Yuddha Kanda Sarga 108 - Valmiki Ramayana | Tagalog | Vedapath

Valmiki

Yuddha KandaSarga 10836 Verses

Sarga 108

रावणरथवैभव–निमित्तदर्शन–राममातलिसंवादः (Ravana’s Chariot, Portents, and Rama–Matali Instructions)

युद्धकाण्ड

Nagsisimula ang sargang ito sa maringal at masiglang paglalarawan ng karwahe ni Rāvaṇa—tila isang lungsod ng Gandharva, hitik sa mga watawat at sagisag, hinihila ng mga kabayong may gintong tanikala, at inihanda upang maghasik ng sindak sa digmaan. Habang umiigting ang tunggalian, napansin ni Rāma ang marahas na paglusob ng karwahe at binalaan si Mātali, ang sarathi ni Indra, na ang baligtad at pabiglang paggalaw ni Rāvaṇa ay tanda ng sariling kapahamakan. Nagbigay si Rāma ng malinaw na tagubilin: maging mapagmatyag, ituwid ang paglusob sa kaaway, huwag malito ang isip, at hawakan ang renda nang may matatag na paningin—isang aral ng disiplinadong pagkilos sa gitna ng labanan. Nalugod si Mātali at mahusay na nagmaniobra, iniikot ang karwahe upang guluhin si Rāvaṇa sa alikabok na itinaas ng mga gulong. Tinamaan ni Rāvaṇa si Rāma ng mga palaso; tumugon si Rāma sa pag-angat ng makapangyarihang busog na tulad ng kay Indra. Nagharap silang parang mga leon, kapwa nakatuon sa kamatayan ng isa’t isa, at nagtipon ang mga nilalang sa langit upang masaksihan ang labanan. Sunod-sunod na masamang nimitta ang umikot kay Rāvaṇa—ulan ng dugo, umiikot na hangin, mga buwitre at asong-gubat, pagdidilim ng mga direksiyon sa alikabok, mga bulalakaw, at kulog-kidlat na walang ulap—samantalang lumitaw kay Rāma ang mga palatandaang mapalad ng tagumpay. Nabasa ni Rāma ang mga hudyat, tumibay ang loob sa pananaig, at sumulong nang higit na lakas upang tapusin ang wakas ng kaaway.

Shlokas

Verse 1

स रथंसारथिःहृष्टंपरसैन्यप्रधर्षणम् ।गन्धर्वनगराकारंसमुच्छ्रितपाताकिनम् ।।।।युक्तंपरमसम्पन्नैर्वजिभिर्हेममालिभिः ।युद्धोपकरणैःपूर्णंपताकाध्वजमालिनीम् ।।।।ग्रसन्तमिवचाकाशंनादयन्तंवसुन्धराम् ।प्रणाशंपरनैन्यानांस्वनैन्यस्यप्रहर्षणम् ।।।।रावणस्यरथंक्षिप्रंचोदयामाससारथिः ।

Ang masayang sarathi ay agad na pinaandar ang karwahe ni Rāvaṇa—nakapanghihilakbot sa hukbo ng kaaway, anyong tila lungsod ng mga Gandharva, at hitik sa matatayog na watawat. Nakayuko rito ang mga kabayong napakahusay, may mga palamuting kuwintas na ginto, at ganap sa mga kasangkapang pandigma; sa dami ng bandila at sagisag, wari’y nilalamon nito ang langit at pinanginginig ang lupa—kapahamakan sa hanay ng kalaban at kagalakan sa sariling panig.

Verse 2

स रथंसारथिःहृष्टंपरसैन्यप्रधर्षणम् ।गन्धर्वनगराकारंसमुच्छ्रितपाताकिनम् ।।6.108.1।।युक्तंपरमसम्पन्नैर्वजिभिर्हेममालिभिः ।युद्धोपकरणैःपूर्णंपताकाध्वजमालिनीम् ।।6.108.2।।ग्रसन्तमिवचाकाशंनादयन्तंवसुन्धराम् ।प्रणाशंपरनैन्यानांस्वनैन्यस्यप्रहर्षणम् ।।6.108.3।।रावणस्यरथंक्षिप्रंचोदयामाससारथिः ।

Nakakabit dito ang mga kabayong sukdulang mainam, na may mga gintong kuwintas na parang mga garland; punô ng mga kasangkapang pandigma, at nababalutan ng mga watawat at sagisag.

