Sarga 41

Verse 1

अथतस्मिन्निमित्तानिदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।सुग्रीवंसम्परिष्वज्यतथावचनमब्रवीत् ।।6.41.1।।

Pagkaraan, nang makita ni Rāma—ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ang mga palatandaang iyon, niyakap niya si Sugrīva at nagsalita nang ganito.

Verse 2

असन्त्ऱ्यमयासार्थंतदिदंसाहसंकृतम् ।एवंसाहसुक्तानिनकुर्वन्तिजनेश्वराः ।।6.41.2।।

Ang mapangahas na gawaing ito ay ginawa nang hindi man lamang ako sinangguni. Ang mga hari at pinuno ay hindi gumagawa ng gayong mapusok na hakbang sa ganitong paraan.

Verse 3

संशयेस्थाप्यमांचेदंबलंचसविभीषणम् ।कष्टंकृतमिदंवीर साहसंसाहसप्रिय ।।6.41.3।।

“O bayani, mangingibig sa mapangahas na gawa! Sa iyong matapang na hakbang, inilagay mo ako—at ang hukbo kasama si Vibhishana—sa mabigat na pag-aalinlangan; tunay na mapanganib ang iyong ginawa.”

Verse 4

इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।

Una, nilapitan ni Nīla, ang matapang na pinuno ng hukbong-unggoy, ang silangang tarangkahan; at doon siya tumindig na kasama sina Mainda at Dvivida.

Verse 5

इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।

“Ngayon, O bayani, huwag kang gagawa ng ganitong pabigla-biglang di napag-isipan. Kapag kahit bahagya kang mapinsala, ano pa ang saysay ng buhay para sa akin—o para kay Sītā? Ano ang magiging halaga nito para kay Bharata, sa nakababatang Lakṣmaṇa, kay Śatrughna, o maging sa sarili kong katawan?”

Verse 6

त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।

Bago ka pa dumating, ito na ang matibay kong pasya; at bagaman batid ko na ang iyong kagitingan—O makapangyarihan, kapantay ni Mahendra at Varuṇa—naninindigan pa rin ako sa pasyang iyon.

Verse 7

त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।

Kapag napatay ko na sa digmaan si Rāvaṇa—kasama ang kanyang mga anak, hukbo, at mga sasakyang-pandigma—at kapag naitalaga ko na si Vibhīṣaṇa sa Laṅkā, ibabalik ko ang kaharian kay Bharata; at pagkatapos, O makapangyarihan, iiwan ko na ang aking katawan.

Verse 8

तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।

Habang nagsasalita si Rama nang ganito, sumagot si Sugriva: "O bayaning Raghava, matapos makita si Ravana, ang dumukot sa iyong asawa—at sa pagkaalam ng aking sariling lakas—paano ko ito matitiis?"

Verse 9

तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।

O Rāghava, bayani—nang makita ko si Rāvaṇa, ang dumukot sa iyong asawa—paano ko matitiis ito, yamang batid ko ang sarili kong lakas at pagkalalaki?

Verse 10

इत्येवंवादिनंवीरमभिनन्द्यचराघवः ।लक्ष्मणंलक्षीसम्पन्नमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.41.10।।

Sa gayong pananalita ng bayani, pinuri siya ni Rāghava; at kay Lakṣmaṇa, na pinagpala ng mabuting kapalaran, sinabi niya ang mga salitang ito.

Verse 11

परिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच ।बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण ।।6.41.11।।

“Lakṣmaṇa, humanap tayo ng pook na may malamig na tubig at mga gubat na hitik sa bunga; saka hatiin ang nagkakaisang hukbo, ayusin sa hanay, at tumindig tayong handa.”

Verse 12

लोकक्षयकरंभीमंभयंपश्याम्युपस्थितम् ।निबर्हणंप्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ।।6.41.12।।

Nakikita ko ang kakila-kilabot na pangamba na papalapit—na magdudulot ng pagkapuksa ng daigdig—isang paglipol sa mga pangunahing mandirigma ng mga oso, mga unggoy, at mga rākṣasa.

Verse 13

वाताश्चहिपरुषांवान्तिकम्पतेचवसुन्धरा ।पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिधरणीधराः ।।6.41.13।।

Sapagkat humahampas ang mararahas na hangin at nanginginig ang lupa; nangingatal ang mga tuktok ng bundok, at bumabagsak ang mga elepanteng tagapasan ng daigdig.

Verse 14

मेघाःक्रवादसङ्काशाःपरुषाःपरुषस्वनाः ।क्रूराःक्रूरंप्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः ।।6.41.14।।

Ang mga ulap, na wari’y mga ibong kumakain ng laman, mararahas at may marahas na ugong, ay nagbubuhos ng malupit na ulan na nahahalo sa mga patak ng dugo.

