Sarga 39
लङ्कादर्शनम् (Viewing Laṅkā and its Forest-Gardens)
युद्धकाण्ड
Sa Sarga 39 ay naglilipat sa salaysay mula sa pagbabantay sa Suvela tungo sa tuwirang pagtanaw sa Laṅkā. Matapos magpuyat ang mga pinunong Vānara, namasdan nila ang mga gubat at hardin ng Laṅkā—mga pook na umaalingawngaw sa huni ng kukuko, tagak, pabo-real, at ugong ng mga bubuyog, at hinahaplos ng hanging may samyo ng mga bulaklak. Ang ilang Vānara na nagbabagong-anyo ay masiglang pumasok sa mga luntiang halamanan; ang iba namang pinunong hukbo, sa pahintulot ni Sugrīva, ay sumugod patungo sa lungsod na may mga watawat, at sa kanilang sigaw ay nagulantang ang mga ibon at malalaking hayop, at umalimbukay ang alikabok. Pagkaraan, itinaas ang tingin sa tuktok ng Trikūṭa—nagniningning, nababalutan ng mga bulaklak, at halos di-marating—na siyang kinatatayuan ng Laṅkā, na binanggit ang lawak at haba nito. Inilarawan ang anyo ng lungsod sa matatayog na gopura, mga kuta na ginto at pilak, at mga palasyong wari’y mga ulap; may isang pangunahing gusali na inihambing sa isang tahanang Vaiṣṇava. Itinangi ang palasyong may sanlibong haligi, binabantayan ng sandaang Rākṣasa, bilang hiyas ng Laṅkā. Sa huli, si Śrī Rāma, kasama si Lakṣmaṇa at ang hukbong Vānara, ay minasdan ang masagana at hiyasang lungsod na may mga tarangkahang inihanda nang may sining, at namangha sa kadakilaan nito habang inihahanda ng salaysay ang paglusob at digmaan.
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितास्तत्रसुवेलेहरिपुङ्गवाः ।लङ्कायांददृशुर्वीरावनान्युपवनानिच ।।6.39.1।।
Pagkaraan ng gabing iyon na ginugol nila roon sa Suvela, namasdan ng mga bayaning pinuno ng mga unggoy ang Laṅkā—ang mga gubat nito at ang mga luntiang harding-pahingahan.
Verse 2
समसौम्यानिरम्याणिविशालान्यायतानिच ।दृष्टिरम्याणितेदृष्टवाबभूवुर्जातविस्मयाः ।।6.39.2।।
Nang makita nila ang mga kapatagang banayad at kaaya-aya—malalawak at mahahaba, nakalulugod sa paningin—sila’y napuno ng pagkamangha.
Verse 3
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
Ang Laṅkā ay hitik sa kagubatan—punô ng mga punong campaka, aśoka, punnāga, sāla, tāla at iba pa; natatabingan ng mga punlaan ng tamāla at napalilibutan ng nāgamāla. Sa lahat ng dako’y nagningning ang mga namumulaklak na hintāla, arjuna, nīpa, saptaparṇa, tilaka, karṇikāra at pāṭala. Sa mga punong may koronang bulaklak at mga baging na yumayakap sa katawan, kumislap ang lungsod sa sari-saring banal na ganda, gaya ng Amarāvatī ni Indra—maningning sa iba’t ibang bulaklak, malalambot na mapulang usbong, luntiang damuhan, at makukulay na hanay ng gubat.
Verse 4
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
Ang Laṅkā ay hitik sa kagubatan—punô ng mga punong campaka, aśoka, punnāga, sāla, tāla at iba pa; natatabingan ng mga punlaan ng tamāla at napalilibutan ng nāgamāla. Sa lahat ng dako’y nagningning ang mga namumulaklak na hintāla, arjuna, nīpa, saptaparṇa, tilaka, karṇikāra at pāṭala. Sa mga punong may koronang bulaklak at mga baging na yumayakap sa katawan, kumislap ang lungsod sa sari-saring banal na ganda, gaya ng Amarāvatī ni Indra—maningning sa iba’t ibang bulaklak, malalambot na mapulang usbong, luntiang damuhan, at makukulay na hanay ng gubat.
