Adhyaya 97

Verse 1

सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत

Sinabi ni Kuñjala: Nang marinig ng hari ang lahat ng sinabi ng pantas noon, kinausap niya ang pantas na iyon tungkol sa buong landas at bunga ng dharma at adharma.

Verse 2

सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने

Sinabi ni Subāhu: “Isasagawa ko ang dharma; gagawa ako ng mga gawaing may kabanalan, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang. Sasambahin ko si Vāsudeva, ang pinagmulan ng sanlibutan, O muni, nang buong taimtim.”

Verse 3

होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः

Sa pamamagitan ng paghahandog sa banal na apoy at sa pagbigkas ng mga mantra, sambahin si Madhusūdana (Viṣṇu). Matapos magsagawa ng yajña at magtiis ng tapas, ang haring iyon ay makaaabot sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 4

पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति

Nang siya’y sambahin, agad niyang natamo—na may galak—ang lahat ng ninanais. Ngunit nang siya’y pumanaw patungo sa dakilang daigdig na iyon, hindi na niya namamasdan ang Diyos ng mga diyos.

Verse 5

क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु

Sumiklab ang matinding gutom, at ang uhaw ay lalo pang dumidiin. Kapwa ang mga ito, O dakilang pantas, ay labis na nagpapahirap sa mga nilalang na may buhay.

Verse 6

राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः

Kahit ang isang hari, kasama man ang kanyang minamahal, kapag pinahihirapan ng gutom at uhaw, ay hindi niya namamalas si Hṛṣīkeśa (Viṣṇu), sapagkat nilalamon siya ng matinding pagdurusa.

Verse 7

सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्

Sinabi ni Sūta: Kaya ang haring iyon, na nababalot ng dalamhati, kasama ang kanyang minamahal na asawa, O pinakamainam, ay naging balisa at ligalig, sapagkat matinding pinahihirapan ng gutom.

Verse 8

इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः

Ang panginoon ng lupa ay tumakbo nang matulin dito at doon; ang kaniyang mga sangkap ay kumikislap sa lahat ng hiyas, pinalamutian ng kasuotan at pinahiran ng paste ng sandalwood.

Verse 9

पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः

Pinagniningning ng mga bulaklak na kuwintas ang kaniyang katawan; pinalamutian ng mga kuwintas sa leeg, hikaw at mga pulseras—at sa liwanag ng mga hiyas ay lalo siyang nagningning; saka umalis ang haring iyon.

Verse 10

एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

Gayon, kahit pinupuri siya ng mga tagapagbigkas, siya—nilamon ng dalamhati at pighati sa masakit na balita—ay nagsalita ng mga salitang ito sa kaniyang minamahal.

Verse 11

विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि

O marikit, kasama ka ay narating ko ang daigdig ni Viṣṇu; kahit pinupuri ng mga ṛṣi at kahit sakay ng isang makalangit na vimāna, O maningning na ginang.

Verse 12

कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः

Sa anong gawa ko lumaki sa akin ang pagdurusang ito na wari’y gutom? Kahit narating ko na ang daigdig ni Viṣṇu, hindi ko pa rin nakita si Madhusūdana.

Verse 13

तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते

Ano, mahal kong giliw, ang dahilan kung bakit hindi ko tinatamasa ang dakilang gantimpala? Maging sa sarili kong mga gawa, waring sumisibol at nagpapatuloy ang dalamhating ito.

Verse 14

सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्

Nang marinig niya nang gayon ang mga salitang iyon, sinabi niya ito sa hari.

Verse 15

भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः

Ang asawa ay nagsabi: “Totoo ang sinabi mo, O Hari; sa katunayan, walang bunga ang dharma para sa mga brāhmaṇa na basta lamang bumibigkas ng mga Veda, mga śāstra, at mga Purāṇa.”

Verse 16

दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः

Dito, napapawi ang dalamhati at pagdadalamhati, at napapalaya sa lahat ng kapintasan, sa pagbigkas lamang ng Pangalan ng Panginoong Viṣṇu, ang may hawak ng mapalad na sudarśana-cakra.

Verse 17

पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः

O mga banal ang loob at lubhang mapalad, na nagmumuni-muni kay Janārdana: sa inyo lamang sinamba ang Diyos—ang may tangan ng śaṅkha, cakra, at gadā.

Verse 18

अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः

Kung hindi maghandog ng pagkain at gayong mga kaloob sa mga Brāhmaṇa, ayon sa utos ng mga dvija, alam ko ang bunga niyon: hindi masisilayan ng gayong tao si Madhusūdana (Viṣṇu).