Verse 3

Wari’y nilalamon ang langit at pinanginginig ang lupa sa ugong; kapahamakan sa hukbo ng kaaway at kagalakan sa sariling kawal—kaya’t mabilis na pinatakbo ng sarathi ang karwahe ni Rāvaṇa pasulong.

Verse 4

समापतन्तंसहसास्वनवन्तंमहाध्वजम् ।।।।रथंराक्षसराजस्यनरराजोददर्श ह ।कृष्णवाजिसमायुक्तंयुक्तंरौद्रेणवर्चसा ।।।।दीप्यमानमिवाकाशेविमानंसूर्यवर्चसं ।तडित्पताकागहनंदर्शितेन्द्रायुधप्रभम् ।।।।

Pagkaraan, nakita ng hari sa mga tao ang karwahe ng haring rākṣasa na biglang sumasalpok sa paglusob—umaalingawngaw sa mga kampanilya at may dakilang watawat sa tuktok.

Verse 5

समापतन्तंसहसास्वनवन्तंमहाध्वजम् ।।6.108.4।।रथंराक्षसराजस्यनरराजोददर्श ह ।कृष्णवाजिसमायुक्तंयुक्तंरौद्रेणवर्चसा ।।6.108.5।।दीप्यमानमिवाकाशेविमानंसूर्यवर्चसं ।तडित्पताकागहनंदर्शितेन्द्रायुधप्रभम् ।।6.108.6।।

Ito’y nakayuko sa maiitim na kabayo, at nakaharnes na may mabagsik at nagngangalit na ningning.

Verse 6

Nagniningas sa kalangitan na wari’y isang makalangit na vimāna, kumikislap ito sa ningning ng araw—siksik sa mga bandilang tulad ng kidlat, at nagpapamalas ng liwanag na gaya ng busog ni Indra.

Verse 7

शराधाराविमुञ्चन्तंधारासारमिवाम्बुदम् ।तंदृष्टवामेघसङ्काशमापतन्तंरथंरिपोः ।।।।गिरेर्वज्राभिमृष्टस्यदीर्यतस्सदृशस्वनम् ।विस्पारयन्वैवेगेनबालचन्द्रानतंधनुः ।।।।उवाचसारथिंरामंसहस्राक्षस्यमातलिम् ।

Nakita ni Rāma ang karuwahe ng kaaway na sumasalakay, nagbubuga ng mga ulang-palaso na parang ulap-ulan na nagbubuhos ng mga lagaslas na tubig—tila ulap sa bigat at sa bagsik ng paglusob.

Verse 8

शराधाराविमुञ्चन्तंधारासारमिवाम्बुदम् ।तंदृष्टवामेघसङ्काशमापतन्तंरथंरिपोः ।।6.108.7।।गिरेर्वज्राभिमृष्टस्यदीर्यतस्सदृशस्वनम् ।विस्पारयन्वैवेगेनबालचन्द्रानतंधनुः ।।6.108.8।।उवाचसारथिंरामंसहस्राक्षस्यमातलिम् ।

Mabilis na hinila ni Rāma ang kaniyang busog, na yumukod na parang batang buwan; at sa tindi ng paghatak ay umalingawngaw ang tunog na wari’y bundok na nabibiyak sa tama ng kulog na sandata. Pagkaraan ay nagsalita siya kay Mātali, ang sarathi ng libong-matang si Indra.

Verse 9

मातलेपश्यसम्रद्धमापतन्तंरथंरिपोः ।।।।यथापसव्यंपततावेगेनमहतापुनः ।समरेहन्तुमात्मानंतथानेनकृतामतिः ।।।।

“Mātali, tingnan mo—kung paanong sa nagngangalit na pagmamadali ay sumasalakay ang karuwahe ng kaaway; at muli, sa malaking bilis, ay bumabalik sa salungat na landas. Sa wari ko, ang kaniyang pasiya ay nakatuon sa pagwasak sa sarili sa digmaang ito.”