Verse 5
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
Ang Laṅkā ay hitik sa kagubatan—punô ng mga punong campaka, aśoka, punnāga, sāla, tāla at iba pa; natatabingan ng mga punlaan ng tamāla at napalilibutan ng nāgamāla. Sa lahat ng dako’y nagningning ang mga namumulaklak na hintāla, arjuna, nīpa, saptaparṇa, tilaka, karṇikāra at pāṭala. Sa mga punong may koronang bulaklak at mga baging na yumayakap sa katawan, kumislap ang lungsod sa sari-saring banal na ganda, gaya ng Amarāvatī ni Indra—maningning sa iba’t ibang bulaklak, malalambot na mapulang usbong, luntiang damuhan, at makukulay na hanay ng gubat.
Verse 6
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
Ang Laṅkā ay hitik sa kagubatan—punô ng mga punong campaka, aśoka, punnāga, sāla, tāla at iba pa; natatabingan ng mga punlaan ng tamāla at napalilibutan ng nāgamāla. Sa lahat ng dako’y nagningning ang mga namumulaklak na hintāla, arjuna, nīpa, saptaparṇa, tilaka, karṇikāra at pāṭala. Sa mga punong may koronang bulaklak at mga baging na yumayakap sa katawan, kumislap ang lungsod sa sari-saring banal na ganda, gaya ng Amarāvatī ni Indra—maningning sa iba’t ibang bulaklak, malalambot na mapulang usbong, luntiang damuhan, at makukulay na hanay ng gubat.
Verse 7
गन्धाढ्यान्यभिरम्याणिपुष्पाणिचफलानिच ।धारयन्त्यगमास्तत्रभूषणानीवमानवाः ।।6.39.7।।
Doon, pagdating nila sa pook na yaon, ang mga punò’y nagbitbit ng mababangong, kaakit-akit na mga bulaklak at mga bunga, na wari’y mga palamuting isinusuot ng tao.
Verse 8
तच्चैत्ररथसङ्काशंमनोज्ञंनन्दनोपमम् ।वनंसर्वरर्तुकंरम्यंशुशुभेषटपदायुतम् ।।6.39.8।।
Ang kagubatang yaon, kaaya-aya at waring Caitraratha, kahawig ng Nandana ni Indra—marikit sa lahat ng panahon at nagniningning sa mga pulutong ng bubuyog.
Verse 9
नत्यूहकोयष्टिमकैर्नृत्यमानैश्चबर्हिभि ।रुतंपरभृतानांचशुश्रुवुर्वन्निर्झरे ।।6.39.9।।
Sa gubat na yaon na may mga talon, narinig nila ang huni ng mga kokil; sumasayaw ang mga paboreal, at sumisigaw ang mga ibong-tubig—gallinule, lapwing, at tagak.
Verse 10
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
Pagkatapos, ang mga bayaning unggoy—na nakapag-aanyo ayon sa nais—ay pumasok sa mga gubat at hardin, nagagalak at nag-uumapaw sa tuwa: mga pook na laging masigla sa mga ibon, dinadalaw ng mga gumagalang bubuyog; mga kakahuyang siksik sa mga kukuko at hitik sa awit ng mga ibon; umaalingawngaw sa ugong ng “hari ng mga bubuyog,” dinudumog ng mga bubuyog; at umaalingawngaw sa sari-saring huni at sa sigaw ng mga saras (tagak).
Verse 11
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
Pumasok sila sa mga kakahuyang umaalingawngaw sa awit ng dakilang maitim na bubuyog, dinudumog ng nagkakawan-kawang bubuyog, umuukilkil sa mga huni ng mga ibong koṇāla, at umaalingawngaw sa sigaw ng mga saras (tagak).
Verse 12
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
Pagkatapos, ang mga bayaning mandirigmang Vānara—na nakapag-aanyo ayon sa nais—na masaya at nag-uumapaw sa galak, ay pumasok sa mga gubat at mga harding pampalipas-lungkot.
