaso.”
Verse 13
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ।।6.46.13।।सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।
Kahit magtipon ang lahat ng nilalang—mga pangkat ng rishi, mga deva, at maging mga asura—hindi pa rin mapapalaya ang dalawang ito mula sa pagkakagapos ng mga palaso.
Verse 14
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
Dahil sa kanya, ang aking ama—pinahihirapan ng dalamhati at nag-iisip nang walang tigil—ay ginugugol ang tatlong pagbabantay ng gabi na ni hindi man lamang nahihipo ng kanyang mga sangkap ang higaan. Dahil sa kanya, ang buong Laṅkā ay naguguluhan, na wari’y ilog sa panahon ng ulang tag-ulan. Ang ugat ng aming kapahamakan na iyon ay napatay ko na ngayon.
Verse 15
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
Dahil sa kanya, ang aking ama—pinahihirapan ng dalamhati at nag-iisip nang walang tigil—ay ginugugol ang tatlong pagbabantay ng gabi na ni hindi man lamang nahihipo ng kanyang mga sangkap ang higaan. Dahil sa kanya, ang buong Laṅkā ay naguguluhan, na wari’y ilog sa panahon ng ulang tag-ulan. Ang ugat ng aming kapahamakan na iyon ay napatay ko na ngayon.
Verse 16
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम् ।विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ।।6.46.16।।
Ang kagitingan ni Rāma, ni Lakṣmaṇa, at ng lahat ng mga naninirahan sa gubat ay naging walang bunga—gaya ng mga ulap sa taglagas na hindi nagbubuhos ng ulan.
Verse 17
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ।।6.46.17।।यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
Pagkasabi nito sa lahat ng mga Rākṣasa na nakapaligid, si Rāvaṇi (Indrajit) ay nagsimulang manakit at pabagsakin maging ang lahat ng mga pinunò ng pangkat.
Verse 18
नीलंनवभिराहत्यमैन्दंचद्विविदंतथा ।।6.46.18।।त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
Tinamaan ng kaaway-tagapagpuksa na si Indrajit si Nīla ng siyam na palaso; at gayundin sinalakay niya sina Mainda at Dvivida, tig-tatatlong palaso—mga piling palasong nakamamatay.
Verse 19
जाम्बवन्तंमहेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ।।6.46.19।।हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।
Ang dakilang mamamana na si Indrajit ay tumimo ng palaso sa dibdib ni Jāmbavān; saka niya pinakawalan ang sampung palaso laban sa matuling Hanumān.
Verse 20
गवाक्षंशरभंचैवद्वावप्यमिततेजसौ ।।6.46.20।।द्वाभ्यांद्वाभ्यांमहावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
Pagkatapos, ang anak ni Rāvaṇa, na matulin sa digmaan, ay tumama sa dalawang makapangyarihan—sina Gavākṣa at Śarabha—na tinuhog ang bawat isa ng tig-dalawang palaso.
Verse 21
गोलाङ्गूलेश्वरंचैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ।।6.46.21।।विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
Pagkatapos, ang anak ni Rāvaṇa, na nagmamadali sa pagsalakay, ay tinuhog ng maraming palaso ang panginoon ng mga Golāṅgūla—si Aṅgada, anak ni Vāli.
Verse 22
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ।।6.46.22।।ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
Nang mabutas niya ang mga pangunahing vānara sa mga palasong wari’y dila ng apoy, ang makapangyarihan at kakila-kilabot na Rāvaṇi ay umungal nang malakas doon.
Verse 23
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ।।6.46.23।।प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत् ।
Nang hampasin niya sila ng ulang-palaso at sindakin ang mga vānara, ang malakas ang bisig ay tumawa at nagsalita ng ganitong mga salita.
Verse 24
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ।।6.46.24।।सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
“O mga rākṣasa, masdan ninyo ang dalawang magkapatid na magkasama—na aking ginapos sa harapan ng hukbo sa pamamagitan ng kakila-kilabot na lakas ng mga palaso.”
