Sarga 28

Verse 1

साराणस्यवचश्श्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम् ।बलमादिश्यतत्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत् ।।6.28.1।।

Nang marinig ang ulat ni Sāraṇa, si Śuka ay naglahad nang ganap ng lakas ng buong hukbo kay Rāvaṇa, panginoon ng mga Rākṣasa, at saka muling nagsalita.

Verse 2

स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।

O hari, nakikita mo ang mga hukbong ito na nakatindig na matatag—gaya ng dambuhalang mga elepanteng nag-aalab sa pagkalasing; gaya ng mga punong nyagródha sa pampang ng Gaṅgā; gaya ng mga punong sāla na tila nakaugat sa Himālaya—di matinag at di nayayanig.

Verse 3

स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।

O hari, ang mga ito’y mahirap labanan—malalakas at nakapag-aanyo ayon sa nais; anyong gaya ng mga Daitya at Dānava, subalit sa digmaan ay taglay ang lakas at giting ng mga deva.

Verse 4

एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच ।तथाशङ्खुसहस्राणितथाबृन्दशतानिच ।।6.28.4।।

Sa mga Vānara na ito, may siyam, lima, at pitong libong koṭi; gayundin ay may libo-libong Śaṅku at daan-daang Vṛnda.

Verse 5

एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयास्सदा ।हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः ।।6.28.5।।

Ang mga ito’y mga ministro ni Sugriva, na laging nananahan sa Kishkindha—mga haring-unggoy na isinilang mula sa mga diyos at Gandharva sa langit, at may kapangyarihang magbago ng anyo ayon sa nais.

Verse 6

यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि ।।6.28.6।।

Nakikita mo ba ang dalawang kabataang nakatayo roon, na anyong tulad ng mga diyos? Sila sina Mainda at Dvivida; sa digmaan ay walang kapantay ang dalawang iyon.

Verse 7

ब्राह्मणासममज्ञातावमृतप्राशिनापुभौ ।आशंसेतेयुथालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा ।।6.28.7।।

Sa pahintulot ni Brahmā, kapwa nila nainom ang amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan. Bilang mga pinuno ng pangkat, inaasahan nilang durugin ang Laṅkā sa lakas ng kanilang kapangyarihan.

Verse 8

यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।

Ngunit ang nakikita mong nakatayo roon, na tila nagngangalit na elepante—kapag nagalit ang vānara na iyon, kaya niyang guluhin kahit ang karagatan sa tindi ng lakas.

Verse 9

यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।

Ito ang Vānara na minsang pumasok sa Laṅkā, nakita si Vaidehī, at muling nagbalik. Masdan mo—narito siyang nagbalik muli, O Panginoon.

Verse 10

ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्त्रोवातात्मजइतिश्रुतः ।हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः ।।6.28.10।।

Sinasabing siya ang panganay na anak ni Kesarin, at kilala bilang supling ng Diyos ng Hangin; si Hanumān ang tanyag sa daigdig, na siyang lumundag at tumawid sa karagatan.

Verse 11

कामरूपीहरिश्रेष्टोबलरूपसमन्वितः ।अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः ।।6.28.11।।

Siya ang pinakadakila sa mga Vānara, nakapag-aanyo ayon sa nais; taglay ang lakas at maringal na anyo, at ang kanyang paglakad ay di-mapipigil—mabilis at walang hadlang, gaya ng hanging laging dumadaloy.

Verse 12

उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।

Noong siya’y bata pa, sinasabing nang siya’y dapuan ng gutom at makita ang sumisikat na Araw, tumalilis siya at tinahak ang tatlong libong yojana, iniisip sa puso: “Aagawin ko ang Araw—doon lamang mapapawi ang aking gutom,” at sumugod, palalo sa lakas.

Verse 13

उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।

Bagaman ang Araw ay lubhang di-masalakay—maging ng mga diyos, mga banal na rishi, at mga Dānava—siya’y bumagsak, na wari’y hindi niya maabot, sa isang bundok sa dako ng pagsikat ng Araw.

