Sarga 47

Verse 1

सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान्।समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः।।5.47.1।।

Nang makitang ang limang heneral ng hukbo—kasama ang kanilang mga tagasunod at sasakyan—ay napatay ni Hanuman, itinuon ng hari ang kanyang tingin kay Prinsipe Aksha.

Verse 2

स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः।समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः।।5.47.2।।

Udyok ng isang sulyap ni Rāvaṇa, ang maluwalhating Akṣa—may busog na maringal na inukitan at nilamnan ng ginto—ay tumalun mula sa kapulungan ng hari, gaya ng apoy na biglang sumisiklab kapag ang mga dakilang Brāhmaṇa ay nagbubuhos ng handog na havis sa banal na apoy.

Verse 3

ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम्।रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः।।5.47.3।।

Pagkatapos, ang matapang na toro sa mga rākṣasa ay sumakay sa dakilang karwahe, nagniningning na tila sumisikat na araw at nababalutan ng mga lambat ng kumikislap na ginto ng Jāmbūnada; at sumugod siya patungo sa makapangyarihang vanara.

Verse 4

ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्।पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम्।।5.47.4।।

Pagkaraan, lumitaw ang karwaheng nakamtan sa naipong lakas ng mga pag-aayuno at tapasya—marikit sa lambat ng pinong ginto ng Jāmbūnada, may mga watawat, ang pamantayan ay pinalamutian ng mga hiyas, at mahusay na naiyugo sa walong piling kabayong kasingbilis ng isip.

Verse 5

सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम्।सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम्।।5.47.5।।

Di-malalapitan maging ng mga deva at asura, gumagalaw na walang sumasayad, maningning na gaya ng araw at nakalalakbay sa himpapawid, ito’y nakahandang ganap—may mga lalagyan ng palaso, may walong tabak na nakakabit, at may mga sibat at pamalo na inayos sa wastong pagkakasunod.

Verse 6

विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा।दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः।।5.47.6।।

Pagkaraan, yaong ang tapang ay kapantay ng mga deva ay sumakay sa karwaheng kasingliwanag ng araw—nagniningning sa mga kuwintas na ginto at sa pinagsamang kislap ng buwan at araw, ganap sa lahat ng kagamitan—at siya’y lumarga.

Verse 7

स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः।बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम्।।5.47.7।।

Pinupuno niya ang langit at ang lupa—pati ang mga bundok—ng ugong ng mga kabayo, elepante, at malalaking karwahe; kasama ang kaniyang mga hukbo, lumapit siya sa may tarangkahan, sa makapangyarihang kaping nakapuwesto roon.

Verse 8

स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये।अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा।।5.47.8।।

Paglapit niya sa unggoy, si Akṣa na may matang gaya ng leon ay minasdan siya—nakatindig na wari’y apoy ng Panahon sa wakas ng isang yugto, sa pagkapuksa ng mga nilalang. Namangha at nayanig, tinitigan niya ito nang may paggalang at pagpupugay.

Verse 9

स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः।विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते।।5.47.9।।

Ang makapangyarihang prinsipe, matapos timbangin ang bilis at tapang ng dakilang unggoy laban sa mga kaaway—at sukatin ito laban sa kanyang sariling lakas—ay lumago ang tiwala sa sarili, tulad ng araw na tumitindi ang liwanag pagkatapos ng taglamig.

Verse 10

स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम्।समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः।।5.47.10।।

Sa pagkilala sa matatag at hindi mapigilang galing ni Hanuman sa labanan, nagalit si Aksha; kalmado at nakatuon, hinamon niya ito at nagpakawala ng tatlong matatalim na palaso.

Verse 11

ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम्।अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः।।5.47.11।।

Pagkaraan, minasdan ni Akṣa ang kaping yaon—mapagmataas, di napapagod, at nakatuon sa pagdaig sa kaaway. Hawak ang pana at mga palaso, sumiklab ang kanyang loob habang sinusukat niya ito.

Verse 12

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम्।तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः।।5.47.12।।

May suot na gintong palamuti—mga anggada at mariringal na hikaw—si Akṣa, mabilis sa lakas, ay sumugod upang salubungin ang kapi. Ang kanilang pagtatagpo’y naging walang kapantay na sagupaan, na nagdulot ng panggigilalas maging sa mga deva at asura.

Verse 13

ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः।कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे।।5.47.13।।

Sa pagtanaw sa labanan ng kapi at ng prinsipe, waring umungal ang lupa; hindi nagningas ang araw, hindi humihip ang hangin sa mga gubat, at yumanig maging ang mga bundok. Umugong ang langit, at ang karagatan man ay kumulo sa pagkabalisa.

