
अग्निपरीक्षासाक्ष्यं (Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation)
युद्धकाण्ड
Sa sargang ito, nagkakaroon ng makalangit at makatarungang pagwawakas ang salaysay ng digmaan sa pamamagitan ng hayag na patotoo. Matapos magsalita si Brahmā, si Agni (Vibhāvasu/Havyavāhana/Pāvaka), ang “loka-sākṣī” o saksi ng daigdig, ay umahon mula sa apoy na karga si Vaidehī at ibinalik siya kay Rāma na nagniningning at hindi nabahiran. Pormal na ipinahayag ni Agni ang kawalang-kasalanan at katapatan ni Sītā—sa salita, isip, talino, at maging sa sulyap. Isinalaysay niyang sa kabila ng pagbabantay ng mga rākṣasī, mga panunukso at mga banta sa pagkabihag, hindi siya lumihis sa debosyon kay Rāma. Pagkatapos, ipinaliwanag ni Rāma ang aral ng dangal sa paningin ng madla: bagama’t batid sa tatlong daigdig ang kadalisayan ni Sītā, ang mahabang pananatili niya sa loob ng palasyo ni Rāvaṇa ay maaaring magbunga ng hinala; kaya’t para sa paniniwala ng mga daigdig (loka-pratyaya) niya pinahintulutan ang pagpasok sa apoy, hindi dahil sa sariling pag-aalinlangan. Pinagtibay niyang si Sītā ay di-malalapastangan—tulad ng apoy na di man lamang malalapitan ng masama kahit sa pag-iisip—at hindi niya siya maitatakwil gaya ng hindi maitatakwil ang sariling dangal o sarili. Nagtatapos ang kabanata sa pagtanggap ni Rāma ng payo, sa papuri sa kanya, at sa ganap na kaligayahang muling kapiling ang kanyang asawa.
Verse 1
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंपितामहसमीरितम् ।अङ्केनादायवैदेहिमुत्पपातविभावसुः ।।।।
Nang marinig ang mapalad na pananalitang binigkas ng Lolo ng mga nilalang (Brahmā), biglang lumundag si Vibhāvasu (Agni), kinalong sa kanyang bisig si Vaidehī.
Verse 2
नविधूयाथचितांतांतुवैदेहींहव्यवाहनः ।उत्तस्थौमूर्तिमानाशुगृहीत्वाजनकात्मजाम् ।।।।
Pagkaraan, ang Diyos ng Apoy, nang hindi man lamang ikinalat ang puneraryong siga, ay agad na tumindig sa anyong may katawan, tangan sa kanyang mga kamay si Vaidehī—ang anak ni Janaka.
Verse 3
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।।।
Nagniningas na gaya ng batang sumisikat na araw, pinalamutian ng dalisay na gintong alahas, nakadamit na pula, bata at may maitim na kulot na buhok—may malilinis na kuwintas ng bulaklak at palamuti, at taglay ang dating anyo—kinupkop ni Vibhāvasu (Agni) sa kaniyang kandungan ang walang-dungis na Vaidehī at saka ibinalik kay Rāma.
Verse 4
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।6.121.3।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।6.121.4।।
Ikinulong at itinago sa loob ng palasyo, ang isip niya’y nakatuon sa iyo at sa iyo lamang; binantayan siya ng mga rākṣasī—kakila-kilabot, may kakila-kilabot na hangarin.
Verse 5
अब्रवीत्तुतदारामंसाक्षीलोकस्यपावकः ।एषातेराम वैदेहीपापमस्यां न विद्यते ।।।।
Pagkaraan, si Pāvaka, ang Diyos ng Apoy—saksi ng sanlibutan—ay nagsalita kay Rāma: “Narito ang iyong Vaidehī, O Rāma; walang kasalanan sa kaniya.”
Verse 6
नैववाचा न मनसानैवबुद्ध्या न चक्षुषा ।सुवृत्तावृत्तशौण्डीरन त्वामत्यचरच्छुभा ।।।।
“Ni sa salita, ni sa isip, ni sa pag-unawa, ni maging sa tingin—ang mapalad at marangal na si Sītā ay hindi kailanman lumabag laban sa iyo, O bayani na matatag sa matuwid na gawi.”
Verse 7
रावणेनापनीतैषावीर्योसतिक्तेनरक्षसा ।त्वयाविरहितादीनाविवशानिर्जनाद्वनात् ।।।।
Ang babaeng ito’y inagaw ni Rāvaṇa, ang rākṣasa na lasing sa sariling lakas; nang siya’y mahiwalay sa iyo—walang magawa at nagdadalamhati—kinuha mula sa nag-iisang gubat.
Verse 8
रुद्धाचान्तःपुरेगुप्तात्वच्छित्तात्वत्परायणा ।रक्षिताराक्षसीभिश्चघोराभिर्घोरबुद्धिभिः ।।।।
Ikinulong at itinago sa loob ng palasyo, ang isip niya’y nakatuon sa iyo at sa iyo lamang; binantayan siya ng mga rākṣasī—kakila-kilabot, may kakila-kilabot na hangarin.
Verse 9
प्रलोभ्यमानाविविधंभर्त्स्यमाना च मैथिली ।नाचिन्तयततद्रक्षस्त्वद्गतेनान्तरात्मना ।।।।
Bagaman tinutukso sa sari-saring paraan at tinatakot din, si Maithilī—na ang kaloob-looban ay nakatuon sa iyo—ay hindi kailanman nagbigay ng isip sa rākṣasang iyon.