Verse 15

रक्तचन्दनसङ्काशासन्ध्यापरमदारुणा ।ज्वलच्चनिपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ।।6.41.15।।

Ang takipsilim ay lubhang kakila-kilabot, nagliliwanag na tila pulang sandalwood; at mula sa araw ay waring bumabagsak ang naglalagablab na bilog ng apoy.

Verse 16

आदित्यमभिवाश्यन्तिजनयन्तोमहद्भयम् ।दीनादीनस्वराःघोरानप्रशस्तामृगद्विजाः ।।6.41.16।।

Sa tapat ng araw, ang mga hayop at ibong di-mapalad ay nagsisigaw—nakapangingilabot, may kaawa-awang tinig—na nagbubunsod ng matinding pangamba.

Verse 17

रजन्यामप्रकाशश्चसन्तापयतिचन्द्रमाः ।कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोयथालोकस्यसंक्ष्ये ।।6.41.17।।

Sa gabi, ang buwan ay hindi nagbibigay-liwanag at wari’y naninikip sa dibdib; napalilibutan ng itim at pulang sinag—gaya ng sandali ng pagkalusaw ng daigdig.

Verse 18

ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषस्सुलोहितः ।आदित्यमण्डलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मण दृश्यते ।।6.41.18।।

Lakṣmaṇa, isang maikli, magaspang at di-mapalad na pulang-tansong halo ang nakikita sa paligid ng araw; at sa loob ng bilog ng araw ay may madilim na tanda.

Verse 19

दृश्यन्तेनयथावच्छनक्षत्राण्यभिवर्तते ।युगान्तमिवलोकस्यपश्यलक्ष्मण शंसति ।।6.41.19।।

Tingnan mo, Lakṣmaṇa: ang mga bituin ay hindi lumilitaw ayon sa nararapat, at ang langit ay tila nalalambungan at nababagabag—parang tanda na nagpapahayag ng wakas ng daigdig.

Verse 20

काकाश्येनास्तथागृध्रानीचैःपरिपतन्तिच ।शिवाश्चाप्यशिवावाचःप्रवदन्तिमहास्वनाः ।।6.41.20।।

Ang mga uwak, lawin, at buwitre ay umiikot na mababa; at ang mga asong-gubat, sa malalakas na hiyaw, ay bumibigkas ng mga salitang masamang pangitain.

Verse 21

क्षिप्रमद्यदुराधर्षांलङ्कांरावणपालिताम् ।अभियामजवेनैवसर्वतोहरिभिर्वृताः ।।6.41.21।।

Ngayon din, agad—napaliligiran sa lahat ng panig ng mga hukbo ng Vānara—sumalakay tayo nang buong bilis sa Laṅkā, na mahirap lusubin at pinamumunuan ni Rāvaṇa.

Verse 22

शैलैःशूलैश्चखडगैश्चविमुक्स्सैःकपिराक्षसैः ।भविष्यत्यावृताभूमिर्मांसशोणितकर्दमा ।।6.41.22।।

Sa mga batong-bundok, trident, at mga tabak na inihahagis ng mga Vānara at mga Rākṣasa, matatakpan ang lupa—magiging putik na laman at dugo.

Verse 23

इत्येवंतुवदवनीर्वोलक्ष्मणंलक्ष्मणाग्रजः ।तस्मादवातरच्छीघ्रंपर्वताग्रान्महाबलः ।।6.41.23।।

Pagkasabi niya nang gayon kay Lakṣmaṇa, ang makapangyarihang bayani—ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ay agad na bumaba mula sa tuktok ng bundok.

Verse 24

अवतीर्यचधर्मात्मातस्माच्छैलात्सराघवः ।परैःपरमदुर्धर्षंददर्शबलमात्मनः ।।6.41.24।।

Pagkababa mula sa bundok na iyon, ang matuwid na si Rāghava ay minasdan at sinuri ang sarili niyang hukbo—kakila-kilabot at lubhang di-matiis ng mga kaaway.

Verse 25

सन्नह्यतुससुग्रीवःकपिराजबलंमहत् ।कालज्ञोराघवःकालेसंयुगायाभ्यचोदयत् ।।6.41.25।।

“Ihanda ni Sugriva ang dakilang hukbo ng hari ng mga Vanara.” Si Raghava, na nakaaalam ng tamang panahon, ay nag-udyok sa kanila sa pakikidigma sa nararapat na sandali.

Verse 26

ततःकालेमहाबाहुर्बलेनमहतावृतः ।प्रस्थितःपुरतोधवनीलङ्कामभिमुखःपुरीम् ।।6.41.26।।

Pagdating ng takdang oras, ang makapangyarihang si Rama, na napaliligiran ng napakalaking hukbo, ay nagmartsa sa unahan, nakaharap sa lungsod ng Lanka.