Verse 25
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ।।6.46.25।।परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
Nang masabihan nang gayon, ang lahat ng yaong mga rākṣasa—mga mandirigmang mapanlinlang—ay napuno ng matinding pagkamangha, at nagalak sa gawang iyon.
Verse 26
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ।।6.46.26।।हतोरामइतिज्ञात्वारावणिंसमपूजयन् ।
Silang lahat, na wari’y mga ulap, ay nagtaas ng malalakas na sigaw; sa pag-aakalang “napatay na si Rāma,” pinarangalan nila ang anak ni Rāvaṇa sa mapitagang pagpupuri.
Verse 27
निष्पन्दौतुतदादृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.27।।वसुधायांनिरुच्छवासौहतावित्यन्वमन्यत ।
Nang makita niya ang magkapatid na sina Rāma at Lakṣmaṇa na walang kibo at wala nang hininga sa ibabaw ng lupa, inakala niya: “Sila’y napatay na.”
Verse 28
हर्षेणतुसमाविष्टइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।।6.46.28।।प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
Si Indrajit, ang mananagumpay sa digmaan, na napuspos ng galak, ay pumasok sa lungsod ng Laṅkā, pinasaya ang lahat ng mga rākṣasa.
Verse 29
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
Nang makita ni Sugrīva ang mga katawan nina Rāma at Lakṣmaṇa na punô ng mga palaso, at sugatan sa bawat bahagi ng katawan, siya’y sinakmal ng matinding takot.
Verse 30
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
Nang makita ni Sugrīva ang mga katawan nina Rāma at Lakṣmaṇa na punô ng mga palaso, at sugatan sa bawat bahagi ng katawan, siya’y sinakmal ng matinding takot.
Verse 31
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
Nang makita ni Sugrīva ang mga katawan nina Rāma at Lakṣmaṇa na tinadtad ng mga palaso, at sugatan sa bawat bahagi ng mga sangkap, siya’y sinakmal ng matinding takot.
Verse 32
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
Nang makita ni Sugrīva ang mga katawan nina Rāma at Lakṣmaṇa na punô ng mga palaso at sugatan sa lahat ng bahagi, siya’y nilamon ng pangamba.
Verse 33
पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर ।।6.46.33।।सत्यधर्माभिरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम् ।
“Magpakatatag ka, O Vānara, at patatagin mo rin ako—na ngayo’y tila walang masandalan; sapagkat sa mga tapat sa satya at dharma, hindi naghahari ang takot na dulot ng kamatayan.”
Verse 34
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ।।6.46.34।।सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
Pagkasabi nito, si Vibhīṣaṇa ay lumapit at, gamit ang kamay na nabasa sa tubig, marahang pinunasan ang magagandang mata ni Sugrīva, upang luminaw.
Verse 35
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ।।6.46.35।।सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
Pagkatapos, kumuha ang dharmātmā na si Vibhīṣaṇa ng tubig, binasbasan ito sa pamamagitan ng vidyā at pagbigkas ng mantra, at muling pinunasan ang mga mata ni Sugrīva, ibinabalik ang linaw.
Verse 36
विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ।।6.46.36।।अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।
Matapos punasan ang mukha ng marunong na hari ng mga unggoy, siya’y nagsalita ng mga salitang napapanahon at kagyat sa sandaling iyon.
Verse 37
नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।।6.46.37।।अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
“O panginoon ng mga haring-unggoy, hindi ito ang oras upang kumapit sa panghihina ng loob; kahit labis na pagkapit sa damdamin, kapag wala sa panahon, nagiging sanhi ng kamatayan.”
Verse 38
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ।।6.46.38।।हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।
Kaya’t iwaksi ang panghihina ng loob na sumisira sa bawat gawain; at si Rāma ang unahin, pagnilayan kung ano ang tunay na ikabubuti ng mga hukbo.
