Sarga 30

Verse 1

ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन् ।।6.30.1।।

Isasalaysay ko kung paanong ang mga rākṣasa’y tapat kay Rāvaṇa, kung paanong sa kanyang ningning at lakas sila’y napapasunod; ang dakilang kasaganaan ng Laṅkā, at ang nakapanghihilakbot na anyo ng karagatan.

Verse 2

चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम् ।जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चिच्छार्दूलंवाक्यमब्रवीत् ।।6.30.2।।

Nang marinig ni Rāvaṇa mula sa kanyang mga espiya na dumating na ang makapangyarihang si Rāma kasama ang malaking hukbo, bahagya siyang nabalisa at nagsalita kay Śārdūla.

Verse 3

अयथावच्चतेवर्णोदीनश्चासिनिशाचर ।नासिकच्चिदमित्राणांक्रुद्धानांवशमागतः ।।6.30.3।।

O nilalang na gumagala sa gabi, hindi wasto ang iyong kulay at tila ikaw ay nababagabag. Sabihin mo—napasailalim ka ba, marahil, sa kapangyarihan ng nagngangalit na mga kaaway?

Verse 4

इतितेनानुशिष्टस्तुवाचंमन्दमुदीरयत् ।तदाराक्षसशार्दूलंशार्दूलोभयविह्वलः ।।6.30.4।।

Nang sa gayon ay mapagsabihan at matanong niya, si Śārdūla—nanginginig sa takot—ay nagsalita noon sa mahinang tinig sa yaong tigre sa mga rākṣasa.

Verse 5

नतेचारयितुंशक्याराजन्वानरपुङ्गवाः ।विक्रान्ताबलवन्तश्चराघवेणचरक्षिताः ।।6.30.5।।

O Hari, hindi makapaglilibot sa kanila ang iyong mga espiya—sa mga pangunahing vānara; sila’y matatapang at makapangyarihan, at sila rin ay pinangangalagaan ni Rāghava.

Verse 6

नापिसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।सर्वतोरक्ष्यतेपन्थावानरैःपर्वतोपमै ।।6.30.6।।

Hindi man sila maaaring makipag-usap; ni walang mapagtanungan doon. Sa lahat ng panig, binabantayan ang daan ng mga vānarang tulad ng mga bundok.

Verse 7

प्रविष्टमात्रेज्ञातोऽहंबलेतस्मिन्नचारिते ।बलाद्गृहीतोरक्षोभिर्बहुधाऽस्मिविचालितः ।।6.30.7।।

Sa sandaling pumasok ako sa hukbong iyon, ako ay natuklasan; dinakip ako ng mga bantay nang sapilitan at paulit-ulit akong inihagis kung saan-saan.

Verse 8

जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तेस्तलैश्चाभिहतोभृशम् ।परिणीतोऽस्मिहरिभिर्बलवद्भिरमर्षणैः ।।6.30.8।।

Ako ay pinalo nang marahas—gamit ang mga tuhod, kamao, ngipin, at palad—at pagkatapos ay ipinarada ng malalakas at galit na mga unggoy.

Verse 9

परिणीयचसर्वत्रनीतोऽहंरामसंसदम् ।रुधिरादिग्धसर्वाङ्गोविह्वलश्चलितेन्द्रियः ।।6.30.9।।

Matapos akong ilibot kung saan-saan, dinala ako sa kapulungan ni Rama—ang aking buong katawan ay puno ng dugo, tuliro, at ang aking diwa ay hindi matatag.

Verse 10

हरिभिर्वध्यमानश्चयाचमानःकृताञ्जलिः ।राघवेणपरित्रातोजीवामीतियदृच्छया ।।6.30.10।।

Inilarawan din niya ang pagkakahati-hati ng hukbong nagkakaisa, at ang pagkakaayos ng kanilang mga sasakyan; matapos sabihin ito, ang pinakadakila sa mga kapi—ang nakaaalam ng katotohanan—ay nagsimulang magsalaysay nang masinsinan.

Verse 11

एषशैलैश्शिलाभिश्चपूरयित्वामहार्णवम् ।द्वारमाश्रित्यलङ्कायारामस्तिष्ठतिसायुधः ।।6.30.11।।

Sa pagkapuno niya sa dakilang karagatan ng mga bato at tipak ng batuhan, si Rāma—may sandata at handa—ay nakatayo ngayon sa mismong tarangkahan ng Laṅkā.

Verse 12

गरुडव्यूहमास्थायसर्वतोहरिभिर्वृतः ।मांविसृज्यमहातेजालङ्कामेवाभिवर्तते ।।6.30.12।।

Bumuo siya ng hanay-pandigmang tinatawag na ‘Garuḍa’, at napaliligiran sa lahat ng dako ng mga hukbong Vānara; ang makapangyarihan—matapos akong palayain—ay tuwirang sumusulong patungong Laṅkā.

