Sarga 19

Verse 1

राघवेणाभयेदत्तेसन्नतोरावणानुजः ।विभीषणोमहाप्राज्ञोभूमिंसमवलोकयन् ।।6.19.1।।

Nang ipagkaloob ni Rāghava ang katiyakan ng kaligtasan, si Vibhīṣaṇa—ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, dakilang marunong—ay yumukod at, nakatingin sa lupa, naghandang magpasakop.

Verse 2

खात्पपातावनींहृष्टोभक्तेरनुचरैस्सह ।सतरामस्यपरमात्मानिपपातविभीषणः ।।6.19.2।।

Masaya, bumaba si Vibhīṣaṇa mula sa langit patungo sa lupa kasama ang kanyang tapat na mga tagasunod; at ang marangal na may dakilang diwa ay nagpatirapa sa harap ni Rāma sa ganap na pagsuko.

Verse 3

पादयोश्शरणान्वेषीचतुर्भिस्सहराक्षसैः ।अब्रवीच्चतदावाक्यंरामंप्रतिविभीषणः ।।6.19.3।।धर्मयुक्तंचयुक्तंचसाम्प्रतंसम्प्रहर्षणम् ।

Humahanap ng kanlungan sa paanan ni Rāma, si Vibhīṣaṇa—kasama ang apat na Rākṣasa—ay nagsalita noon kay Rāma ng mga salitang ayon sa dharma at nararapat, na nagdudulot ng kasalukuyang pagtitiwala at malaking kagalakan.

Verse 4

अनुजोरावणस्याहंतेनचाप्यवमानितः ।भवन्तंसर्वभूतानांशरण्यंशरणागतः ।।6.19.4।।

Ako ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, at ako’y hinamak niya. Sa iyo ako lumapit bilang naghahanap ng kanlungan—ikaw na kanlungan ng lahat ng nilalang.

Verse 5

परित्यक्तामयालङ्कमित्राणिचधनानिच ।भवद्गतंहिमेराज्यंजीवितंचसुखानिच ।।6.19.5।।

Iniwan ko na ang Laṅkā—pati mga kaibigan at kayamanan; ang aking kaharian, ang aking buhay, at anumang ligaya ay inilalagak ko ngayon sa iyong mga kamay.

Verse 6

तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ।।6.19.6।।वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्यांपिबन्निव ।आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानांबलाबलम् ।।6.19.7।।

Nang marinig ni Rāma ang mga salitang iyon na tunay, siya’y sumagot. Sa mahinahong pananalita’y inaliw niya siya, at sa mga mata’y tila iniinom ang anyo nito: “Isalaysay mo sa akin nang tapat ang lakas at kahinaan ng mga Rākṣasa.”

Verse 7

तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ।।6.19.6।।वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्यांपिबन्निव ।आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानांबलाबलम् ।।6.19.7।।

Nang gayon ang sinabi ni Rāma, ang walang kapagurang tagaganap ng gawa, ang rākṣasa noon ay nagsimulang isalaysay nang buo ang lahat ng kapangyarihan ni Rāvaṇa.

Verse 8

एवमुक्तंतदारक्षोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।रावणस्यबलंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।।6.19.8।।

Nang gayon ang sinabi ni Rāma, ang walang kapagurang tagaganap ng gawa, ang rākṣasa noon ay nagsimulang isalaysay nang buo ang lahat ng kapangyarihan ni Rāvaṇa.

Verse 9

अवध्यस्सर्वभूतानांगन्धर्वोरगरक्षसाम् ।राजपुत्रदशग्रीवोवरदानात्स्वयंभुवः ।।6.19.9।।

O prinsipe, dahil sa biyayang iginawad ng Sariling-Sinilang (Brahmā), ang sampung-ulong si Rāvaṇa ay hindi mapapatay ng mga gandharva, ng mga ahas, ng mga rākṣasa—ni ng iba pang nilalang.

Verse 10

रावणानन्तरोभ्राताममज्येष्ठश्चवीर्यवान् ।कुम्भकर्णोमहातेजाश्शक्रप्रतिबलोयुधि ।।6.19.10।।

Ang aking nakatatandang kapatid—kasunod ni Rāvaṇa sa gulang—ay si Kumbhakarṇa, makapangyarihan at maningning, na kapantay ni Śakra sa lakas sa digmaan.

