Sarga 127
भरद्वाजाश्रम-समागमः / Meeting Bharadvaja at the Hermitage (Homeward Blessings)
युद्धकाण्ड
Matapos maganap ang takdang panahon ng pagkatapon (na tinukoy sa tiyak na petsang pangbuwan), dumating sina Rāma at Lakṣmaṇa sa āśrama ni Bharadvāja at naghandog ng mapitagang pagpupugay. Itinanong ni Rāma ang kalagayan ng Ayodhyā—ang kasaganaan ng bayan, ang pamamahala ni Bharata, at ang kapakanan ng mga reyna—hudyat ng paglipat ng salaysay mula sa layuning pandigma tungo sa muling pag-ugnay sa buhay-sibil. Sumagot ang pantas nang may init: si Bharata, anyong asceta, ay naghihintay kay Rāma, at inilagay sa harap niya ang pādukā (mga sandalyas na kahoy), tanda ng ipinagkatiwalang paghahari at di-matitinag na katapatan. Ipinahayag din ni Bharadvāja na batid niya, sa pamamagitan ng tapas at mga ulat ng mga alagad, ang buong paglalakbay ni Rāma—mula sa pagdukot kay Sītā habang pinangangalagaan ang mga asceta at brāhmaṇa, hanggang sa mga tagpo at pakikipag-alyansa (Mārīca, Kabandha, Pampā, Sugrīva), pagkamatay ni Vāli, pagtuklas ni Hanumān kay Sītā at pagsunog sa Laṅkā, ang tulay ni Nala, pagbagsak ni Rāvaṇa, at mga kaloob na maka-Diyos. Naghandog ang pantas ng arghya at biyaya; hiniling ni Rāma na ang daan patungong Ayodhyā ay mapuno ng mga bungang wala sa panahon at mga bulaklak na may samyo ng amṛta. Nang pumayag si Bharadvāja, nagbago ang tanawin sa ilang yojana: namunga ang mga tuyong puno, nagbalik ang mga dahon sa mga kalbong sanga, at lumitaw ang pulot at kasaganaan—isang mapalad na tanda ng naibalik na kaayusan sa pag-uwi.
Shlokas
Verse 1
पूर्णेचतुर्दशेवर्षेपञ्चम्यांलक्ष्मणाग्रजः ।भरद्वाजाश्रमंप्राप्यववन्देनियतोमुनिम् ।।6.127.1।।
Nang maganap ang labing-apat na taon, sa ikalimang araw ng buwan, si Rāma—nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ay dumating sa ashram ni Bharadvāja at, sa pusong disiplinado, yumukod sa muni.
Verse 2
सोऽपृच्छदभिवाद्यैनंभरद्वाजंतपोधनम् ।शृणोषिकच्चिद्भगवन्सुभिक्षानायमंपुरे ।।6.127.2।।कच्चित्सयुक्तोभरतोजीवन्त्यपि च मातरः ।
Pagkatapos niyang yumukod at bumati kay Bharadvāja, ang tapodhana, ay nagtanong siya: “O kagalang-galang, nabalitaan mo ba kung ang lungsod ay malaya sa taggutom at karamdaman at nasa kasaganaan? Masigasig ba si Bharata sa tungkulin? At ang mga ina, namumuhay ba silang mabuti?”
Verse 3
एवमुक्तस्तुरामेणभरद्वाजोमहामुनिः ।।6.127.3।।प्रत्युवाचरघुश्रेष्ठंस्मितपूर्वंप्रहृष्टवत् ।
Nang masabi ito ni Rāma, ang dakilang muni na si Bharadvāja ay sumagot sa pinakamainam sa angkan ni Raghu—may ngiting nauna at puspos ng galak.