Verse 13
तेषांप्रविशतांतत्रवानराणांमहौजसाम् ।पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौघ्राणसुखोऽनिलः ।।6.39.13।।
Habang pumapasok doon ang mga makapangyarihang pangkat ng Vānara, umihip ang hangin na mabango sa halimuyak ng nagkahalong mga bulaklak—nagbibigay-lugod sa pang-amoy.
Verse 14
अन्येतुहरिवीराणांयूथान्निष्क्रम्ययूथपाः ।सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातालङ्कांजग्मुःपताकिनीम् ।।6.39.14।।
Ang iba naman—mga pinuno ng mga pangkat ng bayaning Vānara—ay humiwalay sa kanilang mga hukbo at, sa pahintulot ni Sugrīva, nagtungo sa Laṅkā, ang lungsod na napapalamutian ng mga watawat.
Verse 15
वित्रासयन्तोविहगांस्त्रासयन्तोमृगद्विपान् ।कम्पयन्तश्चतांलङ्कांनादैस्तेनदतांवराः ।।6.39.15।।
Ang mga pinakamahusay sa mga marunong umungal ay sumulong na may kulog na sigaw—ginugulat ang mga ibon, tinatakot ang mga usa at mga elepante, at pinanginginig maging ang Laṅkā.
Verse 16
कुर्वन्तस्तेमहावेगामहींचरणपीडिताम् ।रजश्चसहसैवोर्थ्वंजगामचरणोत्थितम् ।।6.39.16।।
Ang mga iyon na ubod ng bilis ay yumurak sa lupa sa bigat ng kanilang mga hakbang; kaya ang alikabok na naitindig ng kanilang paa ay biglang umakyat sa itaas.
Verse 17
ऋक्षास्सिंहावराहाश्चमहिषावारणामृगाः ।तेनशब्देनवित्रस्ताजग्मुर्भीतादिशोदश ।।6.39.17।।
Ang mga oso, leon, baboy-ramo, kalabaw, at mga kawan ng elepante—nayanig sa ingay na iyon—ay tumakas sa takot sa sampung panig.
Verse 18
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
Ang tanging matayog na tuktok ng Trikūṭa ay waring sumasayad sa langit—sa paligid ay nababalot ng mga bulaklak at kumikislap na parang maningning na pilak. Umaabot sa lawak na sandaang yojana, ito’y dalisay, kaaya-ayang pagmasdan, makinis at maringal; mahirap marating kahit ng mga ibon—mahirap akyatin kahit sa isip, lalo na ng tao sa gawa.
Verse 19
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
Ang tanging matayog na tuktok ng Trikūṭa ay waring sumasayad sa langit—sa paligid ay nababalot ng mga bulaklak at kumikislap na parang maningning na pilak. Umaabot sa lawak na sandaang yojana, ito’y dalisay, kaaya-ayang pagmasdan, makinis at maringal; mahirap marating kahit ng mga ibon—mahirap akyatin kahit sa isip, lalo na ng tao sa gawa.
Verse 20
निविष्टातत्रशिखरेलङ्कारावणपालिता ।।6.39.20।।शतयोजनविस्तीर्णात्रिंशद्योजनमायता ।
Naroon, sa tuktok, naroon ang Laṅkā na pinamumunuan ni Rāvaṇa—may lawak na sandaang yojana at habang tatlumpung yojana.
Verse 21
सापुरीगोपुरैरुच्चैःपाण्डुराम्बुदसन्निभैः ।काञ्चनेनचशालेनराजतेनचशोभते ।।6.39.21।।
Ang lungsod na yaon ay nagliliwanag: ang matatayog na gopura nito, na tulad ng mapuputing ulap, ay kumikislap—at ang mga gusali’y pinatatag at pinalamutian ng ginto at pilak.
Verse 22
प्रासादैश्चविमानैश्चलङ्कापरमभूषिता ।घनैरिवाऽतपापायेमध्यमंवैष्णवंपदम् ।।6.39.22।।
Pinalamutian ng mga palasyo at mga vimāna, ang Laṅkā ay lubhang maringal; at ang gitnang gusali nito, maningning na tila mga ulap kapag sumisilip ang araw, ay wari’y tahanan ni Viṣṇu.