Verse 11

रामसेनापतिस्तस्यप्रहास्तोयदिवाश्रुतः ।कैलासेयेनसङ्ग्रामेमणिभद्रःपराजितः ।।6.19.11।।

Rāma, marahil ay narinig mo na si Prahasta, ang pinunong-kawal ng kaniyang hukbo—yaong sa digmaan sa Kailāsa ay nagpabagsak kay Maṇibhadra.

Verse 12

बद्धगोधाङ्गुळित्रश्चअवध्यकवचोयुधि ।धनुरादाययस्तिष्टन्नदृश्योभवतीन्द्रजित् ।।6.19.12।।

At si Indrajit—may nakataling panangga sa mga daliri na balat ng bayawak at may baluting di-matitinag—ay tumitindig sa digmaan, tangan ang pana, at nagiging di-nakikita.

Verse 13

सङ्ग्रामसमयव्यूहेतर्पयित्वाहुताशनम् ।अन्तर्धानगतश्शत्रूनिन्द्रजिद् हन्तिराघव:।। 6.19.13।।

O Rāghava, matapos payapain at handugan si Agni, ang Diyos ng Apoy, si Indrajit ay lumulubog sa pagkakalingid at pumapatay sa mga kaaway sa hanay ng digmaan.

Verse 14

महोदरमहापार्श्वौराक्षसश्चाप्यकम्पनः ।अनीकस्थास्तुतस्यैतेलोकपालसमायुधि ।।6.19.14।।

Sina Mahodara at Mahāpārśva, at ang rākṣasang si Akampana—silang ito ang mga pinunò ng kaniyang hukbo, mabagsik sa digmaan na wari’y mga Lokapāla mismo.

Verse 15

दशकोटिसहस्राणिरक्षसांकामरूपिणाम् ।मांसशोणितभक्ष्याणांलङ्कापुरनिवासिनाम् ।।6.19.15।।

Sa Laṅkā ay nananahan ang di-mabilang na libo—sampung koro—ng mga rākṣasang nagbabago ng anyo ayon sa nais, na kumakain ng laman at umiinom ng dugo.

Verse 16

सतैस्तुसहितोराजालोकपालानयोधयत् ।सहदेवैस्तुतेभग्नारावणेनमहात्मना ।।6.19.16।।

Ang haring yaon, na may kasamang daan-daan, ay humamon maging sa mga Tagapangalaga ng mga Daigdig; at sila, kasama pa ang mga diyos, ay nadurog ng dakilang-loob na si Rāvaṇa.

Verse 17

विभीषणवच: श्रुत्वारामोदृढपराक्रमः ।अन्वीक्ष्यमनसासर्वमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.19.17।।

Nang marinig ni Rāma, na matatag sa kagitingan, ang mga salita ni Vibhīṣaṇa, sinuri niya sa isip ang lahat at saka nagsalita ng ganito.

Verse 18

यानिकर्मापदानानिरावणस्यविभीषण: ।अख्यातानिचतत्त्वेनह्यवगच्छामितान्यहम् ।।6.19.18।।

O Vibhīṣaṇa, ang mga gawa at kabayanihan ni Rāvaṇa na isinalaysay mo—nauunawaan ko ang mga iyon ayon sa tunay na kahulugan.

Verse 19

अहंहत्वादशग्रीवंसप्रहस्तंसबान्धवम् ।राजानंत्वांकरिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते ।।6.19.19।।

Pagkatapos kong patayin si Daśagrīva, kasama si Prahasta at ang kanyang mga kamag-anak, gagawin kitang hari—ito ang tunay na sinasabi ko sa iyo.

Verse 20

रसातलंवाप्रविशेत्पाताळंवापिरावणः ।पितामहासकाशंवानमेजीवन्विमोक्ष्यते ।।6.19.20।।

Kahit pumasok pa si Rāvaṇa sa Rasātala, o sa Pātāla, o makarating man sa tahanan ni Brahmā—hindi siya makaliligtas sa akin nang buhay.

Verse 21

अहत्वारावणंसङ् ख्येसपुत्रजनबान्धवम् ।अयोध्यांनप्रवेक्ष्यामित्रिभिस्तैर्भ्रातृभिश्शपे ।।6.19.21।।

Hangga’t hindi ko napapatay si Rāvaṇa sa digmaan, kasama ang kanyang mga anak, mga kapanalig, at mga kamag-anak, hindi ako papasok sa Ayodhyā—isinusumpa ko ito sa aking tatlong kapatid.

