Sarga 86

Verse 1

आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः।।।।

Pagkaraan, si Guha—sanay sa mga landas ng gubat—ay isinalaysay kay Bharata, na di-masukat ang dangal, ang marangal na kalooban at mga kabutihan ng dakilang si Lakshmana.

Verse 2

तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम्।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम्।।।।

Nang makita kong si Lakṣmaṇa ay ganap na gising, puspos ng mga kabutihan, at may dalang palaso, busog, at tabak—tanging upang bantayan ang kanyang kapatid—kinausap ko siya.

Verse 3

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन।।।।

“Kaibigan kong mahal, ang komportableng higaan na ito’y inihanda para sa iyo. Magpahinga ka, O kagalakan ng angkan ng Raghu; humiga rito at mamahinga nang payapa.”

Verse 4

उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम्।।।।

“Ang lahat ng taong ito’y sanay sa paghihirap, ngunit ikaw ay sanay sa kaginhawaan, O matuwid na may dharma. Kaya, para sa kanyang pag-iingat, kami ang magbabantay.”

Verse 5

नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः।।।।

Walang sinuman sa lupa na higit na mahal sa akin kaysa kay Rāma. Huwag kang mabahala; ito ang katotohanang sinasabi ko sa harap mo mismo.

Verse 6

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम्।।।।

Sa kanyang mapagpalang biyaya, inaasahan kong makamtan sa mundong ito ang dakilang karangalan—ang masaganang pag-abot sa dharma, at gayundin ang artha at kāma nang ganap.

Verse 7

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह।।।।

Kaya ako—may hawak na pana, kasama ang lahat ng aking mga kamag-anak—ay magtatanggol sa aking minamahal na kaibigang si Rāma habang siya’y nagpapahinga kasama si Sītā.

Verse 8

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि।।।।

Walang anumang bagay sa gubat na ito ang di ko nalalaman, sapagkat lagi akong gumagala rito; at sa digmaan, kaya naming salagin maging ang hukbong may apat na sangay.

Verse 9

एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।। ।।

Sa gayong mga salita ni Lakṣmaṇa, ang dakilang-loob na laging nakatuon sa dharma, kaming lahat ay napayapa at napapayag.

Verse 10

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

Kung si Rama, anak ni Dasaratha, ay nakahiga sa hubad na lupa kasama si Sita, paano ako makakatagpo ng tulog—o maging ng buhay, o ng anumang ginhawa?

Verse 11

यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

O Guha, masdan mo—si Rama, na hindi kayang labanan sa digmaan ng lahat ng mga diyos at mga asura, ngayo’y nakahimlay sa damo, kasama si Sita sa kanyang tabi.

Verse 12

महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः।।।।

Sa dakilang pag-aayuno at sari-saring pagsisikap natamo; nag-iisa ang anak na ito ni Daśaratha, taglay ang mga katangiang tunay na kahawig ng kanyang ama.

Verse 13

अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

Kapag siya’y ipinatapon, hindi magtatagal ang hari sa buhay; tunay na ang daigdig ay agad na magiging balo.

Verse 14

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने।।।।

Matapos humagulhol nang may napakalakas na daing, ang mga babae sa palasyo’y napatahimik na sa pagod; tunay na ngayo’y humupa na ang ingay sa maharlikang tahanan.

Verse 15

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

Hindi ko inaasahang mabubuhay pa sa gabing ito ang hari, si Kausalyā, gayundin ang aking ina—at silang lahat.

Verse 16

जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

Maaaring mabuhay pa ang aking ina, sapagkat inaalalayan siya ng pag-aalaga kay Śatrughna; ngunit si Kausalyā, ang ina ng isang bayani, ay mamamatay na nilulupig ng dalamhati.

Verse 17

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

Mamamatay ang aking ama—sunod-sunod na maglalaho ang kanyang minimithing pag-asa—sapagkat hindi niya mailuluklok si Rāma sa trono ng kaharian.

Verse 18

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

Kapag dumating ang sandaling iyon at ang aking ama ay mapasa gayong kalagayan, yaong magsasagawa ng lahat ng ritwal para sa yumao para sa panginoon ng lupa ay magkakamit ng kanilang layon.

Verse 19

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

Sa kabisera ng aking ama—marikit sa mga kaaya-ayang liwasan at sangandaan, may malalapad at maayos na pangunahing lansangan; sagana sa mga mansiyon at palasyong pinalamutian ng lahat ng hiyas; siksik sa mga elepante, kabayo, at karwahe; umaalingawngaw sa tugtuging pangdiriwang; puspos ng bawat pagpapala; hitik sa masaya at masiglang mamamayan; mayaman sa mga punlaan, hardin, at luntiang parke; nagniningning sa mga pagtitipon at pagdiriwang—ang mga tao’y makalalakad nang payapa at maginhawa.

Verse 20

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।

Sa kabisera ng aking ama—marikit sa mga kaaya-ayang liwasan at sangandaan, may malalapad at maayos na pangunahing lansangan; sagana sa mga mansiyon at palasyong pinalamutian ng lahat ng hiyas; siksik sa mga elepante, kabayo, at karwahe; umaalingawngaw sa tugtuging pangdiriwang; puspos ng bawat pagpapala; hitik sa masaya at masiglang mamamayan; mayaman sa mga punlaan, hardin, at luntiang parke; nagniningning sa mga pagtitipon at pagdiriwang—ang mga tao’y makalalakad nang payapa at maginhawa.

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।

Sa kabisera ng aking ama—marikit sa mga kaaya-ayang liwasan at sangandaan, may malalapad at maayos na pangunahing lansangan; sagana sa mga mansiyon at palasyong pinalamutian ng lahat ng hiyas; siksik sa mga elepante, kabayo, at karwahe; umaalingawngaw sa tugtuging pangdiriwang; puspos ng bawat pagpapala; hitik sa masaya at masiglang mamamayan; mayaman sa mga punlaan, hardin, at luntiang parke; nagniningning sa mga pagtitipon at pagdiriwang—ang mga tao’y makalalakad nang payapa at maginhawa.

Verse 22

अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि।।।।

Magbabalik kaya kaming muli sa Ayodhyā nang may ligaya—kasama siya, ligtas at maayos—pagkaraan ng takdang panahong ito, yamang tapat niyang tinupad ang kanyang panata?

Verse 23

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

Habang ang dakilang prinsipe ay nakatayo roon at nananaghoy nang gayon, lumipas ang gabi.

Verse 24

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया।।।।

Pagsikat ng umaga, nang malinaw na sumikat ang araw, ipinagawa ko sa kanilang dalawa ang mga jata—ang buhol-buhol na buhok—sa pampang na ito ng Bhāgīrathī, at madali ko silang itinawid.

Verse 25

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ।।।।

Yaong dalawa—may jata sa buhok, nakadamit ng balat ng punò, makapangyarihan na wari’y mga pinunò ng kawan ng elepante; tangan ang mahuhusay na busog, palaso, at mga tabak—ay lumakad na kasama si Sītā, mapagmatyag sa paligid, mga manlilipol ng kaaway.