Sarga 113

Verse 1

रावणंनिहतंदृष्टवाराघवेणमहात्मना ।अन्तःपुराद्विनिष्पेतूराक्षस्यश्शोककर्शिताः ।।।।

Nang makita nilang napatay ni Rāghava na dakilang-loob si Rāvaṇa, ang mga babaeng rākṣasī—pinahihina ng dalamhati—ay nagmadaling lumabas mula sa mga silid sa loob.

Verse 2

वार्यमाणास्सुबहुशोवेष्टन्त्यःक्षितिपांसुषु ।विमुक्तकेश्यश्शोकार्तागावोवत्सहतायथा ।।।।

Kahit paulit-ulit silang pinipigil, maraming babae ang gumulong sa alikabok ng lupa; nakalugay ang buhok, nilalamon ng pighati, na parang mga baka na pinatay ang kanilang mga guya.

Verse 3

उत्तरेणविनिष्क्रम्यद्वारेणसहराक्षसैः ।प्रविश्यायोधनंघोरंविचिन्वन्त्वोहतंपतिम् ।।।।आर्यपुत्रेतिवादिन्योहानाथेति च सर्वशः ।परिपेतुःकबन्धाङ्कांमहींशोणितकर्दमाम् ।।।।

Lumabas sila sa hilagang tarangkahan kasama ng mga rākṣasa at pumasok sa kakila-kilabot na larangan ng digmaan, hinahanap ang kanilang mga asawang napatay. Sa lahat ng dako’y sumisigaw sila, “Aryaputra!” at “Ay, wala na akong tagapagtanggol!” at nagpagala-gala sa lupang punô ng mga katawan na walang ulo, nababalutan ng dugo at putik.

Verse 4

उत्तरेणविनिष्क्रम्यद्वारेणसहराक्षसैः ।प्रविश्यायोधनंघोरंविचिन्वन्त्वोहतंपतिम् ।।6.113.3।।आर्यपुत्रेतिवादिन्योहानाथेति च सर्वशः ।परिपेतुःकबन्धाङ्कांमहींशोणितकर्दमाम् ।।6.113.4।।

Lumabas sila sa hilagang tarangkahan kasama ng mga rākṣasa at pumasok sa kakila-kilabot na larangan ng digmaan, hinahanap ang kanilang mga asawang napatay; sumisigaw sila, “Aryaputra!” at “Ay, aking panginoon!”, at nagpagala-gala sa lupang punô ng mga katawan na walang ulo, makapal sa dugo at putik.

Verse 5

ताबाष्पपरिपूर्णाक्ष्योभर्तृशोकपराजिताः ।करेण्वइवनर्द्नत्योविनेदुर्हतयूथपाः ।।।।

Ang kanilang mga mata’y punô ng luha at daig ng dalamhati sa kanilang mga asawa; sila’y sumigaw—gaya ng mga babaeng elepante na napatay ang pinuno ng kawan—na nagbubuga ng nakapanghihilakbot na alingawngaw.

Verse 6

ददृशुस्तामहाकायंमहावीर्यंमहाद्युतिम् ।रावणंनिहतम्भूमौनीलाञ्जनचयोपमम् ।।।।

Nakita nila si Rāvaṇa—may dambuhalang katawan, dakilang lakas at maningning na ningning—na nakahandusay na patay sa lupa, na wari’y bunton ng maitim na batong anjana.

Verse 7

ताःपतिंसहसादृष्टवाशयानंरणपांसुषु ।निपेतुस्तस्यगात्रेषुछिन्नावनलताइव ।।।।

Pagkakita nila sa kanilang asawa na nakahandusay sa alikabok ng digmaan, bigla silang bumagsak sa kanyang mga sangkap—gaya ng mga baging sa hardin na naputol at gumuho.

Verse 8

बहुमानात्परिष्वज्यकाचिदेवंरुरोद ह ।चरणौकाचिदालम्ब्यकाचित्कण्ठेऽवलम्ब्य च ।।।।

Sa matinding paggalang, may ilan na yumakap sa kanya at humagulgol; may ilan na kumapit sa kanyang mga paa at lumuha, at ang iba nama’y nakasabit sa kanyang leeg, umiiyak.