Verse 14

ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान्।समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत्।।5.47.14।।

Pagkaraan, ang magiting na Akṣa—dalubhasa sa pagpapakawala ng mga sandata sa puspos na pagtutok—ay nagbagsak sa ulo ng kapi ng tatlong palasong may magagandang balahibo at gintong katawan, na may lason na parang mga ahas.

Verse 15

स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः।नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः।।5.47.15।।

Sa mga palasong yaon na sabay-sabay na tumama sa kanyang ulo, dumanak ang dugo at namula ang kanyang mga mata; gayunman, sa kislap ng mga palaso na tila mga sinag, siya’y nagningning na parang bagong sumisikat na araw, na may kuwintas ng liwanag.

Verse 16

ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे।उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः।।5.47.16।।

Pagkaraan, si Hanumān—pinakamainam na ministro ng panginoong may matang kayumanggi (Sugrīva)—ay minasdan sa digmaan ang prinsipe, anak ng hari, na may maringal at makulay na busog at mga sandata. Siya’y nagalak at naghanda, buong-loob na humarap sa labanan.

Verse 17

स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः।कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा।।5.47.17।।

Lumaki ang kanyang poot at ganap na nagising ang lakas at kabayanihan; si Hanumān ay tila araw na nakatindig sa tuktok ng Mandara. Noon ay wari niyang sinusunog si Prinsipe Akṣa—kasama ang hukbo at mga sasakyan—sa naglalagablab na sinag ng kanyang mga mata.

Verse 18

ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे।।5.47.18।।

Pagkaraan, ang prinsipe ng mga rākṣasa—may lalagyan ng palaso at kahanga-hangang busog—ay nagpaulan ng mabilis na mga palaso sa digmaan laban sa panginoon ng mga unggoy na tila bundok, gaya ng ulap na nagbubuhos ng ulan sa mataas na bundok.

Verse 19

ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम्।कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम्।।5.47.19।।

Pagkaraan, si Hanumān, nang makita sa sagupaan si Prinsipe Akṣa—mabangis ang tapang at puspos ng tumitinding liwanag, lakas, at sigla—ay umungal sa galak, at ang kanyang kapangyarihan ay tulad ng kulog na ulap.

Verse 20

स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः।।5.47.20।।

Siya, sa kabataan at pagmamataas sa sariling lakas, lumaki ang poot at namula na parang dugo ang mga mata; sa digmaan ay sumugod si Akṣa sa walang kapantay na Hanumān—gaya ng elepanteng humahagibis sa malaking hukay na natatakpan ng damo.

Verse 21

स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः।समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः।।5.47.21।।

Nang siya’y marahas na tamaan ng mga palasong iyon, umalingawngaw ang kanyang sigaw na parang dagundong ng ulap na may kulog; at pagdaka’y lumundag sa langit si Maruti, nakapanghihilakbot pagmasdan habang ibinubuwal ang mga bisig at mga hita sa makapangyarihang galaw.

Verse 22

समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः।।5.47.22।।

Habang pumapaimbulog si Hanumān, ang makapangyarihan at bantog na pinuno sa mga Rākṣasa—pinakamagaling sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay sumugod sa kanya, binubuhusan ng mga palaso na parang ulap na humahampas sa bundok sa ulang yelo.

Verse 23

स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते।शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः।।5.47.23।।

Ang bayaning si Hanumān ay pinakawalan at pinalampas ang mga palaso, at naglakad sa landas ng langit na hinahaplos ng hangin; sa pagitan ng mga palaso’y sumisingit siyang parang hangin—mabilis na gaya ng isip at mabagsik ang lakas sa labanan.

Verse 24

तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः।अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः।।5.47.24।।

Nakita niya si Akṣa—hawak ang busog at palaso, nakaharap sa digmaan, at pinupuno ang langit ng mga piling palaso—at minasdan siya ni Hanumān, anak ng Hangin, nang may paghanga; subalit sumibol din sa kanya ang pagninilay kung ano ang nararapat gawin.

Verse 25

ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन्।महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम्।।5.47.25।।

Pagkaraan, ang kaping si Hanumān, na ang pagitan ng mga bisig ay tinamaan ng mga palaso ng prinsipe-bayani, ay umungal; at yaong makapangyarihang may malalakas na bisig—batid ang angkop na gawa sa natatanging kalagayan—ay nagmuni-muni ng susunod na pasyang hakbang sa digmaan.

Verse 26

अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः।न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते।।5.47.26।।

“Bagaman tila bata pa, kumikilos siya na wari’y ganap na hinog; maningning na gaya ng sumisikat na araw at puspos ng dakilang lakas, gumagawa siya ng mga dakilang gawa. At yamang nagliliwanag siya sa bawat sining ng pakikidigma, hindi sumisibol sa akin dito ang isip na lipulin siya.”