Verse 4
पङ्कदिग्धस्तुभरतोजटिलस्त्वांप्रतीक्षते ।।6.127.4।।पादुकतेपुरस्कृत्यसर्वं च कुशलंगृहे ।
Si Bharata, putikang-putik at may buhol-buhol na buhok, ay naghihintay sa iyo—inihahain sa unahan ang iyong mga sandalyas; at ang lahat ay maayos sa tahanan.
Verse 5
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
Noong una, nang makita kitang nakasuot ng damit na gawa sa balat ng kahoy na pumapasok sa malawak na kagubatan, ipinatapon mula sa kaharian, naglalakbay bilang pangatlo kasama ang iyong asawa, naghahanap lamang ng dharma, naglalakad, tinalikuran ang lahat at kumikilos lamang upang tuparin ang salita ng iyong ama, tinatanggihan ang lahat ng ginhawa tulad ng isang diyos na nahulog mula sa langit, nabubuhay sa mga ugat at prutas ng gubat bilang pagsunod sa utos ni Kaikeyī—noon, O mananakop sa labanan, unang sumibol ang habag sa akin.
Verse 6
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
Nang makumpleto ang labing-apat na taon, sa ikalimang araw, si Rāma—ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ay nakarating sa ermita ni Bharadvāja at, na may disiplinadong paggalang, ay yumukod sa pantas.
Verse 7
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
Nang makita kita—O mananakop sa labanan—na tinalikuran ang bawat ginhawa, tulad ng isang imortal na nahulog mula sa langit, agad na sumibol ang habag sa akin.
Verse 8
साम्प्रतंतुसमृद्धार्थंसमित्रगणबान्धवम् ।।6.127.8।।समीक्ष्यविजितारिं च समाभूप्रतीतिरुत्तमा ।
Ngunit ngayon, makita kang natupad na ang iyong layunin—matagumpay laban sa iyong mga kaaway at muling nakapiling ang iyong mga kaibigan, hukbo, at kamag-anak—ang aking kagalakan ay naging sukdulan.
Verse 9
सर्वं च सुखदुःखंतेविदितंममराघव ।यत्त्वयाविपुलंप्राप्तंजनस्थान्नवधादिकम् ।।6.127.9।।
Rāghava, ang lahat ng iyong ligaya at lungkot ay alam ko—lahat ng iyong naranasan nang labis, simula sa iyong paninirahan sa Jana-sthāna at mga pangyayaring sumunod.
Verse 10
ब्राह्मणार्थेनियुक्तस्यरक्षतःसर्वतापसान् ।रावणेनहृताभार्याबभूवेयमनिता ।।6.127.10।।
Samantalang ikaw ay nakatalaga para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa, at nagbabantay sa lahat ng mga tapasvin, ang iyong asawang walang kapintasan na ito ay dinukot ni Rāvaṇa.
Verse 11
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 12
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 13
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 14
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 15
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 16
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
Nalalaman ko, O tagapagtangi ng dharma, sa bisa ng aking mga tapasya: ang iyong pagkakita kay Mārīca; ang iyong masidhing paghahanap at pagdurusa dahil kay Sītā; ang pagkakita kay Kabandha; ang paglapit mo kay Sampā; ang pakikipagkaibigan mo kay Sugrīva at ang pagpatay mo kay Vālī; ang paghahanap kay Vaidehī at ang mga gawa ng anak ng Diyos ng Hangin; ang pagkakatuklas kay Sītā; kung paanong itinayo ang tulay ni Nala; kung paanong sinunog ang Laṅkā ng nagagalak na mga pinunò ng hukbong unggoy; kung paanong napatay sa digmaan si Rāvaṇa, palalo sa lakas, kasama ang mga anak, kamag-anak, mga ministro, hukbo at mga sasakyan; at nang mapuksa ang yaong Rāvaṇa, tinik ng mga deva, nagtipon ang mga deva at iginawad sa iyo ang isang biyaya. At ang aking mga alagad, tagapagdala ng balita, ay dumating din dito mula sa lungsod.