Verse 27

तंविभीषणसुग्रीवौहनूमाञ्जाम्बवान्नळ ।ऋक्षराजस्तथानीलोलक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ।।6.41.27।।

Pagkaraan, sumunod sa kanya sina Vibhishana at Sugriva—kasama sina Hanuman, Jambavan, Nala, ang hari ng mga oso, si Nila, at si Lakshmana rin.

Verse 28

ततःपशचात्सुमहतीपृतनर् क्षवनौकसाम् ।प्रच्छाद्यमहतींभूमिमनुयातिस्मराघवम् ।।6.41.28।।

Pagkatapos nito, ang napakalawak na hukbo ng mga oso at mga unggoy ay sumunod kay Raghava, lumalaganap at tinatakpan ang malawak na lupain sa kanyang likuran.

Verse 29

शैलशृङ्गाणिशतशःप्रवृद्धांश्चमहीरुहान् ।जगृहुःकुञ्जरप्रख्यावानराःपरवारणाः ।।6.41.29।।

Ang makapangyarihang mga vanara—kasinglaki ng mga elepante at kayang itaboy ang kaaway—ay dumampot ng daan-daang taluktok ng bato sa bundok at ng malalaking punong ganap na tumubo.

Verse 30

तौत्वदीर्घेणकालेनभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।रावणस्यपुरींलङ्कामसेदतुररिन्दमौ ।।6.41.30।।

Di naglaon, ang dalawang magkapatid—sina Rama at Lakshmana, mga manlulupig ng kaaway—ay nakarating sa Lanka, ang lungsod ni Ravana.

Verse 31

पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।

Namataan nila ang kaibig-ibig na Lanka, pinalamutian ng mga garlandang watawat at pinaganda ng mga hardin at kakahuyan—ngunit mahirap lapitan, may kahanga-hangang mga tanggulan at matatayog na pader at tarangkahan.

Verse 32

पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।

Sa pag-uudyok ng utos ni Rama, ang mga naninirahan sa gubat ay pumasok sa lungsod na iyon—na mahirap salakayin kahit ng mga diyos—at pumuwesto ayon sa ipinag-utos.

Verse 33

लङ्कायास्तूत्तरंद्वारंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।रामःसहानुजोधन्वीजुगोपचरुरोधच ।।6.41.33।।

Si Rama, tangan ang pana at kasama ang nakababatang kapatid, ay binantayan at hinarangan ang hilagang tarangkahan ng Lanka, na matayog na tila tuktok ng bundok.

Verse 34

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

Sa Laṅkā ay nilapitan at pinuwestuhan ni Rāma, ang magiting na anak ni Daśaratha, kasama sa kanyang tabi si Lakṣmaṇa—sa lungsod na binabantayan ni Rāvaṇa.

Verse 35

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

Nang marating niya ang hilagang tarangkahan, kung saan nakatindig si Rāvaṇa, walang iba kundi si Rāma ang tunay na may lakas na magbantay at magtanggol sa pintuang iyon.

Verse 36

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

Sa lahat ng panig, ito’y mahigpit na binabantayan ng mababangis na rākṣasa na magkakahanay sa mga pangkat—nakapangingilabot sa mga mahihinang sandata—na wari’y Pātāla na nag-uumapaw sa mga dānava.

Verse 37

विन्यस्तानिचयोधानांबहूनिविविधानिच ।ददर्शाऽयुधजालानितत्रैवकवचानिच ।।6.41.37।।

Nakita niya roon ang sari-saring sandata na maingat na inilatag para sa mga mandirigma, at gayundin ang mga baluting nakahanda sa mismong pook.

Verse 38

पूर्वंतुद्वारमासाद्यनीलोहरिचमूपतिः ।अतिष्ठत्सहमैन्देनद्विविदेनचवीर्यवान् ।।6.41.38।।

Una, nilapitan ni Nīla, ang matapang na pinuno ng hukbong-unggoy, ang silangang tarangkahan; at doon siya tumindig na kasama sina Mainda at Dvivida.

Verse 39

अङ्गदोदक्षिणद्वारंजग्राहसुमहाबलः ।ऋषभेणगवाक्षेणगजेनगवयेनच ।।6.41.39।।

Si Aṅgada, na may napakalaking lakas, ang humawak sa timog na tarangkahan, kasama sina Ṛṣabha, Gavākṣa, Gaja, at Gavaya.

Verse 40

हनुमान् पश्चिमद्वारंररक्षबलवान्कपिः ।प्रमाथिप्रषुभ्यांचवीरैरन्यैश्चसङ्गतः ।।6.41.40।।

Si Hanumān, ang makapangyarihang unggoy, ang nagbantay sa kanlurang tarangkahan, na kasama ang mga bayani na sina Pramāthi at Praṣu at iba pang mga mandirigma.

