Sarga 14

Verse 1

निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ।।।।

Nang marinig ni Vibhīṣaṇa ang mga salita ng panginoon ng mga nilalang-gabi at ang mga pag-ungal ni Kumbhakarṇa, kinausap niya ang pinakamarangal sa mga haring Rākṣasa ng pananalitang kapaki-pakinabang at wasto ang diwa.

Verse 2

न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ।।।।

O Hari, bakit mo pinili si Sītā—na wari’y dambuhalang ahas: may mga likaw sa dibdib, ang dalamhati’y lason, ang pangil ay matalim na nakatago sa banayad na ngiti, at may limang “ulo” sa anyo ng kaniyang limang daliri?

Verse 3

यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

Bago sumalakay sa Laṅkā ang hukbo ng mga unggoy—kasinglaki ng mga tuktok ng bundok, may sandatang pangil at sandatang kuko—ibalik nawa si Maithilī kay Rāma, anak ni Daśaratha.

Verse 4

यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

Bago simulan ng mga palaso ni Rāma—kasingtibay ng kulog at kasingbilis ng hangin—na putulin ang mga ulo ng mga pangunahing rākṣasa, ibigay nawa si Maithilī kay Rāma, anak ni Daśaratha.

Verse 5

नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

O Hari, ni Kumbhakarṇa ni Indrajit, ni Mahāpārśva o Mahodara, ni Nikumbha, Kumbha, o Atikāya—walang makatatayo laban kay Rāghava sa digmaan.

Verse 6

जीवंस्तुरामस्यनमोक्ष्यसेत्वंगुप्तस्सवित्राप्यथवामरुद्भि: ।नवासवस्याङ्कगतोनमृत्योर्नभोनपाताळमनुप्रविष्टः ।।।।

Hindi ka makaliligtas na buhay mula kay Rāma—kahit bantayan ka pa ng Araw o ng mga Marut; kahit maupo ka sa kandungan ni Indra o ni Kamatayan; ni sa pagpasok sa langit o sa paglubog sa kailaliman ng ilalim-lupa.

Verse 7

निशम्यवाक्यंतुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनंबभाषे ।ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Vibhīṣaṇa, nagsalita si Prahasta: “Wala kaming alam na takot—hindi sa mga diyos, ni maging sa mga dānava; ni kanino man, saanman.”

Verse 8

नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयंनसंख्येपतगोरगेभ्यः ।कथंनुरामाद्भविताभयंनोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ।।।।

Hindi kami natatakot sa mga yakṣa, sa mga gandharva, ni sa malalaking ahas sa digmaan; ni sa mga ibon o mga gumagapang. Paano nga kami matatakot kay Rāma, anak ng hari, sa labanan kailanman?

Verse 9

प्रहस्तवाक्यंत्वहितंनिशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।ततोमहार्थंवचनंबभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धि:।। ।।

Nang marinig ni Vibhīṣaṇa ang mapaminsalang salita ni Prahasta, siya—na naghahangad ng tunay na kapakanan ng hari, at ang isip ay nakaugat sa dharma, artha, at kāma—ay nagsalita ng mabigat at makapangyarihang tugon.

Verse 10

प्रहस्त: राजाचमहोदरश्चत्वंकुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।ब्रवीतरामंप्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ।।।।

Prahastha, ang hari, si Mahodara, ikaw, at si Kumbhakarṇa—anumang balak ninyo laban kay Rāma ay hindi maisasakatuparan; gaya ng taong may masamang budhi na hindi makaaabot sa langit.

Verse 11

वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।कथंभवेदर्थविशारदस्यमहार्णवंतर्तुमिवाप्लवस्य ।।।।

Prahastha, paano magiging maaari ang pagpatay kay Rāma—sa akin man, sa iyo, o kahit sa lahat ng Rākṣasa—gayong siya’y marunong sa bawat bagay? Para itong hindi marunong lumangoy na tatawid sa malawak na karagatan.