Verse 17
अहमप्यद्यतेदद्मिवरंशस्त्रभृतांवर ।अर्घ्यंप्रतिगृहाणेदमयोध्यांश्वोगमिष्यसि ।।6.127.17।।
Ako man, ngayon, ay magbibigay sa iyo ng isang biyaya, O pinakadakila sa mga may sandata. Tanggapin mo ang arghya na ito; bukas ay tutungo ka sa Ayodhyā.
Verse 18
तस्यतच्छिरसावाक्यंप्रतिगृह्यनृपात्मजः ।बाढमित्येवसम्हृष्टःश्रीमान्वरमयाचत ।।6.127.18।।
Ang prinsipe, tinanggap ang kanyang mga salita na nakayuko ang ulo, ay masayang sumagot, “Gayon nga,” at ang marangal ay humiling ng biyaya.
Verse 19
अकालफलिनोवृक्षास्सर्वेचापिमधुस्रवाः ।फलान्यमृतगन्धीनिबहूनिविविधानि च ।।6.127.19।।भवन्तुमार्गेभगवन्नयोध्यांप्रतिगच्छतः ।
O pinagpalang Bhagavan, sa aming paglalakbay pabalik sa Ayodhyā, nawa’y ang lahat ng punò sa daan ay mamunga kahit hindi panahon—matamis at umaagos ang katas—marami at sari-sari, na may halimuyak na parang amṛta.
Verse 20
तथेति च प्रतिज्ञातेवचनात्समनन्तरम् ।।6.127.20।।अभवन्पादपास्तत्रस्वर्गपादपसन्निभाः ।
Pagkasabi niya ng panata, “Gayon na nga,” pagdaka’y ang mga punò roon ay naging kawangis ng mga punò sa langit.
Verse 21
पुष्फलाःफलिनश्चासवनिपुष्पाःपुष्पशालिनः ।।6.127.21।।शुष्कास्समग्रपत्रास्तेनगाश्चैवमधुस्रवाः ।सर्वतोयोजनास्त्रिस्रोगच्छतामभवंस्तदा ।।6.127.22।।
Nang magkagayon, habang sila’y naglalakbay—tatlong yojana sa bawat panig—ang mga punòng dati’y walang bunga ay napuno ng bunga; ang mga walang bulaklak ay naging sagana sa pamumulaklak; at maging ang mga tuyot na punò ay nagkaroon ng ganap na mga dahon at nagsimulang tumulo ng pulot—isang mapalad na pagbabagong sumabay sa matuwid na pagbabalik.
Verse 22
Nang masabi ito ni Rāma, ang dakilang muni na si Bharadvāja ay sumagot sa pinakamainam sa angkan ni Raghu—may ngiting nauna at puspos ng galak.
Verse 23
पूर्णेचतुर्दशेवर्षेपञ्चम्यांलक्ष्मणाग्रजः ।भरद्वाजाश्रमंप्राप्यववन्देनियतोमुनिम् ।।6.127.1।।
Nang makumpleto ang labing-apat na taon, sa ikalimang araw, si Rāma—ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ay nakarating sa ermita ni Bharadvāja at, na may disiplinadong paggalang, ay yumukod sa pantas.
Frequently Asked Questions
The Sarga foregrounds post-war ethical transition: Rāma’s return is framed not as personal triumph but as accountable reintegration into polity—seeking welfare reports, honoring ascetic authority, and receiving blessings before re-entering kingship.
Rightful duty (dharma) is shown as continuous across phases—forest, war, and return—validated by tapas and by social trust (Bharata’s pādukā-vigil). Prosperity on the path symbolizes that moral order radiates outward into the environment.
Bharadvāja’s āśrama functions as a liminal waypoint between battlefield and capital; Ayodhyā is the civic destination; the narrative recalls Pampā, Laṅkā, and Nala’s bridge as itinerary nodes, while the pādukā and arghya mark cultural protocols of sovereignty and hospitality.