Verse 14

अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः ।अनासाघैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ ।।6.28.14।।

Bagaman ang Araw ay lubhang di-masalakay—maging ng mga diyos, mga banal na rishi, at mga Dānava—siya’y bumagsak, na wari’y hindi niya maabot, sa isang bundok sa dako ng pagsikat ng Araw.

Verse 15

पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले ।किञ्चिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै ।।6.28.15।।

Nang bumagsak ang kaping iyon sa ibabaw ng bato, ang isa niyang panga ay bahagyang nabasag; kaya nga siya—bagaman matibay ang panga—ay tinatawag na Hanūmān.

Verse 16

सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः ।नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवाऽपिभाषितम् ।।6.28.16।।

Tunay, sa pamamagitan ng mapagkakatiwalaang salaysay ay nakilala ko ang haring ito ng mga Vānara; hindi kayang mailarawan nang sapat ang kanyang lakas, anyo, at maging ang kanyang kapangyarihan.

Verse 17

एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा ।येवजाज्वल्यतेऽपौवैधूमकेतुस्तवाद्यवै ।।6.28.17।।लङ्कायांनिहितश्चापिकथंविस्मरसेकपिम् ।

Siya’y naglalayon na durugin ang Laṅkā nang mag-isa sa sariling lakas. Paano mo malilimutan ang kaping iyon—na ang buntot ay pinagniningas ngayon lamang sa Laṅkā ni Dhūmaketu, ayon sa iyong utos?

Verse 18

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

At naroon ang bayaning mandirigma—maitim ang kulay, matang gaya ng lotus—ang walang kapantay na mandirigmang nakasakay sa karwahe sa angkan ng Ikṣvāku, bantog sa daigdig sa kanyang pagkalalaki. Sa kanya’y di natitinag ang dharma; hindi niya nilalampasan ang katuwiran. Batid niya ang sandatang itinakda ni Brahmā at ang mga Veda, pinakadakila sa mga nakaaalam ng banal na kaalaman. Sa kanyang mga palaso’y kaya niyang butasin ang langit at biyakin maging ang mga bundok; ang kanyang poot ay parang Kamatayan, at ang kanyang tapang ay gaya ni Indra. Ang kanyang asawa—si Sītā—ang iyong inagaw mula sa Jana-sthāna; siya nga si Rāma, O hari, na ngayo’y sumusulong upang makipaglaban sa iyo.

Verse 19

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

O hari—ang bayaning ito, maitim ang kulay at matang gaya ng lotus, bantog sa daigdig sa kanyang kagitingan, pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe ng angkan ng Ikṣvāku—sa kanya’y matatag ang dharma at hindi niya nilalampasan ang katuwiran; batid niya ang mga Veda at siya ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng Veda; batid niya ang sandatang kay Brahmā; ang kanyang mga palaso’y kayang butasin ang langit at biyakin maging ang mga bundok; ang kanyang poot ay parang Kamatayan at ang kanyang tapang ay gaya ni Indra—at ang kanyang asawa, si Sītā, ang iyong inagaw mula sa Jana-sthāna: siya ngang si Rāma, O hari, na ngayo’y sumusulong upang makipaglaban sa iyo.

Verse 20

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

O hari—ang bayaning ito, maitim ang kulay at matang gaya ng lotus, bantog sa daigdig sa kanyang kagitingan, pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe ng angkan ng Ikṣvāku—sa kanya’y matatag ang dharma at hindi niya nilalampasan ang katuwiran; batid niya ang mga Veda at siya ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng Veda; batid niya ang sandatang kay Brahmā; ang kanyang mga palaso’y kayang butasin ang langit at biyakin maging ang mga bundok; ang kanyang poot ay parang Kamatayan at ang kanyang tapang ay gaya ni Indra—at ang kanyang asawa, si Sītā, ang iyong inagaw mula sa Jana-sthāna: siya ngang si Rāma, O hari, na ngayo’y sumusulong upang makipaglaban sa iyo.