Verse 13

पुराप्राकारमायातिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।सीतांवास्मैप्रयच्छाशुयुद्धंवाप्रदीयताम् ।।6.30.13।।

Bago pa siya makalapit sa mga pader, gumawa ka agad ng isa: ibalik mo kay Rāma si Sītā nang walang pagkaantala, o ipagkaloob na ang digmaan.

Verse 14

मनसातंतदाप्रेक्ष्यतच्छ्रुत्वाराक्षसाधिपः ।शार्दूलंसुमहद्वाक्यमथोवाचसरावणः ।।6.30.14।।

Nang marinig iyon at timbangin sa kanyang isipan, si Rāvaṇa, panginoon ng mga Rākṣasa, ay saka nagsalita kay Śārdūla ng mabigat na tugon.

Verse 15

यदिमांप्रतियुध्येरन्देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।6.30.15।।

Kahit makipagdigma sa akin ang mga Deva, Gandharva, at Dānava, at kahit takutin ako ng lahat ng mga daigdig, hindi ko ibabalik si Sītā.

Verse 16

एवमुक्त्वामहातेजारावणःपुनरब्रवीत् ।चरिताभवतासेनाकेऽत्रशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.30.16।।

Pagkasabi nito, ang makapangyarihang si Rāvaṇa ay muling nagsalita: “Nakalibot ka na sa kanilang hukbo—sino sa mga Vānara ang mga bayani rito?”

Verse 17

कीदृशा: किंप्रभा: सौम्यवानरायेदुरासदाः ।कस्यपुत्राश्चपौत्राश्चतत्त्वमाख्याहिराक्षस:।। 6.30.17।।

“Mabait na kaibigan, ano ang anyo ng mga Vānara na mahirap lapitan—ano ang kanilang lakas at ningning? Kaninong mga anak at mga apo sila? Ihayag mo sa akin ang katotohanan.”

Verse 18

तथात्रप्रतिपत्स्यामिज्ञात्वातेषांबलाबलम् ।अवश्यंबलसङ् ख्यानंकर्तव्यंयुद्धमिच्छताम् ।।6.30.18।।

Pagkatapos lamang na malaman ko ang kanilang lakas at kahinaan, saka ako magpapasya kung ano ang nararapat gawin dito; sapagkat sa mga nagnanais ng digmaan, kailangang-kailangan ang pagtaya sa lakas at bilang.

Verse 19

अथैवमुक्तश्शार्दूलोरावणेनोत्तमश्चरः ।इदंवचनमारेभेवक्तुंरावणसन्निधौ ।।6.30.19।।

Nang masabihan nang gayon ni Rāvaṇa, si Śārdūla—ang dakilang espiya—ay nagsimulang magsalita ng mga salitang ito sa harap ni Rāvaṇa.

Verse 20

अथर्क्षरजसःपुत्रोयुधिराजासुदुर्जयः ।गद्गदस्याथपुत्त्रोऽत्रजाम्बवानितिविश्रुतः ।।6.30.20।।

Pagkaraan ay sinabi niya: Narito ang hari, anak ni Ṛkṣarāja, na lubhang mahirap daigin sa labanan. At narito rin ang anak ni Gadgada, na tanyag sa pangalang Jāmbavān.

Verse 21

गद्गदस्यैवपुत्त्रोऽन्योगुरुपुत्र: शतक्रतोः ।कदनंयस्यपुत्रेणकृतमेकेनरक्षसाम् ।।6.30.21।।

Narito rin ang isa pang anak ni Gadgada—ang tinatawag na ‘anak ni Guru’, at yaong kay Śatakratu. Sa pamamagitan ng kanyang anak na nag-iisa, naganap ang malaking paglipol sa mga rākṣasa.

Verse 22

सुषेणश्चापिधर्मात्मापुत्रोधर्मस्यवीर्यवान् ।सौम्यस्सोमात्मजश्चात्रराजन् दधिमुखःकपिः ।।6.30.22।।

Narito rin si Suṣeṇa, matuwid ang kalooban at makapangyarihan, na sinasabing anak ni Dharma. At narito rin, O Hari, ang maamong unggoy na si Dadhimukha, na isinilang kay Soma, ang Buwan.

Verse 23

सुमुखोदुर्मुखश्चात्रवेगदर्शीचवानरः ।मृत्युर्वानररूपेणनूनंसृष्टस्स्वयम्भुवा ।।6.30.23।।

Narito sina Sumukha, Durmukha, at ang vānara na si Vegadarśī. Tunay na ang Kamatayan mismo, nilikha ng Sariling-Sinilang (Brahmā), ay nag-anyong mandirigmang vānara.

Verse 24

पुत्त्रोहुतवहस्याथनीलस्सेनापतिस्स्वयम् ।अनिलस्यचपुत्त्रोऽत्रहनूमानितिविश्रुतः ।।6.30.24।।

Narito si Nīla, anak ni Hutavaha (Agni), na siya ring pinunò ng hukbo. At narito rin ang anak ni Anila (Vāyu), bantog sa pangalang Hanūmān.