Verse 23
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
Sa lungsod na iyon ay may palasyong pinalamutian ng sanlibong haligi, anyong tuktok ng Bundok Kailāsa, wari’y kumakayod sa langit. Ang dakilang dambanang yaon ng panginoon ng mga rākṣasa ang naging pangunahing hiyas ng lungsod—laging binabantayan nang ganap ng sandaang rākṣasa.
Verse 24
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
Sa lungsod na iyon ay may palasyong pinalamutian ng sanlibong haligi, anyong tuktok ng Bundok Kailāsa, wari’y kumakayod sa langit. Ang dakilang dambanang yaon ng panginoon ng mga rākṣasa ang naging pangunahing hiyas ng lungsod—laging binabantayan nang ganap ng sandaang rākṣasa.
Verse 25
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
Si Rāma, ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—puspos ng kasaganaan at mapalad na ningning—ay minasdan, kasama ng mga vānarā, ang lungsod ni Rāvaṇa: kaaya-aya sa mga gubat at pinapaganda ng mga bundok na may sari-saring guhit ng mineral; pinaliliwanag ng mga hardin; umaalingawngaw sa maraming ibon; dinadalaw ng iba’t ibang usa; nababalutan ng iba’t ibang bulaklak; at pinaglilingkuran ng maraming rākṣasa—masagana at lubhang umuunlad.
Verse 26
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
Si Rāma, ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—puspos ng kasaganaan at mapalad na ningning—ay minasdan, kasama ng mga vānarā, ang lungsod ni Rāvaṇa: kaaya-aya sa mga gubat at pinapaganda ng mga bundok na may sari-saring guhit ng mineral; pinaliliwanag ng mga hardin; umaalingawngaw sa maraming ibon; dinadalaw ng iba’t ibang usa; nababalutan ng iba’t ibang bulaklak; at pinaglilingkuran ng maraming rākṣasa—masagana at lubhang umuunlad.
Verse 27
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
Si Rāma, ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—puspos ng kasaganaan at mapalad na ningning—ay minasdan, kasama ng mga vānarā, ang lungsod ni Rāvaṇa: kaaya-aya sa mga gubat at pinapaganda ng mga bundok na may sari-saring guhit ng mineral; pinaliliwanag ng mga hardin; umaalingawngaw sa maraming ibon; dinadalaw ng iba’t ibang usa; nababalutan ng iba’t ibang bulaklak; at pinaglilingkuran ng maraming rākṣasa—masagana at lubhang umuunlad.
Verse 28
तांमहागृहसम्बाधांदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।नगरीममरप्रख्योविस्मयंप्राप्यवीर्यवान् ।।6.39.28।।
Nang makita ng nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa ang lungsod na siksik sa malalaking mansiyon, ang bayaning maningning na tila isang walang-kamatayan ay napuno ng pagkamangha.
Verse 29
तांरत्नपूर्णांबहुसंविधानांप्रासादमालाभिरलङ्कृतांच ।पुरींमहायन्त्रकवाटमुख्यांददर्शरामोमहताबलेन ।।6.39.29।।
Kasama ang kanyang dakilang hukbo, minasdan ni Rāma ang lungsod na yaon—punô ng mga hiyas, masining na inayos sa maraming anyo, pinalamutian ng hanay-hanay na palasyo, at tinatampukan ng malalaking tarangkahang may mabibigat na makinang pandigma.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is controlled entry and reconnaissance: some Vānara leaders enter the groves joyfully, while others proceed toward the city only after Sugrīva’s authorization—framing movement into enemy space as disciplined, command-governed action rather than impulsive violence.
The chapter teaches that perception precedes action: careful observation of terrain, civic defenses, and morale-relevant symbols (flags, towers, engineered gates) is integral to righteous strategy, balancing wonder at prosperity with preparedness for duty.
Key landmarks include Suvela (the vigil point), Trikūṭa’s peak (the city’s elevated seat), Laṅkā’s forest-gardens with cascades and birdlife, the gopura skyline, gold-and-silver fortifications, the central palace compared to a Vaiṣṇava abode, and the guarded thousand-pillared palace.