Verse 12

धर्मप्रधानस्यमहारथस्यइक्ष्वाकुवंशप्रभवस्यराज्ञः ।पुरोस्यदेवाश्चतथाविधस्यकृत्येषुशक्तस्यभवन्तिमूढा ।।।।

Sa haring yaon—isinilang sa angkan ng Ikṣvāku, dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, na ang dharma ang laging una, at makapangyarihan sa mga pasyang dapat gawin—maging ang mga deva noon ay minsang nalito. Ano pa ang magagawa ninyo laban sa kanya?

Verse 13

तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

Prahastha, ang matatalim at nakamamatay na palaso—may balahibo ng kaṅka at pinakawalan ni Rāghava—ay babasag at papasok sa iyong katawan. Sa harap ng katotohanang iyan, bakit ka pa nagyayabang?

Verse 14

भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

Prahastha, yaong matatalim na palaso ni Rāghava—nakamamatay, kasingbilis ng kidlat—ay hindi pa tumatagos at pumupunit sa iyong katawan. Iyan mismo ang dahilan kaya ikaw ay nagyayabang pa.

Verse 15

नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।नचेन्द्रजिद्दाशरधिंप्रसोढुंत्वंवारणेशक्रसमंसमर्थ:।। ।।

Ni si Rāvaṇa, ni ang napakalakas na Triśīrṣa, ni si Nikumbha na anak ni Kumbhakarṇa, ni maging si Indrajit ay hindi makatatagal kay Dāśarathi sa digmaan—siya na kapantay ni Śakra. Paano ka pa makakaya?

Verse 16

देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

Maging si Devāntaka o Narāntaka, si Atikāya, ang dakilang mandirigmang Atiratha, o si Ākampana na tibay ay gaya ng bundok—wala ni isa ang makatatayo sa harap ni Rāghava sa digmaan.

Verse 17

अयंचराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भि: ।अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ।।।।

At ang haring ito—nalulunod sa kapahamakan, likás na mabagsik at kumikilos nang walang pagninilay—ay sinasamahan ninyo bilang mga “kaibigan” na kahawig ng mga kaaway; kaya siya’y humahakbang tungo sa pagkapuksa ng mga rākṣasa.

Verse 18

अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।बलात्परिक्षिप्तमिमंभवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ।।।।

Ang haring ito’y mahigpit na napupulupot ng isang nakatatakot na ahas—makapangyarihan, may sanlibong ulo, at walang katapusang likaw. Buhatin ninyo ang hari at palayain siya sa pagkakasakal na iyon sa pamamagitan ng lakas.

Verse 19

यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भि: समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ।।।।

Hangga’t kinakailangan—kahit sunggaban pa siya sa buhok—magtipon nawa ang lahat ng kanyang tapat na kaibigan, puspos ng mabuting hangarin, at pigilan ang hari upang siya’y mapangalagaan, gaya ng pagliligtas sa taong sinunggaban ng nakatatakot at makapangyarihang mga espiritu.

Verse 20

सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भि: ।युक्तस्त्वयंतारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ।।।।

Habang siya’y mabilis na nilalamon ng “dagat ni Rāghava,” na wari’y nahuhulog sa bunganga ng Pātāla na si Kakutstha ang bibig, nararapat na kayo’y magtipon at iligtas siya, maitawid siyang ligtas at maiahon sa kapahamakan.

Verse 21

इदंपुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।सम्यग्घिवाक्यंस्वमतंब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ।।।।

Ito ang kapaki-pakinabang na payo para sa lungsod na ito ng mga rākṣasa, para sa hari, at para sa lahat ng kanyang mga kaibigang tapat: sinasabi ko ang wastong pasya—ibalik sa anak ng hari ang kanyang asawa.

Verse 22

परस्यवीर्यंस्वबलंचबुध्वास्थानंक्षयंचैवतथैववृद्धिम् ।तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ।।।।

Ang isang ministro, matapos matiyak ang lakas ng kaaway at ang sariling lakas—gayundin ang kalagayan, pag-urong at pag-unlad—at matapos ding pagnilayan ang panig ng sarili, ay dapat magpayo sa kanyang panginoon ng nararapat at tunay na kapaki-pakinabang.