Verse 39
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ।।6.46.39।।लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ।
O kaya, bantayan si Rāma hanggang sa lumipas ang pagkawala ng malay; sapagkat kapag nagbalik-malay ang dalawang prinsipe ng Kakutstha, aalisin nila ang ating pangamba.
Verse 40
नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ।।6.46.40।।नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
Hindi ito dahilan ng panghihina ng loob tungkol kay Rama, ni si Rama ay nakatakdang mamatay; sapagkat ang Lakṣmī—na napakahirap makamtan ng mga nauubos ang kanilang buhay—ay hindi siya iiwan.
Verse 41
तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम् ।।6.46.41।।यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
Kaya patatagin mo ang iyong sarili, at patatagin mo rin ang sarili mong hukbo, hanggang sa maibalik kong muli sa ayos ang lahat ng kailangang gawain.
Verse 42
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ।।6.46.42।।कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
Sapagkat ang mga haring ito—nakadilat ang mga mata sa takot, sinaklot ng pangamba—ay nagbubulungan sa bawat tainga, O pinakadakila sa mga panginoon ng Vānara.
Verse 43
मांतुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ।।6.46.43।।त्यजस्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
Ngunit kapag nakita nila akong sumugod upang pasiglahin ang hanay, hayaang itapon ng mga hari ang kanilang takot—gaya ng kuwintas na bulaklak na napagsawaan at saka itinabi.
Verse 44
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।।6.46.44।।विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ।
Matapos payapain si Sugrīva, si Vibhīṣaṇa—ang panginoon sa mga Rākṣasa—ay muling nagbigay-lakas-loob sa hukbong Vānara na nagsisimula nang magkawatak-watak sa sindak.
Verse 45
इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ।।6.46.45।।विवेशनगरींलङ्कांपितरंचाभ्युपागमत् ।
Ngunit si Indrajit, dakilang manggagawa ng mahā-māyā, na napalilibutan ng buong hukbo, ay pumasok sa lungsod ng Laṅkā at lumapit sa kanyang ama.
Verse 46
तत्ररावणमासाद्यअभिवाद्यकृताञ्जलिः ।।6.46.46।।आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
Doon, nang marating niya si Rāvaṇa, siya’y yumukod na may magkadikit na palad at ibinalita sa ama ang nakalulugod na balita: “Napatay na sina Rāma at Lakṣmaṇa.”
Verse 47
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे ।।6.46.47।।रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
Sa gitna ng mga rākṣasa, si Rāvaṇa—nang marinig na napabagsak ang kanyang mga kaaway—ay tumindig na nagagalak at niyakap ang kanyang anak.
Verse 48
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
Masaya ang kanyang puso, hinalikan niya ito sa ulo at nagtanong pa nang higit.
Verse 49
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
Nang tanungin ng ama ang buong nangyari, isinalaysay niya ang lahat nang detalyado—kung paanong silang dalawa, na nabigkis sa lambat ng mga palaso, ay napaurong sa pagkilos at napahina ang kanilang ningning.
Verse 50
सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितंप्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ।।6.46.50।।
Nang marinig niya ang mga salita ng dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, sumiklab sa galak ang kanyang puso; napawi ang lagnat ng pangamba na bumangon kay Dāśarathi, at sa tuwa’y binati niya ang anak sa masayang pananalita.
Frequently Asked Questions
The battlefield community faces a leadership dilemma: whether grief and panic at the apparent fall of Rāma and Lakṣmaṇa should dictate action, or whether disciplined composure and protective duty must prevail until certainty and recovery are achieved.
Vibhīṣaṇa’s counsel frames fear as strategically and ethically corrosive: excessive attachment and faint-heartedness at the wrong moment can become self-defeating, while steadfast adherence to truth and dharma sustains collective resilience.
The action pivots between the Laṅkā battlefield (where the princes lie on a ‘bed of arrows’) and the city of Laṅkā (where Indrajit returns to report to Rāvaṇa), underscoring the war’s movement from frontline spectacle to royal court validation.