Verse 10

मातलेपश्यसम्रद्धमापतन्तंरथंरिपोः ।।6.108.9।।यथापसव्यंपततावेगेनमहतापुनः ।समरेहन्तुमात्मानंतथानेनकृतामतिः ।।6.108.10।।

Mātali, masdan mo ang maringal na karwahe ng kaaway na rumaragasa—pagliko sa maling panig, muli siyang sumasalakay nang ubod-lakas. Sa wari ko, gayon ang kanyang pasiya na sa digmaan ay tila hinahangad niya ang sariling pagkapuksa.

Verse 11

तदप्रमादमातिष्ठन्प्रत्युद्गच्छरथंरिपोः ।विध्वंसयितुमिच्छामिवायुर्मेघमिवोत्थितम् ।।।।

Kaya, manatiling mapagmatyag at matatag; salubungin mo ang karwahe ng kaaway. Nais ko siyang wasakin—gaya ng hanging bumabangon at nagpapangalat ng ulap.

Verse 12

अविक्लबमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम् ।रमशिसञ्चारनियंप्रचोदयरथंद्रुतम् ।।।।

Paandarin mo nang mabilis ang karwahe—huwag mangimi, huwag malito; panatilihing matatag ang puso at paningin, at mahigpit na pamahalaan ang landas ng mga renda.

Verse 13

कामं न त्वंसमाधेयःपुरन्दररथोचितः ।युयुत्सुरहमेकाग्रःस्मारयेत्वां न शिक्ष्ये ।।।।

Tunay, hindi ka na dapat pang turuan—karapat-dapat kang magmaneho ng karwahe ni Purandara (Indra). Ako, na iisang layon ang pakikipagdigma, ay nagpapaalala lamang paminsan-minsan; hindi kita inaakalang tuturuan pa.

Verse 14

परितुष्टः स रामस्यतेनवाक्येनमातलिः ।प्रचोदयामासरथंसुरसारथिरुत्तमः ।।।।

Nalugod si Mātali sa mga salitang iyon ni Rāma; at siya—ang pinakadakilang sarathi ng mga diyos—ay pinasulong ang karwahe.

Verse 15

अपसव्यंततःकुर्वन् रावणस्यमहारथम् ।चक्रसम्भूतरसारावणंव्यवदूनयन् ।।।।

Pagkaraan, pinaikot ni Mātali sa salungat na landas ang dakilang karwahe ni Rāvaṇa; at sa alikabok na inihahagis ng umiikot na mga gulong, kanyang niyanig si Rāvaṇa.

Verse 16

ततःक्रुद्धोदशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः ।रथप्रतिमुखंरामंसायकैरवधूनयत् ।।।।

Pagkaraan, nagngangalit si Daśagrīva, at ang kanyang mapulang-matingkad na mga mata’y nakadilat; sa harap ng karwahe, tinudla niya si Rāma at niyanig sa ulang ng mga palaso.

Verse 17

धर्षणामर्षितोरामोधैर्यंरोषेणलम्भयन् ।जग्राहसुमहावेगमैन्द्रंयुधिशरासनम् ।।।।

Si Rāma, sugatan ng pang-aalipusta at pinatatalas ng matuwid na poot ang kanyang katatagan, ay dinampot sa digmaan ang busog ni Indra, puspos ng napakalakas na bilis at puwersa.

Verse 18

शरांश्चसुमहावेगान्सूर्यरश्मिसमप्रभान् ।तदुपोढुंमहद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः ।।।।परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिवसिंहयोः ।

At ang mga palasong napakabilis, maningning na gaya ng sinag ng araw, ay inihanda habang papalapit ang dakilang labanan—magkatapat ang dalawang kalaban, kapwa uhaw sa kamatayan ng isa’t isa, na wari’y mapagmataas na mga leon na nagtatagpo.