Verse 21

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

O hari—ang bayaning ito, maitim ang kulay at matang gaya ng lotus, bantog sa daigdig sa kanyang kagitingan, pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe ng angkan ng Ikṣvāku—sa kanya’y matatag ang dharma at hindi niya nilalampasan ang katuwiran; batid niya ang mga Veda at siya ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng Veda; batid niya ang sandatang kay Brahmā; ang kanyang mga palaso’y kayang butasin ang langit at biyakin maging ang mga bundok; ang kanyang poot ay parang Kamatayan at ang kanyang tapang ay gaya ni Indra—at ang kanyang asawa, si Sītā, ang iyong inagaw mula sa Jana-sthāna: siya ngang si Rāma, O hari, na ngayo’y sumusulong upang makipaglaban sa iyo.

Verse 22

यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।

Sa kanyang kanang tagiliran ay nakatayo ang isang nagniningning na gaya ng dalisay na ginto ng Jāmbūnada—malapad ang dibdib, mapulang-tanso ang mga mata, at maitim na kulot ang buhok.

Verse 23

यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।

Ito ang kanyang kapatid na nagngangalang Lakṣmaṇa—minamahal na kasinghalaga ng buhay; bihasa sa pamamahala at sa digmaan, ang pinakadakila sa lahat ng may sandata.

Verse 24

अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान् बली ।रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः ।।6.28.24।।

Hindi nagpapasupil sa kaaway, mahirap daigin, laging nagwawagi; matapang, matalino, at malakas—siya ang kanang bisig ni Rāma, na wari’y hiningang-buhay na laging lumalabas.

Verse 25

नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति ।एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान् ।।6.28.25।।

Para sa layunin ni Rāma, ni hindi niya iniingatan ang sariling buhay; sa digmaan, matatag ang pasya niyang lipulin ang lahat ng mga Rākṣasa.

Verse 26

यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति ।रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः ।।6.28.26।।

At siya na nakatayo sa kaliwang panig ni Rāma, na sumilong sa kanya—bagaman napaliligiran ng mga pangkat ng Rākṣasa—ay ang haring si Vibhīṣaṇa.

Verse 27

श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः ।त्वामेवप्रतिसंरब्दोयुद्धायैषोऽभिवर्तते ।।6.28.27।।

At siya na nakatayo sa kaliwang panig ni Rāma, na sumilong sa kanya—bagaman napaliligiran ng mga pangkat ng Rākṣasa—ay ang haring si Vibhīṣaṇa.

Verse 28

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

Ngunit ang nakikita mong nakatayo sa gitna—matatag na tila bundok na di matinag—ay ang panginoon ng lahat ng mga pinunong unggoy, isang tagapangunang di masukat ang lakas.

Verse 29

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

Sa ningning, sa dangal, sa talino, sa karunungan, at sa marangal na angkan, siya’y higit na nagliwanag kaysa sa ibang mga unggoy—gaya ni Himavān na nangingibabaw sa mga bundok.

Verse 30

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

Siya’y nananahan sa Kiṣkindhā, sa kuta-yungib na napaliligiran ng masinsing mga punò; mahirap lapitan, nasa loob ng mga tanggulang-bundok, kasama ang kaniyang pangunahing mga pinunò ng pangkat.

Verse 31

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

Ang kaniyang gintong kuwintas ay nagniningning na wari’y sandaang lotus; minamahal ng mga diyos at ng mga tao—na para bang doon nananahan at nananatili si Lakṣmī, ang Kapalaran.

Verse 32

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

Ang kuwintas na ito, si Tārā, at ang walang-kupas na paghahari sa mga unggoy—lahat ng ito’y tinanggap ni Sugrīva mula kay Rāma matapos mapatay si Vālin.

Verse 33

शतंशतसहस्राणांकोटिमाहुर्मनीषिणः ।शतंकोटिसहस्राणांशङ्कु: इत्यभिधीयते ।।6.28.33।।

Sinasabi ng mga pantas: ang sandaang ulit ng sandaang libo ay tinatawag na koṭi; at ang sandaang ulit ng sanlibong koṭi ay tinatawag na śaṅku.

Verse 34

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

Ang sandaang libong śaṅku ay kinikilalang isang mahāśaṅku.

Verse 35

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

Dito, ang isang daang libong Mahāśaṅku ay tinatawag na Bṛnda; at ang isang daang libong Bṛnda ay kinikilalang Mahāvṛnda.

Verse 36

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

Dito, ang isang daang libong Mahābṛnda ay tinatawag na Padma; at ang isang daang libong Padma ay kinikilalang Mahāpadma.

