Sarga 38
अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशः सर्गः — Sita in Bark Garments; Public Outcry and Dasaratha’s Lament
अयोध्याकाण्ड
Inilalarawan sa sargang ito ang sandali ng pagkatapon sa harap ng sambayanan at ang pagbagsak ng ama. Nang makita ng mga mamamayan si Sītā na nakasuot ng kasuotang balat-kahoy, bagaman siya’y nasa pangangalaga ng asawa, sila’y humiyaw at sinisi si Daśaratha, at ang pasyang pangloob ng palasyo ay naging hayagang hatol ng budhi ng bayan. Dahil sa kaguluhan, nayanig ang loob ng hari at naputol ang kanyang pananalig sa buhay at sa katuwiran. Humarap si Daśaratha kay Kaikeyī at mariing nangatuwiran: si Sītā, anak ni Janaka, ay walang sinaktan at hindi nararapat pasuotin ng kasuotang pang-asceta; kung sasama man siya, dapat siyang payagang magdala ng mga alahas at mga kailangan, sapagkat iba ang kanyang dating pangako sa kasalukuyang kalupitan. Tinanong niya kung anong kasalanan ang nagawa ni Sītā at kinondena ang pagdaragdag pa ng mabibigat na kasamaan lampas sa pagpapatapon kay Rāma; sa tindi ng dalamhati, siya’y nawalan ng lakas at bumagsak sa lupa. Samantala, habang naghahanda si Rāma sa pag-alis, lumingon siya upang payuhan ang ama: igalang at alagaan si Kauśalyā—matanda, marangal, at hindi nanunumbat—upang makayanan nito ang pag-iwan at hindi lamunin ng pighati sa anak. Sa gayon, pinagtatapat ng kabanata ang hatol ng pamayanan, ang dharma ng hari sa pagitan ng panata at habag, at ang aral ng anak na mag-ingat sa naiwang nagdurusa.
Shlokas
Verse 1
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति।।।।
Nang makita si Sītā—bagaman may Panginoon—na nakasuot ng kasuotang balat-kahoy na wari’y ulilang walang kanlungan, ang buong bayan ay napasigaw: “Kasuklam-suklam ka, Daśaratha!”
Verse 2
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः।।।।
Dahil sa sigaw na umalingawngaw doon, ang hari ng lupa ay nabagbag sa pighati; naputol ang kanyang pagtitiwala sa buhay—maging sa sarili niyang dharma at sa kanyang dangal.
Verse 3
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत्।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति।।।।
Huminga nang mainit na buntong-hininga ang haring Ikṣvāku at sinabi sa kanyang asawa: “O Kaikeyī, hindi nararapat na paalisin si Sītā na nakabihis ng kasuotang damong kuśa.”
Verse 5
इयं हि कस्यापकरोति किञ्चित्तपस्विनी राजवरस्य कन्या।या चीरमासाद्य जनस्य मध्येस्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित्।।।।
Kanino ba siya nakagawa kahit munting pinsala—ang mapagtiis na prinsesa, anak ng pinakadakilang hari—na, nang maisuot ang kasuotang balat-kahoy, ay nakatayo sa gitna ng mga tao na wari’y isang pagala-galang asceta na nawalan ng ulirat?
Verse 6
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।
Ihubad nawa ng anak ni Janaka ang mga kasuotang balat-kahoy; hindi ito ang pangakong minsan ko nang ibinigay. Hayaang ang prinsesa ay magtungo sa gubat nang may ginhawa, buo at may lahat ng hiyas na kasama niya.
Verse 7
अजीवनार्हेण मया नृशंसाकृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम्।।।।
Sa malupit na pangakong ito, na iginapos sa panata, ginawa kong hindi na ako karapat-dapat mabuhay. Ito’y pinilit mo mula pa sa aking kabataan; ngayo’y sinusunog ako—gaya ng kawayan na tinutupok ng sarili nitong pamumulaklak.
Verse 8
रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम्।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे।।।।
O makasalanan, kung si Rāma man ay nakagawa sa iyo ng kahit anong di-nararapat, sabihin mo sa akin, hamak na babae—anong kasalanan ang ipinakita sa iyo rito ni Vaidehī?
Verse 9
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा।।।।
Anong pinsala ang nagawa sa iyo rito ng anak ni Janaka—siya na ang mga mata’y maluwang na gaya ng usa, banayad ang asal, at karapat-dapat kaawaan?
Verse 10
ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम्।किमेभिः कृपणैर्भूय: पातकैरपि ते कृतैः।।।।
“O masamang babae, hindi pa ba sapat sa iyo ang pagpapatapon kay Rāma? Bakit dinaragdagan mo pa ng mga kaawa-awang gawang makasalanan ang iyong kasalanan?”
Verse 11
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः।।।।
“O reyna, ang ipinangako ko’y yaon lamang—ang narinig kong sinabi mo kay Rāma nang siya’y dumating dito para sa kanyang paghirang at pagluklok.”
Verse 12
तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम्।।।।
“Ngunit lampas pa roon ang nilalabag mo; nais mo nang tumungo sa impiyerno—sapagkat hinahangad mong makita maging si Maithilī na nakasuot ng balat-kahoy.”
Verse 13
इतीव राजा विलपन्महात्माशोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित्।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौतेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः।।।।
Sa gayong pagdaing, ang dakilang-haring may marangal na loob ay hindi nakakita ng wakas sa kanyang dalamhati; sa tindi ng pagdurusa at sa kapahamakan ng kanyang anak, siya’y bumagsak sa lupa, lubog sa pighati.
Verse 14
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम्।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
Nang magsalita nang gayon ang ama, si Rāma—handa nang tumungo sa gubat—ay nagsalita sa kanya, na nakaupo at nakayuko ang ulo, ng ganitong mga salita.
Verse 15
यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।
“O matuwid na panginoon, ang aking ina na si Kauśalyā ay marangal at tanyag, matanda na at walang kababaan ng loob; hindi ka niya, O deva, sinisisi.”
Verse 16
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि।।।।
“O tagapagkaloob ng mga biyaya, kapag nahiwalay sa akin—siya na hindi pa nakaranas ng ganitong pagdurusa—malulubog sa di-pa-nakikitang dagat ng dalamhati; kaya lalo mo siyang dapat alagaan.”
Verse 17
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी।।।।
“Nawa’y hindi siya lamunin ng dalamhati sa pagkawala ng anak; kung siya—na karapat-dapat kaawaan—ay parangalan mo, O kagalang-galang, mabubuhay siya, sapagkat sa iyo siya mananatili at sa akin ay laging nag-iisip.”
Frequently Asked Questions
The dilemma is the extension of a vow-driven exile into unnecessary cruelty: Daśaratha argues that even if Rāma must go, subjecting Sītā to ascetic deprivation (bark/kuśa garments) is ethically indefensible because she has committed no offence, exposing the tension between rigid promise-keeping and compassionate kingship.
The sarga teaches that dharma is not merely procedural fidelity to a pledge; it includes proportionality, protection of the innocent, and responsibility toward dependents. Rāma’s counsel to care for Kauśalyā reframes duty as sustained caregiving amid loss, not only dramatic renunciation.
The cultural markers are Ayodhyā’s public sphere (citizens as moral auditors), the abhiṣeka institution (coronation as a legitimacy rite), and the forest (vana) as the ascetic-political counter-space; material culture appears through cīra/kuśa garments and sarvaratna (royal ornaments) as symbols of status versus renunciation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.