Verse 41

मध्यमेचस्वयंगुल्मेसुग्रीवस्समतिष्ठत ।सहसर्वैर्हरिश्रेष्ठैस्सुपर्णश्वसनोपमैः ।।6.41.41।।

Sa gitnang pangkat, si Sugrīva mismo ang tumindig, kasama ang lahat ng pinakadakila sa mga unggoy—kasingbilis ni Garuḍa at kasimbilis ng hangin.

Verse 42

वानराणांतुषटित्रंशत्कोट्यःप्रख्यातयूथपाः ।निपीड्योपनिविष्टाश्चसुग्रीवोयत्रवानरः ।।6.41.42।।

Doon, sa kinaroroonan ni Sugrīva na vānara, nagkampo ang mga bantog na pinunò ng mga pangkat, at ang tatlumpu’t anim na krore ng hukbong vānara, siksik na nagtipon.

Verse 43

शासनेनतुरामस्यलक्ष्मणस्सविभीषणः ।द्वारेद्वारेहरीणांतुकोटिंकोटिंन्यवेशयेत् ।।6.41.43।।

Sa utos ni Rāma, si Lakṣmaṇa—kasama si Vibhīṣaṇa—ay nagtalaga ng mga hukbong vānara, krore-krore, sa bawat pintuan.

Verse 44

पश्चिमेनतुरामस्यसुषेणःसहजाम्बवान् ।।6.41.44।।आदूरान्मध्यमेगुल्मेतस्थौबहुबलानुगः ।

Sa utos ni Rāma, si Lakṣmaṇa—kasama si Vibhīṣaṇa—ay nagtalaga ng mga hukbong vānara, krore-krore, sa bawat pintuan.

Verse 45

तेतुवानरशार्धूलाःशार्दूलाइवदंष्ट्रिणः ।।6.41.45।।गृहीत्वाद्रुमशैलाग्रान्हृष्टायुद्धायतस्थिरे ।

Ang mga tigre sa hanay ng mga vānara, pangil ay tulad ng sa tigre, ay tumindig na nag-uumapaw sa galak para sa digmaan, tangan ang mga nabunot na punò at mga batong tuktok ng bundok.

Verse 46

सर्वेविकृतलाङ्गूलास्सर्वेदंष्ट्रानखायुधा:।। 6.41.46।।सर्वेविकृतचित्राङ्गास्सर्वेचविकृताननाः ।

Silang lahat ay may mga buntot na nakataas at nagngangalit; silang lahat ay may mga ngipin at kuko na sandata. Silang lahat ay mabagsik sa kakaibang guhit ng katawan, at silang lahat ay may mukhang baluktot sa poot.

Verse 47

दशनागबलाःकेचित्केचिद्धशगुणोत्तराः ।।6.41.47।।केचिन्नागसहस्रस्यबभूवुस्तुल्यविक्रमाः ।

Ang ilan ay may lakas na katumbas ng sampung elepante; ang ilan nama’y sampung ulit pang higit. At ang ilan ay nagtaglay ng tapang na kapantay ng isang libong elepante.

Verse 48

सन्तिचौघबलाःकेचित्केचिच्छतगुणोत्तराः ।।6.41.48।।अप्रमेयबलाश्चान्येतत्रासन्हरियूथपाः

May ilan na may lakas na gaya ng rumaragasang baha; may ilan na sandaang ulit ang higpit; at naroon din ang ibang mga pinunong Vānara na di-masukat ang kapangyarihan.

Verse 49

अद्भुतश्चविचित्रश्चतेषामासीत्समागमः ।।6.41.49।।तत्रवानरसैन्यानांशलभानामिवोद्यमः ।

Kahanga-hanga at nakapagtataka ang kanilang pagtitipon; doon ang hukbong Vānara ay sumiklab sa pagkilos na parang kawan ng mga balang.

Verse 50

प्रतिपूर्णमिवाकाशंसञ्छन्नेवचमेदिनी ।।6.41.50।।लङ्कापुमनिविष्टैश्चसम्पतद्भिश्चवानरैः ।

Dahil sa mga Vānara na nakapuwesto na at sa mga patuloy pang dumadagsa, wari’y napupuno ang langit at natatakpan ang lupa sa palibot ng Laṅkā.

Verse 51

शतंशतसहस्राणांपृथगृक्षवनौकसाम् ।।6.41.51।।लङ्काद्वाराङयुपाजग्मुरन्येयोद्धुंसमन्ततः ।

Ang iba pa—mga hiwa-hiwalay na pangkat ng mga oso at mga Vānara na naninirahan sa gubat, na umaabot sa daan-daang libo—ay sumugod mula sa lahat ng panig patungo sa mga tarangkahan ng Laṅkā upang makipaglaban.