Verse 19

ततोदेवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।।।।समीयुर्द्वैरथंद्रष्टुंरावणक्षयकाङ्क्षिणः ।

Pagkaraan, ang mga Deva kasama ang mga Gandharva, ang mga Siddha at ang mga dakilang rishi ay nagtipon upang masaksihan ang tunggalian ng mga karwahe, na minimithi ang pagkapuksa ni Rāvaṇa.

Verse 20

वर्षरुधिरंदेवोरावणस्यरधोपरि ।।।।वातामण्डलिनस्त्रीव्राह्यपसव्यंप्रचक्रमुः ।

Umuulan ng dugo mula sa langit sa ibabaw ng karwahe ni Rāvaṇa; at ang mararahas na hangin ay umikot-ikot, humihihip nang masamang pangitain mula kaliwa patungong kanan.

Verse 21

महत् गृध्रकुलंचास्यभ्रममाणंनभस्तले ।।।।येनयेनरथोयातितेनतेनप्रधावति

At isang napakalaking kawan ng mga buwitre ang umikot sa himpapawid sa ibabaw niya; saan man tumungo ang kanyang karwahe, doon din sila nagmamadaling sumunod.

Verse 22

सन्ध्ययाचावृतालङ्काजपापुष्पनिकाशया ।।।।दृश्यतेसम्प्रदीप्तेवदिवसेऽपिवसुन्धरा ।

Ang Laṅkā ay nabalutan na wari’y ng takipsilim, mapula na gaya ng bulaklak na hibiscus; kahit sa liwanag ng araw, ang daigdig ay mistulang nagliliyab.

Verse 23

सनिर्घातामहोल्काश्चसम्प्रपेतुर्महास्वनाः ।।।।विषादयंस्तेरक्षांसिरावणस्यतदाहिताः ।

Bumagsak ang mga bulalakaw na may dagundong at malalakas na ugong; at ang mga Rākṣasa ay nalugmok sa pangamba, inakalang mga hudyat iyon ng nalalapit na kapahamakan ni Rāvaṇa.

Verse 24

सनिर्घातामहोल्काश्चसम्प्रपेतुर्महास्वनाः ।।6.108.23।।विषादयंस्तेरक्षांसिरावणस्यतदाहिताः ।

Ang Laṅkā ay nabalutan na wari’y ng takipsilim, mapula na gaya ng bulaklak na hibiscus; kahit sa liwanag ng araw, ang daigdig ay mistulang nagliliyab.

Verse 25

रावणश्चयतस्तत्रप्रचचालवसुन्धरा ।।।।रक्षसां च प्रहरतांगृहीताइवबाहवः ।

Bumagsak ang mga bulalakaw na may dagundong at malalakas na ugong; at ang mga Rākṣasa ay nalugmok sa pangamba, inakalang mga hudyat iyon ng nalalapit na kapahamakan ni Rāvaṇa.

Verse 26

ताम्राःपीतास्सिताश्वेताःपतितास्सूर्यरश्मयः ।।।।दृश्यन्तेरावणस्याग्रेपर्वतस्येवधातवः ।

Sa harap ni Rāvaṇa, ang mga sinag ng araw ay bumagsak na may kulay na pula, dilaw, maputla at puti—na wari’y mga ugat ng mineral sa isang bundok.

Verse 27

गृध्रैरनुगताश्चास्यवमन्त्योज्वलनंमुखैः ।।।।प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यःसम्रद्धमशिवंशिवाः ।

Sinusundan ng mga buwitre, ang mga babaeng asong-gubat ay humarap sa kanya at nagbuga ng nagliliyab na apoy mula sa kanilang mga bibig; habang nakatitig, sila’y umalulong—isang masamang pangitain na hitik sa kasawian.

Verse 28

प्रतिकूलंववेवायूरणेपांसून् समुकतिरन् ।।।।तस्यराक्षसराजस्यकुर्वन्दृष्टिविलोपनम् ।

Isang salungat na hangin ang umihip sa labanan, itinatangay ang alikabok at tinatakpan ang paningin ng haring Rākṣasa.

