Sarga 98

Verse 1

निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम्।।2.98.1।।

Matapos maikampo ang hukbo, ang panginoong si Bharata—pinakamainam sa mga tao—ay nagpasiyang lumakad upang salubungin si Kakutstha (Rāma), na tapat sa utos ng kanyang ama.

Verse 2

निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत्।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।2.98.2।।

Nang ang hukbo’y katatapos lamang maikampo sa mga itinalagang pook, si Bharata—na kumikilos nang may disiplina at kaayusan—ay nagsalita ng ganitong mga salita sa kapatid niyang si Śatrughna.

Verse 3

क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि।।2.98.3।।

Mahal na Satrughna, agad mong halughugin ang gubat na ito sa lahat ng panig, kasama ang mga pangkat ng kalalakihan—at pati ang mga mangangaso ring ito.

Verse 4

गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम्।।2.98.4।।

Si Guha mismo, na napalilibutan ng sanlibong kamag‑anak na may dalang palaso, busog, at tabak, ay magsiyasat sa gubat na ito upang hanapin si Rama, ang supling ng angkang Kakutstha.

Verse 5

अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम्।।2.98.5।।

Ako mismo’y lilibot sa buong gubat nang naglalakad, napalilibutan ng mga ministro, mga mamamayan, mga guro, at mga brahmin.

Verse 6

यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम्।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.6।।

Hangga’t hindi ko nakikita si Rāma, o ang makapangyarihang Lakṣmaṇa, at ang marangal na Vaidehī (Sītā), hindi darating sa akin ang kapayapaan.

Verse 7

यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम्। भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.7।।

Hangga’t hindi ko namamasdan ang aking kapatid—ang mapalad niyang mukha na kasingliwanag ng buwan, at ang mga matang tulad ng talulot ng lotus—hindi darating sa akin ang kapayapaan.

Verse 8

यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.8।।

Hangga’t hindi ko sa aking ulo ipinapatong ang mga paa ng aking kapatid, na may mga tanda ng pagka-hari, hindi darating sa akin ang kapayapaan.

Verse 9

यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.9।।

Hindi ako magkakaroon ng kapayapaan hangga’t ang karapat-dapat sa paghahari ay naitatatag sa kahariang minana sa ama’t ninuno, at nababasa ng mga tubig ng banal na paghirang.

Verse 10

सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम्।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति।।2.98.10।।

Tunay na pinagpala si Saumitrī (Lakṣmaṇa): siya ang nakakakita sa mukha ni Rāma—maningning sa dakilang liwanag, tulad ng walang dungis na buwan, at may mga matang gaya ng pulang lotus.

Verse 11

कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति।।2.98.11।।

Natupad na ng dakilang Vaidehī, anak ni Janaka, ang kanyang layon: sinusundan niya ang kanyang asawa, ang panginoon ng daigdig na napaliligiran ng karagatan.

Verse 12

सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने।।2.98.12।।

Mapalad ang bundok na Chitrakūṭa, na tulad ng hari ng mga bundok; sapagkat dito nananahan si Kakutstha (Rama), gaya ni Kubera sa Nandana.

Verse 13

कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम्।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः।।2.98.13।।

Natupad na ang layon ng masukal at di-malapitan na gubat na ito, na dinadalaw ng mababangis na hayop, sapagkat dito nananahan ang makapangyarihan at maningning na si Rama, pinakamainam sa mga may sandata.

Verse 14

एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम्।।2.98.14।।

Pagkasabi nito, si Bharata—maningning, makapangyarihang bisig, at toro sa mga tao—ay pumasok sa dakilang gubat na naglalakad lamang.

Verse 15

स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः।।2.98.15।।

Siya—pinakamainam sa mga mahusay magsalita—ay lumakad sa gitna ng masisikip na kumpol ng mga punong tumutubo sa mga dalisdis ng bundok, na ang mga tuktok ay namumulaklak.

Verse 16

स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम्।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम्।।2.98.16।।

Pagdating niya sa namumulaklak na punong śāla sa Bundok Chitrakūṭa, nakita niya ang mataas na usok na tila watawat, na umaangat mula sa apoy sa ashram ni Rama.

Verse 17

तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः।।2.98.17।।

Nang makita iyon, nagalak ang marangal na Bharata kasama ng kanyang mga kamag‑anak; nang matiyak na, “Narito si Rama,” wari niya’y nakarating na sa kabilang pampang matapos tawirin ang tubig.

Verse 18

स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम्।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा।।2.98.18।।

Nang mabalitaan niya sa bundok na Chitrakūṭa ang ashram ni Rama—dinadalaw ng mga banal—muling ipinahimpil ng dakilang Bharata ang kanyang hukbo sa malayo at nagmadaling sumulong kasama si Guha.