Verse 52

आवृतस्सगिरिस्सर्वैस्सैस्समन्तात् प्लवङ्गमैः ।।6.41.52।।अयुतानांसहस्रंचपुरींतामभ्यवर्तत ।

Ang bundok na iyon ay napalibutan sa lahat ng panig ng mga tumatalong Vānara; at sila’y sumiksik pasulong patungo sa lunsod at sa malawak nitong tanggulang palibot.

Verse 53

वानरैर्बलवद्भिश्चबभूवद्रुमपाणिभिः ।।6.41.53।।सम्वृतासर्वतोलङ्कादुष्प्रवेशाऽपिवायुना ।

Nalibutan ang Laṅkā sa lahat ng panig ng makapangyarihang mga Vānara, tangan ang mga punò—kaya’t napakasikip na kahit ang hangin ay mahihirapang makapasok.

Verse 54

राक्षसाविस्मयंजग्मुःसहसाऽभिनिपीडिताः ।।6.41.54।।वानरैर्मेघसङ्काशैश्शक्रतुल्यपराक्रमैः ।

Nang biglang mapisil at mapaurong, namangha ang mga Rākṣasa, sapagkat sinalakay sila ng mga mandirigmang Vānara—tila ulap sa kapal at kapantay ni Indra sa tapang.

Verse 55

महान् शब्दोऽभवत्तत्रबलौघस्याभिवर्ततः ।।6.41.55।।सागरस्येवभिन्नस्ययथास्यात्सलिलस्वनः ।

At doon ay sumiklab ang isang napakalakas na ugong habang sumusulong ang nagkakaisang hukbo—gaya ng dagundong ng tubig kapag nabasag ang hanggahan ng karagatan.

Verse 56

तेनशब्देनमहतासप्राकारासतोरणा ।।6.41.56।।लङ्काप्रचलितासर्वासशैलवनकानना ।

Sa lakas ng ugong na iyon, nayanig ang buong Laṅkā—mga pader at tarangkahan, pati mga burol at gubat na kakahuyan, sabay-sabay na nanginig.

Verse 57

रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।।6.41.57।।बभूवदुर्धर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।

Pinangangalagaan nina Rāma at Lakṣmaṇa, at pinangungunahan ni Sugrīva, ang hukbong yaon ay naging lalong di-masasalakay—maging ng mga deva at asura man.

Verse 58

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

Sa gayon, si Rāghava, matapos ayusin ang sariling hukbo para sa paglipol sa mga Rākṣasa, ay paulit-ulit na sumangguni sa kaniyang mga ministro at nagpasya nang matatag.

Verse 59

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

Nagnanais ng walang putol na pagsunod-sunod, at batid ang tunay na diwa ng wastong pagkilos, hinanap niya ang nararapat na susunod na hakbang.

Verse 60

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

Sa pagsang-ayon ni Vibhīṣaṇa, at inaalala ang dharma ng paghahari, ipinatawag niya si Aṅgada, ang anak ni Vāli, at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 61

गत्वासौम्य दशग्रीवंब्रूहिमद्वचनात्कपे ।लङ्घयित्वापुरींलङ्कांभयंत्यक्त्वागतव्यधः ।।6.41.61।।भ्रष्टश्रीक गतैश्वर्य मुमूर्षो नष्टचेतनः ।

Humayo ka, mabait na unggoy, at sabihin mo kay Daśagrīva ang aking salita: lundagin mo ang lungsod ng Laṅkā, iwaksi ang takot at pangamba, at magsalita sa yaong nawalan ng ningning at kapangyarihan, wasak ang isip, at patungo na sa kamatayan.

Verse 62

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

O gumagala sa gabi! Dumating na ang panahon ng mabigat at di-matatakasang pagbayad sa mga kasalanang ginawa mo—sa pagkalito at kapalaluan—laban sa mga Ṛṣi, sa mga Deva, sa mga Gandharva at Apsaras, sa mga Nāga, Yakṣa, at sa mga hari. Tunay na ngayon ay ibabagsak ang iyong pagmamataas na isinilang sa mga biyayang iginawad ng Sariling-Silang (Brahmā).

Verse 63

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

O rākṣasang gumagala sa gabi! Anumang kasalanang ginawa mo—sa pagkalito at mapagmataas na kapalaluan—laban sa mga Nāga, mga Yakṣa, at sa mga hari, ngayon ay lumapit na ang oras ng pagganti at pagbayad sa kasamaan.

Verse 64

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

Tunay na ngayon ay mawawala ang iyong pagmamataas na isinilang sa mga biyayang iginawad ng Sariling-Silang (Brahmā); sapagkat dumating na sa iyo ang nakapanghihilakbot at di-matatakasang bunga ng kasalanang iyon.