Verse 10
विशुद्धभावांनिष्पापांप्रतिगृह्णीष्वमैथिलीम् ।न किञ्चिरभिधातव्याअहमाज्ञापयामिते ।।।।
Tanggapin mong muli si Maithilī: dalisay ang kanyang kalooban at wala siyang kasalanan. Huwag kang magsabi ng anuman bilang tugon—iniiuutos ko ito sa iyo.
Verse 11
ततःप्रीतिमानारामःश्रुत्यैवंवदतांवरः ।दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ।।।।
Pagkatapos, ang matuwid na si Rāma—pinakamainam sa mga nagsasalita—nang marinig ang gayong mga salita, ay napuspos ng galak; subalit, ang kanyang mga mata’y nababalisa sa luha, nagmuni siya sandali.
Verse 12
एवमुक्तोमहातेजाधृतिमान्दृढविक्रमः ।उवाचत्रिदशश्रेष्ठंरामोधर्मभृतांवरः ।।।।
Sa gayong pagkapagsalita sa kanya, ang maningning na si Rāma—matatag at di matinag ang kabayanihan—pinakamataas sa mga tagapagtangan ng dharma, ay nagsalita sa pinakadakila sa mga diyos.
Verse 13
अवश्यंत्रिषुलोकेषु न सीतापापमर्हति ।दीर्घकालोषिताहीयंरावणान्तःपुरेशुभा ।।।।
Tunay na sa tatlong daigdig ay batid na ang mapalad na Sītā ay hindi karapat-dapat sa kasalanan; gayunman, siya’y nanahan nang mahabang panahon sa loob ng palasyo ni Rāvaṇa.
Verse 14
बालिशोखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः ।इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि ।।।।
‘Tunay ngang hangal, alipin ng pita, si Rāma na anak ni Daśaratha’: gayon ang sasabihin ng mga tao tungkol sa akin, kung tatanggapin ko si Jānakī nang hindi sinusubok ang kanyang kadalisayan.
Verse 15
अनन्यहृदयांभक्तांमच्चित्तपरिवर्तिनीम् ।अहमप्यवगच्छामिमैथिलींजनकात्मजाम् ।।।।
Ako man ay nakababatid kay Maithilī, anak ni Janaka—tapat na deboto, may pusong di nahahati, at ang isip ay laging sa akin lamang umiikot.
Verse 16
इमामपिविशालाक्षींरक्षितांस्वेनतेजसा ।रावणोनातिवर्तेतवेलामिवमहोदधिः ।।।।
Kahit ang malaki ang mga matang ginang na ito, na iniingatan ng sarili niyang ningning—hindi siya malalampasan ni Rāvaṇa, gaya ng dakilang karagatan na di makatawid sa hangganan ng pampang.
Verse 17
प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः ।उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।
Ngunit upang maging patunay sa tatlong daigdig—sapagkat ako’y nakasalig sa katotohanan—pinabayaan ko ring pumasok si Vaidehī sa apoy, sa banal na apoy na saksi.
Verse 18
न हिशक्तःसुदुष्टात्मामनसापिहिमैथिलीम् ।प्रधर्षयितुमप्राप्यांदीप्तामग्निशिखामिव ।।।।
Hindi nagawang lapastanganin ng lubhang masamang-loob na iyon si Maithilī, kahit sa isip man lamang—sapagkat siya’y di-malalapitan, nagniningas na gaya ng dila ng apoy.
Verse 19
नेयमर्हतिचैश्वर्यंरावणान्तःपुरेशुभा ।अनन्याहिमयासीताभास्करेणप्रभायथा ।।।।
Hindi nararapat para sa mapalad na Sītā ang alinmang karangyaan sa loob ng palasyo ni Rāvaṇa; sapagkat si Sītā ay di-maihihiwalay sa akin, gaya ng liwanag na di-maihihiwalay sa araw.
Verse 20
विशुद्धात्रिषुलोकेषुमैथिलीजनकात्मजा ।न विहातुंमयाशक्याकीर्तिरात्ववतायथा ।।।।
Wagas si Maithilī, anak ni Janaka, sa tatlong daigdig. Hindi ko siya kayang talikuran—gaya ng taong may pagpipigil-sa-sarili na hindi maitatakwil ang sariling dangal.
Verse 21
अवश्यं च मयाकार्यंसर्वेषांवोवचोहितम् ।स्निग्धानांलोकनाधानामेवं च वदतांहितम् ।।।।
At nararapat kong isagawa ang inyong mga salitang kapaki-pakinabang—mga salitang para sa kabutihan—na binigkas ninyo, mga mapagmahal at mararangal na pinunong iginagalang ng daigdig.
Verse 22
इत्येवम्विजयीमहाबलःप्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा ।समेत्यरामःप्रिययामहायशाःसुखंसुखार्होऽनुबभूवराघवः ।।।।
Sa gayon, ang matagumpay at makapangyarihang si Rāma—maluwalhati at pinupuri dahil sa sariling gawa—ay muling nakapiling ang minamahal; at bilang karapat-dapat sa ligaya, tinamasa niya ang tunay na kaligayahan.
The dilemma is legitimacy versus private knowledge: Rāma acknowledges Sītā’s purity yet permits the fire-entry so that the wider world cannot accuse him of accepting her without verification, preserving royal and social trust.
Dharma in leadership includes accountability to collective perception when it safeguards social order; truth is upheld not only internally but also through credible witness and transparent validation.
The key cultural-ritual landmark is the sacrally charged fire/pure-fire setting (agni, citā) functioning as a public witness; the narrative references Rāvaṇa’s antaḥpura (inner quarters) as the contested space of captivity and suspicion.