Verse 29

निपेतुरिन्द्राशनयस्सैन्येचाप्यसमन्ततः ।।।।दुर्विषह्यस्वनाघोरंविनाजलधरोदयम् ।

Bumagsak ang mga kulog ni Indra sa hukbo sa lahat ng panig—nakapanghihilakbot at nakabibingi—kahit wala pang ulap na sumisibol.

Verse 30

दिशश्चप्रदिशस्सर्वाबभूवुस्तिमिरावृताः ।।।।पांसुवर्षेणमहतादुर्दर्शं च नभोऽभवत् ।

Nabalot ng dilim ang lahat ng direksiyon at mga pagitan nito; sa matinding ulang-alikabok, maging ang langit ay halos di na matanaw.

Verse 31

कुर्वन्त: कलहंघोरंशारिकास्तद्रथंप्रति ।।।।निपेतुश्शतशस्तत्रदारुणादारुणारुताः ।

Sa pagtili ng nakapanghihilakbot at sa mabangis na ingay, ang mga śārikā ay nagsibagsakan doon sa karwaheng iyon nang daan-daan—kasindak-sindak sa kanilang magagaspang na huni.

Verse 32

जघनेभ्यःस्फुलिङ्गांश्चनेत्रेभ्योऽश्रूणिसन्ततम् ।।।।मुमुचुस्तस्यतुरगास्तुल्यमग्नि च वारि च ।

Ang mga kabayo niya’y patuloy na nagbubuga ng mga sulyap ng apoy mula sa hulihan, at sa kanilang mga mata’y walang tigil ang luha—wari’y sabay na ibinubuhos ang apoy at tubig, kapantay ang dami.

Verse 33

एवंप्रकाराबहवस्समुत्पाताभयापहाः ।।।।रावणस्यविनाशायदारुणाःसम्प्रजज्ञिरे ।

Sa ganitong paraan, maraming kakila-kilabot at nakapanghihilakbot na mga masamang palatandaan ang sumibol—mabagsik ang anyo—na nagpapahayag ng pagkapuksa ni Rāvaṇa.

Verse 34

रामस्यापिनिमित्तानिसौम्यानि च शिवानि च ।।।।बभूवुर्जयशंसीनिप्रादुर्भूतानिसर्वशः ।

Kay Rāma rin, lumitaw sa lahat ng dako ang mabubuti, banayad, at mapalad na mga palatandaan—mga hudyat na nagbabalita ng tagumpay.

Verse 35

निमित्तानि च सौम्यानिराघवःस्वजयायवै ।।।।दृष्टवापरमसम्हृष्टोहतंमेने च रावणम् ।

Nang makita ni Rāghava ang mga mapagpalang palatandaang nagsasaad ng kaniyang sariling tagumpay, siya’y lubhang nagalak at inakala niyang si Rāvaṇa ay para bang napatay na.

Verse 36

ततोनिरीक्ष्यात्मगतानिराघवोरणेनिमित्तानिनिमित्तकोविदः ।जगामहर्षं च परां च निर्वृतिंचकारयुद्धेह्यधिक च विक्रमम् ।।।।

Pagkaraan, si Rāghava—dalubhasa sa pagbasa ng mga palatandaan ng digmaan—ay minasdan ang mga hudyat na sumibol sa loob ng kaniyang sarili; nakamtan niya ang kagalakan at malalim na kapanatagan, at sa labanan ay lalo pang ipinamalas ang kaniyang kabayanihan upang wakasan ang kaaway.

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

The pivotal action is Rāma’s insistence on apramāda (alertness) and controlled execution while engaging a lethal opponent: he frames chariot-driving not as impulsive aggression but as disciplined, rule-governed conduct necessary to end adharma with minimal error.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The upadeśa is that clarity of mind and mastery of instruments (reins, chariot, weapons) are extensions of inner steadiness; victory is portrayed as emerging from composure, correct judgment, and alignment with auspicious moral order rather than mere force.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

Laṅkā is highlighted through an atmospheric transformation—daylight appearing dusk-red like japa flowers—functioning as a cultural-literary marker of liminality, where the city’s fate is read through omens and the war’s cosmic spectatorship.