Verse 37

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

Dito’y sinasabi na ang isang daang libong Mahāpadma ay tinatawag na Kharva; at ang isang daang libong Kharva ay tinutukoy namang Mahākharva.

Verse 38

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

Ang isang daang libong Mahākharva ay tinatawag na Samudra; at ang isang daang libong Samudra ay tinatawag na Ogha. Ang isang daang libong Ogha ay bantog bilang Mahaugha.

Verse 39

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

Sa gayong paraan, sa di-mabilang at patuloy na pagdami—Śaṅku, Mahāśaṅku, Bṛnda, Mahābṛnda, Padma, Mahāpadma, Kharva, Samudra, Ogha, at Mahaugha—sumusulong ang hukbong tulad ng karagatan. Napalilibutan ni Vibhīṣaṇa kasama ang kaniyang mga ministro at ng mga rākṣasa na kumampi sa kaniya, si Sugrīva, hari ng mga vānarā, ay sumusunod sa iyo para sa digmaan—laging napapagitna sa makapangyarihang mga puwersa, puspos ng lakas at kagitingan.

Verse 40

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

Sa gayong paraan, sa di-mabilang at patuloy na pagdami—Śaṅku, Mahāśaṅku, Bṛnda, Mahābṛnda, Padma, Mahāpadma, Kharva, Samudra, Ogha, at Mahaugha—sumusulong ang hukbong tulad ng karagatan. Napalilibutan ni Vibhīṣaṇa kasama ang kaniyang mga ministro at ng mga rākṣasa na kumampi sa kaniya, si Sugrīva, hari ng mga vānarā, ay sumusunod sa iyo para sa digmaan—laging napapagitna sa makapangyarihang mga puwersa, puspos ng lakas at kagitingan.

Verse 41

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

Sa gayong paraan, sa di-mabilang at patuloy na pagdami—Śaṅku, Mahāśaṅku, Bṛnda, Mahābṛnda, Padma, Mahāpadma, Kharva, Samudra, Ogha, at Mahaugha—sumusulong ang hukbong tulad ng karagatan. Napalilibutan ni Vibhīṣaṇa kasama ang kaniyang mga ministro at ng mga rākṣasa na kumampi sa kaniya, si Sugrīva, hari ng mga vānarā, ay sumusunod sa iyo para sa digmaan—laging napapagitna sa makapangyarihang mga puwersa, puspos ng lakas at kagitingan.

Verse 42

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

Sa gayong paraan, sa di-mabilang at patuloy na pagdami—Śaṅku, Mahāśaṅku, Bṛnda, Mahābṛnda, Padma, Mahāpadma, Kharva, Samudra, Ogha, at Mahaugha—sumusulong ang hukbong tulad ng karagatan. Napalilibutan ni Vibhīṣaṇa kasama ang kaniyang mga ministro at ng mga rākṣasa na kumampi sa kaniya, si Sugrīva, hari ng mga vānarā, ay sumusunod sa iyo para sa digmaan—laging napapagitna sa makapangyarihang mga puwersa, puspos ng lakas at kagitingan.

Verse 43

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

Sa gayong paraan, sa di-mabilang at patuloy na pagdami—Śaṅku, Mahāśaṅku, Bṛnda, Mahābṛnda, Padma, Mahāpadma, Kharva, Samudra, Ogha, at Mahaugha—sumusulong ang hukbong tulad ng karagatan. Napalilibutan ni Vibhīṣaṇa kasama ang kaniyang mga ministro at ng mga rākṣasa na kumampi sa kaniya, si Sugrīva, hari ng mga vānarā, ay sumusunod sa iyo para sa digmaan—laging napapagitna sa makapangyarihang mga puwersa, puspos ng lakas at kagitingan.

Verse 44

इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीमुपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम् ।ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतांयथाजयस्स्यान्नपरैःपराजयः ।।6.28.44।।

O dakilang hari, pagmasdan ang hukbong ito na nakahanay at malapit na—nakapangingilabot na tila nagliliyab na planeta. Kaya’t isagawa ang sukdulang pagsisikap, upang ang tagumpay ay mapasaatin at hindi tayo madaig ng kaaway.