Verse 65

तस्यदण्डधरस्तेऽहंदाराहरकर्शितः ।दण्डंधारयमाणस्तुलङ्काद्वारेव्यवस्थितः ।।6.41.65।।

Ako, na pinahihirapan ng pag-agaw sa aking asawa, ay narito sa pintuan ng Laṅkā bilang tagapagparusa mo, tangan ang pamalo ng kaparusahan para sa iyo.

Verse 66

पदवींदेवतानांचमहर्षीणांचराक्षस ।राजर्षीणांचसर्वेषांगमिष्यसिमयाहतः ।।6.41.66।।

O Rākṣasa! Kapag ikaw ay napatay ko, mararating mo ang kalagayang tinatamo ng lahat—ng mga Deva, ng mga dakilang Ṛṣi, at ng mga Rājarṣi.

Verse 67

बलेनयेनवैसीतांमाययाराक्षसाधम ।यामतिक्रामयित्वात्वंहृतवांस्तद्विदर्शय ।।6.41.67।।

O pinakamasamang Rākṣasa! Ang lakas at pandarayang ginamit mo upang dayain ako at agawin si Sītā—ipakita mo ngayon iyon.

Verse 68

अराक्षसमिमंलोकंकर्तास्मिनिशितैःशरैः ।नचेच्छरणमभ्येषितामादायतुमैथिलीम् ।।6.41.68।।

Sa aking matatalim na palaso, lilinisin ko ang mundong ito sa mga Rākṣasa—maliban na lamang kung hihingi ka ng kanlungan at ibabalik si Maithilī (Sītā).

Verse 69

धर्मात्माराक्षसश्रेष्ठःसम्प्राप्तोऽयंविभीषणः ।लङ्कैश्वर्यंधृवंश्रीमानयंप्राप्नोत्यकण्डकम् ।।6.41.69।।

Ang matuwid na si Vibhīṣaṇa, ang pinakamainam sa mga Rākṣasa, ay dumating na. Tiyak na matatamo niya ang paghahari sa Laṅkā, sa di-napaparam na kasaganaan.

Verse 70

नहिराज्यमधर्मेणभोक्तुंक्षणमपित्वया ।शक्यंमूर्खसहायेनपापेनाविदितात्मना ।।6.41.70।।

Hindi mo magagawang tamasahin ang kaharian sa pamamagitan ng adharma, kahit isang saglit man—ikaw na makasalanan, di-kilala ang sarili, at may kasangga pang mga hangal.

Verse 71

युध्यस्ववाधृतिंकृत्वाशौर्यमालम्ब्यराक्षस ।मच्छरैस्त्वंरणेशान्तस्ततःशान्तोभविष्यसि ।।6.41.71।।

Makipaglaban ka, O Rākṣasa—patatagin mo ang loob at kumapit sa iyong kagitingan. Sa digmaan, papatahimikin ka ng aking mga palaso; at pagkaraan, makakamtan mo ang ‘kapayapaan’ (sa kamatayan).

Verse 72

यद्वाविशसिलोकांस्त्रीन्पक्षीभूतोमनोजवः ।ममचक्षुष्पथंप्राप्यनजीवन्प्रतियास्यसि ।।6.41.72।।

O mabilis ang isip, kahit pasukin mo pa ang tatlong daigdig at maging gaya ng ibon, kapag napasok ka sa abot ng aking paningin, hindi ka na makababalik na buhay.

Verse 73

ब्रवीमित्वांहितंवाक्यंक्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ।सुदृष्टाक्रियतांलङ्काजीवितंतेमयिस्थितम् ।।6.41.73।।

Sinasabi ko ito para sa iyong ikabubuti: ihanda mo ang mga ritwal na ukol sa kabilang-buhay. Ipagawa sa Laṅkā ang huling paglilibing; ang iyong buhay ay nasa aking mga kamay na ngayon.

Verse 74

इत्युक्तःसतुतारेयोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।जगामाकाशामाविश्यमूर्तिमानिवहव्यवाट् ।।6.41.74।।

Nang masabi ito ni Rāma na walang kapagurang gumagawa, ang anak ni Tārā ay pumasok sa himpapawid at lumisan—nagniningning na tila apoy na nagkatawang-tao.

Verse 75

सोऽतिपत्यमुहूर्तेनश्रीमान्रावणमन्दिरम् ।ददर्शासीनमव्यग्रंरावणंसचिवैःसह ।।6.41.75।।

Sa isang kisapmata, narating ng maringal na sugo ang palasyo ni Ravana at nakita si Ravana na nakaupo roon, payapa at di-nababalisa, kasama ang kaniyang mga ministro.

Verse 76

ततस्तस्य I विदूरेणनिपत्यसहरिपुङ्गवः ।दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदःकनकाङ्गदः ।।6.41.76।।

Pagkaraan, lumapag siya sa di-kalayuan; si Angada—pinakamagiting sa mga unggoy, may suot na gintong mga pulseras sa bisig—ay tumindig na nagliliyab na parang apoy.