Verse 22

श्रुत्वातुवचनंतस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।शिरसावन्द्यधर्मात्मावक्तुमेवोपचक्रमे ।।6.19.22।।

Nang marinig niya ang mga salita ni Rāma, na walang kapagurang kumikilos, ang matuwid na si Vibhīṣaṇa ay yumuko nang may paggalang at nagsimulang magsalita.

Verse 23

राक्षसानांवधेसाह्यंलङ्कायाश्चप्रधर्षणे ।करिष्यामियथाप्राणंप्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम् ।।6.19.23।।

‘Magbibigay ako ng buong tulong sa paglipol sa mga Rākṣasa at sa paglusob sa Laṅkā; at sa buong lakas ng aking buhay, tutulungan kong makapasok ang hukbo.’

Verse 24

इतिब्रुवाणांरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम् ।अब्रवील्लक्ष्मणंप्रीतस्समुद्राज्जलमानय ।।6.19.24।।

Nang masabi ito ni Vibhīṣaṇa, si Rāma—nalugod—ay niyakap siya at sinabi kay Lakṣmaṇa, ‘Magdala ka ng tubig mula sa karagatan.’

Verse 25

तेनचेमंमहाप्राज्ञमभिषिञ्चविभीषणम् ।राजानंरक्षसांक्षिप्रंप्रसन्नेमयिमानद ।।6.19.25।।

“Sa pamamagitan ng tubig na iyan, agad mong italaga sa banal na paghirang si Vibhīṣaṇa—ang lubhang marunong—bilang hari ng mga Rākṣasa; sapagkat ako’y nalulugod sa kanya, O kagalang-galang.”

Verse 26

एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात् ।।6.19.26।।

Sa gayon na inutusan, si Saumitrī (Lakṣmaṇa), ayon sa kautusan ni Rāma, ay nagsagawa ng paghirang kay Vibhīṣaṇa bilang hari sa gitna ng mga pangunahing pinuno ng Vānara.

Verse 27

तंप्रसादंतुरामस्यदृष्टवासद्यःप्लवङ्गमाः ।प्रचुक्रुशुर्महात्मानंसाधुसाध्वितिचाब्रुवन् ।।6.19.27।।

Nang makita ng mga Vānara ang mapagpalang biyayang iyon ni Rāma, ang mga plavaṅgama ay agad na nagluksu-lukso sa galak at pinuri ang dakilang-loob, na sumisigaw, “Mabuti! Mabuti!”

Verse 28

अथाब्रवीद् हनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम् ।कथंसागरमक्षोभ्यंतरामवरुणालयम् ।।6.19.28।।सैन्यैःपरिवृतास्सर्वेवानराणांमहौजसाम् ।

Pagkaraan, si Hanūmān at si Sugrīva ay nagsalita kay Vibhīṣaṇa, na napaliligiran ng mga hukbo ng makapangyarihang Vānara: “Paano natin matatawid ang dagat na ito na di matinag, ang tahanan ni Varuṇa?”

Verse 29

उपायंनाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ।।6.19.29।।

“Wala kaming matagpuang paraan upang kaming lahat, kasama ang buong hukbo, ay matawid nang mabilis ang tahanan ni Varuṇa—ang panginoon ng mga ilog at batis.”

Verse 30

एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।समुद्रंराघवोराजाशरणंगन्तुमर्हति ।।6.19.30।।

Nang masabihan nang gayon, si Vibhīṣaṇa na nakaaalam ng dharma ay sumagot: “Ang haring Rāghava ay nararapat lumapit sa Karagatan at doon humingi ng kanlungan at pakiusap.”

Verse 31

खानितस्सगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः ।कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञाते: कार्यंमहामतिः ।।6.19.31।।

Ang di-masukat na dakilang karagatang ito—na minsang hinukay ni Sagara—ay nararapat, sa kanyang dakilang kalooban, na tuparin ang layunin ni Rāma, sapagkat si Rāma ay mula rin sa parehong angkan.

Verse 32

एवंविभीषणेनोक्तोराक्षसेनविपश्चिता ।अजगामाथसुग्रीवोयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.19.32।।

Nang masabi ito ng marunong na rākṣasa na si Vibhīṣaṇa, si Sugrīva ay nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 33

ततश्चाख्यातुमारेभेविभीषणवचश्शुभम् ।सुग्रीवोविपुलग्रीवोस्सागरस्योपवेशनम् ।।6.19.33।।

Pagkatapos, ang malapad ang leeg na si Sugrīva ay nagsimulang ipahayag kay Rāma ang mapalad na salita ni Vibhīṣaṇa—kung paanong dapat lapitan at kausapin ang Karagatan.