Verse 9

उत्क्षिप्य च भुजौकाचिद्भूमौसुपरिवर्तते ।हतस्यवदनंदृष्टवाकाचिन्मोहमुपागमत् ।।।।

May ilan na itinaas ang kanilang mga bisig at bumagsak sa lupa, gumugulong-gulong; may ilan naman, pagkakita sa mukha ng napatay, ay tinamaan ng pagkabigla at nahimatay.

Verse 10

काचिदङ्केशिरःकृत्वारुरोदमुखमीक्षती ।स्नापयन्तीमुखंबाष्पैस्तुषारैरिवपङ्कजम् ।।।।

May isang babae na ipinatong ang kanyang ulo sa sariling kandungan at humagulgol habang tinititigan ang kanyang mukha, binabasa iyon ng luha na parang hamog sa isang lotus.

Verse 11

एवमार्ताःपतिंदृष्टवारावणंनिहतंभुवि ।चुक्रुशुर्भहुधाशोकाद्भूयस्ताःपर्यदेवयन् ।।।।

Sa gayon, sa matinding dalamhati, nang makita nila ang kanilang asawa na si Rāvaṇa na napatay at nakahandusay sa lupa, sila’y humiyaw sa sari-saring paraan, at muling-muli’y nanaghoy sa nag-uumapaw na pighati.

Verse 12

येनमित्रासितःशक्रोयेनवित्रासितोयमः ।येनवैश्रवणोराजापुष्पकेणवियोजितः ।।।।गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम् ।भयंयेनरणेदत्तंसोऽयंशेतेरणेहतः ।।।।

Yaong sa harap niya’y nanginig maging si Śakra, at yaong kinilabutan si Yama; yaong nagkait kay Haring Vaiśravaṇa ng Puṣpaka—yaong naghasik ng takot sa digmaan sa mga Gandharva, sa mga Ṛṣi, at sa mga dakilang diyos—siya ngayon ay nakahandusay, patay sa larangan ng labanan.

Verse 13

येनमित्रासितःशक्रोयेनवित्रासितोयमः ।येनवैश्रवणोराजापुष्पकेणवियोजितः ।।6.113.12।।गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम् ।भयंयेनरणेदत्तंसोऽयंशेतेरणेहतः ।।6.113.13।।

Yaong minsang naghasik ng takot sa digmaan sa mga Gandharva, sa mga Ṛṣi, at sa mga dakilang diyos—narito ngayon, nakahandusay sa larangan ng labanan, patay.

Verse 14

असुरेभ्यःसुरेभ्योवापन्नगेभ्योऽपिवातथा ।भयंयो न विजानातितस्येदंमानुषाद् भयम् ।।।।

Yaong hindi nakakikilala ng takot—maging sa mga Asura, sa mga diyos, o kahit sa mga lahing ahas—siya ngayon ay dumanas ng takot mula sa isang taong mortal lamang.

Verse 15

अवध्योदेवतानांयस्तथादानवराक्षसाम् ।हतःसोऽयंरणेशेतेमानुषेणपदातिना ।।।।

Yaong hindi mapapatay ng mga diyos, gayundin ng mga Dānava at Rākṣasa—siya ngayon ay nakahandusay sa larangan ng labanan, pinatay ng isang taong mandirigmang naglalakad.

Verse 16

यो न शक्यस्सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा ।सोऽयंकश्चिदिवासत्त्वोमृत्युंमर्त्येनलम्भितः ।।।।

Siya na hindi kayang patayin ng mga deva, ni ng mga Yaksha, ni ng mga Asura—ngayon ay nasumpungan ang kamatayan sa kamay ng isang mortal, nakahandusay na waring nawalan ng lahat ng lakas.

Verse 17

एवंवदन्त्योरुरुदुस्तस्यतादुःखिताःस्त्रियः ।भूयएव च दुःखार्ताविलेपुश्चपुनःपुनः ।।।।

Sa gayong pananalita, ang mga babaeng yaon na lugmok sa dalamhati ay humagulhol nang malakas para sa kanya; pinahihirapan ng pighati, muli’t muli silang tumangis.