Verse 77

तद्रामवचनंसर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम् ।सामात्यंश्रावयामासनिवेद्यात्मानमात्मना ।।6.41.77।।

Pagkilala niya sa sarili, buong-buo niyang ipinahayag kay Ravana at sa mga ministro ang dakila at ganap na mga salita ni Rama—walang dinagdag at walang ibinawas.

Verse 78

दूतोऽहंकोशलेन्द्रस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।वालिपुत्रोऽङ्गदोनामयदितेश्रोत्रमागतः ।।6.41.78।।

Ako ang sugo ni Rama, hari ng Kosala, na di-napapagod sa gawa; ako si Angada, anak ni Vali—marahil ay narinig na ng iyong pandinig ang aking pangalan.

Verse 79

अहत्वांराघवोरामःकौसल्यानन्दवर्धनः ।निष्पत्यप्रतियुध्यस्वनृशंस पुरुषोभव ।।6.41.79।।

Sinasabi sa iyo ni Rama ng angkan ng Raghu, na nagpapasaya kay Kausalya: lumabas ka at makipaglaban; ikaw na malupit—magpakalalaki ka.

Verse 80

हन्तास्मित्वांसहामात्यंसपुत्रज्ञातिबान्धवम् ।निरुद्विग्नास्त्रयोलोकाभविष्यन्तिहतेत्वयि ।।6.41.80।।

Papatayin kita kasama ng iyong mga ministro, mga anak, kamag-anak, at mga kakampi; kapag ikaw ay napaslang, ang tatlong daigdig ay magiging malaya sa takot.

Verse 81

देवदानवयक्षाणांगन्धर्वोरगरक्षसाम् ।शत्रुमद्योद्धरिष्यामित्वामृषीणांचकण्टकम् ।।6.41.81।।

Ngayon ay bubunutin kita—isang kaaway ng mga diyos, Danava, Yaksha, Gandharva, Naga, at Rakshasa—na naging tinik sa lalamunan ng mga pantas.

Verse 82

विभीषणस्यचैश्वर्यंभविष्यतिहतेत्वयि ।नचेत्सत्कृत्यवैदेहींप्रणिपत्यप्रदास्यसि ।।6.41.82।।

Kung hindi mo ibabalik si Vaidehi nang may kaukulang paggalang—na yumuyuko—kapag ikaw ay napaslang, ang soberanya ay mapupunta kay Vibhishana.

Verse 83

इत्येवंपरुषंवाक्यंब्रुवाणेहरिपुङ्गवे ।अमर्षवशमापन्नोनिशाचरगणेश्वरः ।।6.41.83।।

Habang nagsasalita ng gayong marahas na mga salita ang pinuno ng mga unggoy, ang panginoon ng mga gumagala sa gabi ay sinunggaban ng hindi mapigilang galit.

Verse 84

ततस्सरोषताम्राक्षश्शशापसचिवांन्नोस्तदा ।गृह्यतामेषदुर्मेधावध्यतामितिचासकृत् ।।6.41.84।।

Pagdaka’y namula sa poot ang mga mata ng rākṣasa, at paulit-ulit niyang sinumbatan ang kaniyang mga tagapayo: “Dakpin ang hangal na ito; patayin siya!”

Verse 85

रावणस्यवच्शुत्वादीप्ताग्निसमतेजसा ।जगृहुस्तंततोघोराश्चत्वारोरजनीचराः ।।6.41.85।।

Nang marinig ang utos ni Rāvaṇa, apat na kakila-kilabot na mga gumagala sa gabi ang dumakip kay Aṅgada, na nagniningas sa ningning na tulad ng apoy.

Verse 86

ग्राहयामासतारेयस्स्वयमात्मनमात्मवान् ।बलंदर्शयितुंवीरोयातुधानगणेतदा ।।6.41.86।।

Noon, ang bayani—ang anak ni Tārā—na may ganap na pagpipigil sa sarili, ay hinayaang siya’y dakpin, upang ipamalas ang kaniyang lakas sa gitna ng hukbo ng mga rākṣasa.

Verse 87

सतान्बाहुद्वयासक्तानादायपतगानिव ।प्रासादंशैलसङ्कामुत्पपाताङ्गदस्तदा ।।6.41.87।।

At si Aṅgada, kargang nakasabit sa kaniyang dalawang bisig na parang mga ibon, ay lumundag paitaas sa palasyong tila bundok ang anyo.

Verse 88

तेन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्यवेगेनराक्षसाः ।भूमौनिपतिताःसर्वेराक्षसेन्द्रस्यपश्यतः ।।6.41.88।।

Itinaboy sila mula sa himpapawid dahil sa kaniyang bigwas at bilis; at ang lahat ng mga rākṣasa ay bumagsak sa lupa, habang nakatanaw ang hari ng mga rākṣasa.