Verse 34

प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ।।6.19.34।।सलक्ष्मणंमहातेजास्सुग्रीवंचहरीश्वरम् ।सत्क्रियार्थंक्रियादक्षंस्मितपूर्वमुवाचह ।।6.29.35।।

At ang payong ito’y kinalugdan maging ni Rāghava, na likás na matatag sa dharma.

Verse 35

प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ।।6.19.34।।सलक्ष्मणंमहातेजास्सुग्रीवंचहरीश्वरम् ।सत्क्रियार्थंक्रियादक्षंस्मितपूर्वमुवाचह ।।6.29.35।।

Pagkaraan, ang maningning na si Rāma, na unang ngumiti, ay nagsalita kay Lakṣmaṇa at kay Sugrīva, panginoon ng mga Vānara—kapwa bihasa sa gawa—tungkol sa nararapat na isagawa.

Verse 36

विभीषणस्यमन्त्रोऽयंममलक्ष्मण रोचते ।सुग्रीवःपण्डितोनित्यंभवान्मन्त्रविचक्षणः ।।6.19.36।।उभाभ्यांसम्प्रधार्यार्थंरोचतेयत्तदुच्यताम् ।

“Lakṣmaṇa, kinalulugdan ko ang payo ni Vibhīṣaṇa. Si Sugrīva ay laging marunong, at ikaw ay matalas sa pagpapayo. Pagkapagpinag-isipan ninyong dalawa ang tunay na kapaki-pakinabang, sabihin ninyo sa akin ang pinakamainam.”

Verse 37

एवमुक्तौततोवीरावुभौसुग्रीवलक्ष्मणौ ।समुदाचारसंयुक्तमिदंवचनमूचतुः ।।6.19.37।।

Nang masabi ito, ang dalawang bayani—sina Sugrīva at Lakṣmaṇa—ay sumagot ng mga salitang may wastong paggalang at marangal na kaugalian.

Verse 38

किमर्थनौनरव्याघ्र: नरोचिष्यतिराघव: ।विभीषणेनयच्चोक्तमस्मिन् कालेसुखावहम् ।।6.19.38।।

“O Rāghava, tigre sa mga tao, bakit hindi natin sasang-ayunan ang sinabi ni Vibhīṣaṇa—napapanahon at kapaki-pakinabang, na nagdudulot ng kabutihan sa sandaling ito?”

Verse 39

अबध्वासागरेसेतुंघोरेऽस्मिन्वरुणालये ।लङ्कानासादितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।।6.19.39।।

Kung walang itatayong tulay sa kakilakilabot na karagatang ito, tahanan ni Varuṇa, hindi mararating ang Laṅkā—kahit ng mga deva at asura, pati ni Indra.

Verse 40

विभीषणस्यशूरस्ययथार्थंक्रियतांवचः ।।6.19.40।।अलंकालात्ययंकृत्वासागरोऽयंनियुज्यताम् ।यथासैन्येनगच्छामपुरींरावणपालिताम् ।।6.19.41।।

Ang payo ng magiting na si Vibhīṣaṇa ay totoo; gawin nawa nang wasto ang kanyang mga salita, ayon sa nararapat.

Verse 41

विभीषणस्यशूरस्ययथार्थंक्रियतांवचः ।।6.19.40।।अलंकालात्ययंकृत्वासागरोऽयंनियुज्यताम् ।यथासैन्येनगच्छामपुरींरावणपालिताम् ।।6.19.41।।

Sapat na ang pag-aaksaya ng panahon; pakiusapan at pasunurin ang Karagatang ito, upang makapagpatuloy tayo kasama ang hukbo tungo sa lungsod na pinamumunuan ni Rāvaṇa.

Verse 42

एवमुक्तःकुशास्तीर्नोतीरेनदनदीपतेः ।संविवेशतदारामोवेद्यामिवहुताशनः ।।6.19.42।।

Nang masabihan nang gayon, si Rāma ay umupo sa pampang ng panginoon ng mga ilog, sa ibabaw ng nakalatag na damong kuśa—na wari’y banal na apoy na nananahan sa dambana.