Verse 18

अशृण्वतातुसुहृदांसततंहितवादिनाम् ।मरणायहृतासीताराक्षसाश्चनिपातिताः ।।।।एतास्सममिदानींतेवयमात्मा च पातितः ।

Dahil hindi mo pinakinggan ang iyong mga kaibigang laging nagsasabi ng makabubuti, inagaw mo si Sītā tungo sa kamatayan; at ang mga Rākṣasa man ay napabagsak. Ngayon, kasama-sama, ikaw—at kami, at maging ang iyong sariling sarili—ay nalugmok sa kapahamakan.

Verse 19

ब्रुवाणोऽपिहितंवाक्यमिष्टोभ्राताविभीषणः ।।।।धृष्टंपरुषितोमोहत्त्वयात्मवथकाङ्क्षिणा ।

Kahit ang minamahal mong kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nagsalita ng mga salitang para sa iyong ikabubuti, ikaw—bulag sa pagkalito at uhaw sa sariling kapahamakan—ay sumagot sa kanya nang marahas at mapanlait.

Verse 20

दिनिर्यातितातेस्वासतीतारामायमैथिली ।।।।ननस्स्याद्व्यसनंघोरमिदंमूलहरंमहत् ।

Kung ibinalik mo sana kay Rāma ang sariling Sītā, ang Maithilī, hindi sana dumating sa amin ang kakilakilabot na kapahamakan na ito na bumunot sa aming ugat.

Verse 21

वृत्तकामोभवेद्भ्रातारामोमित्रकुलंभवेत् ।।।।वयंचाध्विवाःसर्वाःसकमा न च शत्रवः ।

Matutupad sana ang layon ng iyong kapatid; si Rāma’y magiging kaalyado ng aming angkan. Hindi sana kaming lahat ay naging mga balo, at hindi rin sana natupad ang nais ng mga kaaway.

Verse 22

त्वयापुनर्नृशंशंसेनसीतांसंरुन्धताबलात् ।।।।राक्षसावयमात्मा च त्रयंतुल्यंनिपातितम् ।

Dahil sa iyong kalupitan, sa pagpigil mo kay Sītā nang sapilitan, kaming mga rākṣasa, kami ring lahat, at ikaw pa—tatlo tayong magkakasamang ibinagsak sa kapahamakan.

Verse 23

न कामकारःकामंवातवराक्षसपुङ्गव ।दैवंचेष्टयतेसर्वंहतंदैवेनहन्यते ।।।।

O pinakadakila sa mga rākṣasa, hindi ang sariling kapritso ni ang pagnanasa lamang ang naghahari; ang tadhana ang nagtutulak sa lahat. Ang sinaktan ng tadhana—sa tadhana rin siya napapatay.

Verse 24

वानराणांविनाशोऽयंराक्षसानां च तेरणे ।तवचैवमहाबाहो दैवयोगादुपागतः ।।।।

O makapangyarihang bisig, sa digmaang ito ang pagkapuksa ng mga vānarā, ng mga rākṣasa, at maging ikaw ay dumating dahil sa pagsasanib ng tadhana.

Verse 25

नैवार्थेन न कामेनविक्रमेण न चाज्ञया ।शक्यादैवगतिर्लोकेनिवर्तयितुमुद्यता ।।।।

Sa daigdig na ito, ang landas ng tadhana kapag umusad na ay hindi na maibabalik—hindi sa yaman, hindi sa pagnanasa, hindi sa kagitingan, ni maging sa utos ng hari.

Verse 26

विलेपुरेवंदीनास्ताराक्षसाधिपयोषितः ।कुरर्यइवदुःखार्ताबाष्पपर्याकुलेक्षणाः ।।।।

Gayon nanaghoy sa matinding dalamhati ang mga asawa ng panginoon ng mga rākṣasa; pinahihirapan ng pighati, ang kanilang mga mata’y nalilito at nanginginig sa luha—humahagulhol na parang mga ibong kurarī.