Verse 27

अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः।।5.47.27।।

“Ang isang ito’y mataas ang loob at tunay na dakila sa tapang—matatag sa labanan at labis na matiisin. Walang alinlangan, dahil sa pag-angat ng kanyang mga gawa at kabutihan, siya’y pinararangalan maging ng mga nāga, mga yakṣa, at ng mga muni.”

Verse 28

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः।पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः।।5.47.28।।

“Ang kanyang diwa’y lumalawak sa tapang at masidhing sigasig; nakatayo sa harap ko, harapang-harapan, tinititigan niya ako. Tunay, ang kanyang lakas bilang mandirigmang mabilis kumilos ay makapagpapayanig ng puso maging ng mga deva at asura.”

Verse 29

न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते।प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः।।5.47.29।।

“Tunay, kung pababayaan siya, hindi siya magkukulang na manaig sa akin—sapagkat ang kanyang tapang ay lalo pang lumalago sa labanan. Kaya’t minamarapat kong patumbahin siya ngayon; ang apoy na lumalaganap ay hindi dapat pabayaan.”

Verse 30

इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्।चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः।।5.47.30।।

Sa gayon, iniisip ang bilis ng kaaway at inayos ang sariling paraan ng pagkilos, ang dakila at makapangyarihang unggoy ay lalo pang bumilis at nagpasiya sa pagpatay sa kalaban.

Verse 31

स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने।जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः।।5.47.31।।

Sa landas na hinahaplos ng hangin sa kalangitan, ang matapang na anak ng Hangin—ang kaping iyon—ay pinabagsak sa mga hampas ng palad ang walong kabayo, na ubod-bilis, matatag, at kayang magdala ng mabigat na bigat kahit sa pagliko.

Verse 32

ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात्।।5.47.32।।

Pagkaraan, sa hampas ng palad ni Hanumān, ang dakilang karwaheng iyon—na dinaig ng tagapayo ng panginoong may matang mapula-dilaw (Sugrīva)—nawasak ang upuan, lumuwag ang pamatok, at nang mapatay ang mga kabayo, ay bumagsak mula sa langit tungo sa lupa.

Verse 33

स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन्। तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम्।।5.47.33।।

Iniwan ang karwahe, ang dakilang mandirigma ay lumundag sa himpapawid, may busog sa kamay at may dalang tabak—na tila isang rishi na may mabagsik na kapangyarihan ng tapas na umaakyat sa langit, iniiwan ang katawan na wari’y tahanan lamang ng mga hangin.

Verse 34

ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते।समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम्।।5.47.34।।

Pagkatapos, ang unggoy, na ang lakas ay kapantay ng hangin, ay inabot siya habang siya ay gumagalaw sa himpapawid—na pinamumugaran ni Garuda, ng Hangin, at ng mga Siddha—at mahigpit siyang hinawakan sa parehong mga paa.

Verse 35

स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः।मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः।।5.47.35।।

Ang pinakamahusay sa mga vanara, na kapantay ng kanyang ama sa tapang, ay pinaikot siya at hinampas nang paulit-ulit—tulad ng paghuli ni Garuda sa isang malaking ahas—at pagkatapos, nang may puwersa, ay binitawan siya sa lupa sa gitna ng labanan.

Verse 36

स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः।सम्भग्नसन्धि: प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः।।5.47.36।।

Dinaig ng anak ni Vayu (Hanuman), ang rakshasa ay bumagsak sa lupa—ang kanyang mga braso, hita, balakang, at leeg ay nawasak; ang dugo ay umaagos; ang mga buto ay nadurog at ang mga mata ay lumuwa; ang mga kasukasuan ay nalinsad at ang mga litid ay nagkalat.

Verse 37

महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम्।महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः।।5.47.37।।सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः।

Nang durugin siya ng makapangyarihang unggoy sa lupa, matinding takot ang bumalot sa panginoon ng mga rakshasa. At nang ang prinsipe ay napatay, ang mga pantas na naglalakbay sa mga mundo, mga nilalang ng maraming uri—mga yaksha at ahas—at maging ang mga diyos kasama si Indra, na namangha, ay nagtipon at tumingin sa unggoy na iyon nang may pagkamangha.

Verse 38

निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम्।तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये।।5.47.38।।

Matapos patayin si Prinsipe Aksha—na nagniningning tulad ng anak ni Indra at may mga matang namumula tulad ng dugo—ang bayani ay muling pumunta sa tarangkahan, na nakatayo nang matatag tulad ng Kamatayan mismo sa pagkawasak ng mundo.