Sarga 29

Verse 1

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Nang marinig ni Sītā ang mga salita ni Rāma, siya’y nalumbay; ang mukha’y binabaha ng walang patid na luha, at sa marahang, mahinang tinig ay nagsalita ng ganito.

Verse 2

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।

Ang mga hirap na iyong binanggit tungkol sa paninirahan sa gubat—kilalanin mo silang mga kabutihan, sapagkat dinadala sila na ang iyong pag-ibig ang nangunguna.

Verse 3

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।

Ang mga usa, leon, elepante, tigre, sharabha, ibon, at iba pang nilalang sa gubat—dahil hindi pa nila nakita ang iyong anyo noon, O Raghava, sila ay aatras kapag ika'y nakita, sapagkat ang lahat ng nilalang ay natatakot sa panganib.

Verse 4

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।

Ang mga usa, leon, elepante, tigre, sharabha, ibon, at iba pang nilalang sa gubat—dahil hindi pa nila nakita ang iyong anyo noon, O Raghava, sila ay aatras kapag ika'y nakita, sapagkat ang lahat ng nilalang ay natatakot sa panganib.

Verse 5

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।

Sa utos ng mga nakatatanda, kailangan kitang samahan. Kung ako ay mahiwalay sa iyo, O Rama, kailangan ko nang isuko ang aking buhay dito mismo.

Verse 6

न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।

Sapagkat, O Raghava, kapag ako ay malapit sa iyo, kahit si Shakra—ang panginoon ng mga diyos—ay hindi ako kayang saktan gamit ang buong lakas niya.

Verse 7

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।

Ang isang babaeng walang asawa ay hindi tunay na mabubuhay. Ang katotohanang ito, O Rama, ay malinaw mong ipinakita sa akin.

Verse 8

अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।

Bukod dito, O dakilang pantas, narinig ko noon sa bahay ng aking ama, mula sa mga brahmin, ang isang totoong hula: na ako ay tiyak na kailangang manirahan sa gubat.

Verse 9

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।

O makapangyarihan, noon pa man, nang marinig ko ang salita ng mga dalawang-ulit-na-isinilang na tagapagpahiwatig ng palad, mula noon ay lagi na akong puspos ng paninindigan para sa paninirahan sa gubat.

Verse 10

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।

O minamahal, ako man ay tiyak na tatanggap ng utos na ito ng paninirahan sa gubat; at doon, kasama mo, ako’y tutungo—wala nang ibang landas.

Verse 11

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।

Matutupad ko ang utos; sasama ako sa iyo sa paglalakbay. Dumating na ang takdang panahon—nawa’y mapatunayang totoo sa kanyang salita ang brahmin na nagpahayag nito.

Verse 12

वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।

O bayani, batid kong sa paninirahan sa gubat ay dumarating ang sari-saring hirap; datapwat ang gayong pagdurusa ay tiyak na sumasapit sa mga lalaking hindi pa napagwawagi ang sarili.

Verse 13

कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।

Noong ako’y dalaga pa sa tahanan ng aking ama, narinig ko ang tungkol sa paninirahan sa gubat—na isinalaysay ng isang banal na pulubing babae, sa harap ng aking ina rito.

Verse 14

प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।

O panginoon, noon pa man ay pinagpala mo na ako nang matagal, nang ako’y paulit-ulit na nakiusap; sapagkat tunay kong ninanais na sumama sa iyo sa pagpunta sa gubat.

Verse 15

कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।

O Rāghava, binibilang ko na ang mga araw para sa pag-alis na ito—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan. Sapagkat ang landas ng paninirahan sa gubat ng aking magiting na mahal ay tunay na ikinalulugod kong makabahagi.

Verse 16

शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।

O dalisay ang loob, sa pag-ibig na pagsunod ko sa aking asawa ay magiging walang dungis ako; sapagkat ang aking asawa, para sa akin, ay isang diyos na dapat sambahin.

Verse 17

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।

O marangal na may isip, ang aking pakikipag-isa sa iyo ay mapalad kahit lampas sa kamatayan. Sapagkat may banal na aral ng Veda na naririnig, binibigkas ng mga tanyag na brahmana: ang babaing ibinigay ng mga magulang, ayon sa sariling dharma at sa handog na tubig, ay sa gayong asawa rin nauukol kahit sa kabilang-buhay.

Verse 18

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।

At sa mundong ito mismo, O dakilang-loob, ang babaing ibinigay sa isang lalaki ng kaniyang mga magulang—ayon sa kaugalian ng dharma, na may handog na tubig sa ritwal—ay sa kaniya nauukol kahit lampas sa kamatayan.

Verse 19

एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।

Kung gayon, bakit hindi mo ako pahintulutang dalhin mula rito—ang sarili mong asawa, may mabuting asal at tapat sa asawa? Anong dahilan pa ang mayroon ngayon?

Verse 20

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।

O Kakutstha, nararapat na isama mo ako—na tapat, deboto, at nagdadalamhati—na karamay mo sa ligaya at lungkot nang pantay.

Verse 21

ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।

Kung ayaw mo akong isama sa gubat sa aking pagdadalamhati, hahanapin ko ang kamatayan sa pamamagitan ng lason, apoy, o tubig.

Verse 22

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।

Bagaman nagmakaawa siya sa maraming paraan na sumama, ang may makapangyarihang mga bisig ay hindi pumayag na dalhin siya sa mapanglaw na gubat.

Verse 23

एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।

Nang marinig ito, si Maithili ay labis na nagdalamhati, na tila pinaliliguan ang lupa ng maiinit na luhang dumadaloy mula sa kanyang mga mata.

Verse 24

चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।

Nakikita siyang nagdadalamhati nang ganito, inalo ng mahinahong si Kakutstha si Sita na may mapupulang labi, at sinubukang pigilan siya.