Verse 89

ततःप्रासादशिखरंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।ददर्शराक्षसेन्द्रस्यवालिपुत्रःप्रतापवान् ।।6.41.89।।

Pagkaraan, namasdan ng makapangyarihang anak ni Vāli ang tuktok ng palasyo ng hari ng mga rākṣasa, na nakatindig na parang taluktok ng bundok.

Verse 90

तत्पफालपदाक्रान्तंदशग्रीवस्यपश्यतः ।पुराहिमवतश्शृङ्गंवज्रिणेवविदारितम् ।।6.41.90।।

Sa pagtanaw ni Daśagrīva, nabiyak ang gusali sa pagyapak ng kanyang paa—gaya ng taluktok ng Himavat na minsang winasak ni Vajrin, si Indra.

Verse 91

भङ् क्त्वाप्रासादशिखरंनामविश्राव्यचात्मनः ।विनद्यसुमहानादमुत्पपातविहायसम् ।।6.41.91।।

Pagkabagsak sa tuktok ng palasyo, ipinahayag niya ang sarili niyang pangalan; saka, sa isang napakalakas na sigaw, lumundag siya paitaas sa himpapawid.

Verse 92

व्यथयन्राक्षसान्सर्वान्हर्षयंश्चापिवानरान् ।सवानराणांमध्येतुरामपार्श्वमुपागतः ।।6.41.92।।

Nayanig niya ang lahat ng rākṣasa at napasaya ang mga vānarā; saka siya nagbalik sa gitna ng mga unggoy, lumapit sa tabi ni Rāma.

Verse 93

रावणस्तुपरंचक्रेक्रोधंप्रासादधर्षणात् ।विनाशंचात्मनःपश्यन्निश्श्वासपरमोऽभवत् ।।6.41.93।।

Ngunit si Rāvaṇa ay nag-alab sa sukdulang poot dahil sa paglapastangan sa kaniyang palasyo; at nang makita niyang nalalapit ang sariling pagkapuksa, siya’y napabuntong-hininga nang malalim at mabigat.

Verse 94

रामस्तुबहुभिर्हृष्टर्निनदद्भिःप्लवङ्गमैः ।वृतोरिपुवधाकाङ्क्षीयुद्धायैवाभ्यवर्तत ।।6.41.94।।

Si Rāma naman, napaliligiran ng maraming nagagalak at umuugong na mga unggoy, na nagnanais puksain ang kaaway, ay tumindig na handa—wari’y hinihintay na lamang ang mismong labanan.

Verse 95

सुषेणस्तुमहावीर्योगिरिकूटोपमोहरिः ।बहुभिःसम्वृतस्तत्रवानरैःकामरूपिभिः ।।6.41.95।।

Naroon si Suṣeṇa, isang dakilang mandirigmang unggoy, na tila tuktok ng bundok sa lakas, at napalilibutan ng maraming vānarang nakapag-aanyong ayon sa kanilang nais.

Verse 96

सचतुर्द्वाराणिसर्वाणिसुग्रीववचनात्कपिः ।पर्यक्रामतदुर्धर्षोनक्षत्राणीवचन्द्रमाः ।।6.41.96।।

Ang di-malulusob na unggoy na iyon, sa utos ni Sugrīva, ay umikot sa lahat ng apat na tarangkahan—gaya ng buwan na gumagalaw sa gitna ng mga bituin.

Verse 97

तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।

Nang makita niya ang hukbo ng mga naninirahan sa gubat—isang daang akṣauhiṇī—na nagkakampo malapit sa Laṅkā at umaabot pa hanggang sa dagat, na hindi umurong ni bahagya,

Verse 98

तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।

Namangha ang mga rākṣasa; ang iba’y sinaklot ng matinding takot; at ang iba nama’y, sa pananabik sa digmaan, sumiklab sa lubos na paglalagablab ng sigla.

Verse 99

कृत्स्नंहिकपिभिर्व्याप्तंप्राकारपरिखान्तरम् ।ददृशूराक्षसादीनाःप्राकारंनानरीकृतम् ।।6.41.99।।हाहाकारंप्रकुर्वन्तिराक्षसाभयमोहिताः ।

Nakita ng mga rākṣasa na ang buong pagitan ng pader at ng moat ay napuno ng mga kapi, na wari’y ang mismong tanggulan ay naging isang bunton ng mga vānarā; at dahil sa takot na nagpalito sa kanila, nagtaas sila ng sigaw ng pangamba.

Verse 100

Nang sumiklab sa maharlikang lungsod ng mga rākṣasa ang lubhang kakila-kilabot na ugong, ang mga rākṣasa—hawak ang kanilang malalaking sandata bilang panangga—ay lumabas na parang mga hanging humahampas sa wakas ng isang yugto.