Verse 25

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

Ang kabataang Aṅgada—apo ni Śakra (Indra)—ay makapangyarihan at di-matitinag. Sina Mainda at Dvivida, kapwa malalakas, ay kambal na isinilang mula sa mga Aśvin. Narito rin ang limang anak ni Vaivasvata (Yama)—Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha, at Gandhamādana—na wari’y ang Wakas ng Panahon. At may sampung krore ng magigiting na mandirigmang vānara, sabik sa digmaan, pinagpala at mga anak ng mga deva; ang iba pa’y hindi ko na kayang isa-isahin.

Verse 26

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

Ang kabataang ito, na tila leon ang tindig, ay anak ni Daśaratha—siya ang pumatay kay Dūṣaṇa, at kay Khara, at gayundin kay Triśiras.

Verse 27

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

Walang sinuman sa lupa ang maihahambing kay Rāma sa kagitingan. Siya ang pumatay kay Virādha, at gayundin kay Kabandha—nakapangingilabot na tulad ng Kamatayan.

Verse 28

पुत्त्रोदशरथस्यैषसिंहसंहनोयुवा ।दूषणोनिहतोयेनखरश्चत्रिशिरास्तथा ।।6.30.28।।

Ang kabataang ito, na tila leon ang tindig, ay anak ni Daśaratha—siya ang pumatay kay Dūṣaṇa, at kay Khara, at gayundin kay Triśiras.

Verse 29

नास्तिरामस्यसदृशोविक्रमेभुविकश्चन ।विराधोनिहतोयेनकबन्धश्चान्तकोपमः ।।6.30.29।।

Walang sinuman sa lupa ang maihahambing kay Rāma sa kagitingan. Siya ang pumatay kay Virādha, at gayundin kay Kabandha—nakapangingilabot na tulad ng Kamatayan.

Verse 30

वक्तुंनशक्तोरामस्यनरःकश्चिद्गुणान् क्षितौ ।जनस्थानगतायेनयावन्तोराक्षसाहताः ।।6.30.30।।

Walang taong nasa lupa ang makapagsasalaysay ng mga kabutihan ni Rāma—siya na pumatay sa lahat ng rākṣasa na sumalakay sa Janasthāna.

Verse 31

लक्ष्मणश्चात्रधर्मात्मामातङ्गानामिवर्षभः ।यस्यबाणपथंप्राप्यनजीवेदपिवासवः ।।6.30.31।।

At narito si Lakṣmaṇa, likas na matuwid—gaya ng pinakadakilang toro sa mga elepante; sinumang mapasok sa landas ng kaniyang mga palaso, kahit si Vāsava, ay di makaliligtas.

Verse 32

श्वेतोज्योतिर्मुखश्चात्रभास्करस्यात्मसम्भवौ ।वरुणस्यचपुत्त्रोऽन्योःहेमकूटःप्लवङ्गमः ।।6.30.32।।विश्वकर्मसुतोवीरोनलःप्लवगसत्तमः ।विक्रान्तोबलवानत्रवसुपुत्रस्सदुर्धरः ।।6.30.33।।

Narito rin sina Śveta at Jyotirmukha, na isinilang mula kay Bhāskara, ang Araw; at si Hemakūṭa, isang plavaṅgama, isa pang anak ni Varuṇa.

Verse 33

श्वेतोज्योतिर्मुखश्चात्रभास्करस्यात्मसम्भवौ ।वरुणस्यचपुत्त्रोऽन्योःहेमकूटःप्लवङ्गमः ।।6.30.32।।विश्वकर्मसुतोवीरोनलःप्लवगसत्तमः ।विक्रान्तोबलवानत्रवसुपुत्रस्सदुर्धरः ।।6.30.33।।

Narito si Nala, ang bayaning anak ni Viśvakarman, ang pinakamainam sa mga plavaga; at narito rin si Durdhara—matapang at malakas—ang anak ni Vasu, na mahirap daigin.

Verse 34

राक्षसानांवरिष्ठश्चतवभ्रातावीभीषणः ।प्रतिगृह्यपुरींलङ्कांराघवस्यहितेरतः ।।6.30.34।।

At si Vibhishana—ang iyong kapatid, ang pinakamahusay sa mga rakshasa—matapos tanggapin ang lungsod ng Lanka, ay nananatiling tapat sa kapakanan ni Raghava.

Verse 35

इतिसर्वंसमाख्यातंतवेदंवानरंबलम् ।सुवेलेऽधिष्ठितंशैलेशेषकार्येभवान्गतिः ।।6.30.35।।

Sa gayon, ganap ko nang naiulat sa iyo ang hukbong vanara na ito, na nakahimpil sa Bundok Suvela. Tungkol sa kung ano ang nararapat gawin, ikaw ang magpapasya sa landas.