Verse 19

क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः

“Ako’y pinahihirapan ng gutom, O hari, at ang uhaw ay tunay na tumutuyo sa akin.” wika ni Kuñjala. Nang masambit ito ng kanyang minamahal, ang hari—nababalot ng pangamba ang mga pandama—ay lubhang nabagabag.

Verse 20

ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्

Pagkaraan, nang makita nila ang lubhang mapagpala at banal na āśrama na pumapawi ng pagod, punô ng mga makalangit na punò at pinapaganda ng mga lawa, sila’y nagpatuloy pa.

Verse 21

वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्

Sa mga balon, lawa, at malalaking tádāga ay napupuno ng banal na tubig; hitik sa mga hamsa at kāraṇḍava, at pinapaganda ng namumulaklak na kahlāra na liryo sa tubig.

Verse 22

आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्

“Anak, ang āśramang ito’y nagniningning sa mga muni na nakakabatid ng katotohanan; punô ito ng mga makalangit na punò at lalo pang ginagayakan ng mga kawan ng usa.”

Verse 23

नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्

Nalalatagan ito ng sari-saring bulaklak at napupuno ng kaaya-ayang halimuyak; siksik sa mga ganap na brāhmaṇa, at dinaragsa ng mga ṛṣi at ng kanilang mga alagad.

Verse 24

योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्

Umaalingawngaw sa papuri ng mga yogi at ng pinakadakila sa mga yogi, pinalamutian ng mga pangkat ng mga deva; at maringal—siksik sa mga kakahuyang saging at sagana sa piling mabubuting bunga.

Verse 25

नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा

Punô ito ng sari-saring punò at pinagkalooban ng lahat ng ninanais na ginhawa; laging pinalalamutian ng mga punòng sandalwood na may marikit na halimuyak at ng masaganang, mabungang paglago.

Verse 26

एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह

Sa gayong paraan, puspos ng kabanalan at pinagkalooban ng pagpapala nina Brahmā at Lakṣmī, ang Haring Subāhu ay nagpatuloy noon, kasama ang kaniyang minamahal na reyna.

Verse 27

प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः

Pumasok siya sa lubhang banal na gubat na yaon, na nagbibigay ng lahat ng ninanais—doon nananahan ang isang nagniningning na tila araw, na nagpapaliwanag sa lahat ng dako.

Verse 28

राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः

Nagniningning sa sukdulang dakilang liwanag, na wari’y araw, siya’y nakaupo sa pusturang-yoga, at mahigpit na nakatali sa yoga-strap.

Verse 29

वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

Si Vāmadeva, pinakadakila sa mga rishi at pinakamainam sa mga Vaiṣṇava, ay nagmumuni-muni kay Hṛṣīkeśa, ang Panginoong nagbibigay ng bhukti at moksha.

Verse 30

वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह

Nang makita ng hari ang dakilang Vāmadeva, ang pinakamainam sa mga muni, siya’y nagmadaling lumapit at, kasama ang minamahal na reyna, yumukod sa pagpupugay.

Verse 31

वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्

Pagkaraan, si Vāmadeva, nang makita ang pinakamainam na hari na nakayukod, ay bumati at nagkaloob ng mga pagpapala sa hari na kasama ang kanyang minamahal.

Verse 32

उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा

Pinaupo niya si Subāhu, ang pinakamainam na hari, sa isang banal at mapalad na upuan; saka siya naghandog ng mga kaugalian—upuan, tubig sa paa, arghya, pagsamba, at iba pa.

Verse 33

मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्

Pinarangalan ng pantas, dumating ang hari kasama ang kaniyang minamahal na reyna. Pagkaraan ay nagtanong siya sa haring yaon—dakila at lubhang mapalad na deboto ng Panginoon.

Verse 34

वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्

Sinabi ni Vāmadeva: “O pinakamainam sa mga tao—O panginoon ng mga hari, tagapamahala ng lupain ng Cola—nakikilala kita, sa banal na kaalaman, bilang nakaaalam ng mga tungkuling itinuro ni Viṣṇu at tapat na deboto ni Viṣṇu.”

Verse 35

निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्

“Dumating ka nang walang karamdaman, kasama si Tārkṣyā na iyong asawa.” Sumagot ang hari: “Ako man ay dumating na walang karamdaman; natamo ko ang kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.”

Verse 36

मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्

Sapagkat ako, sa sukdulang debosyon, ay sumamba kay Janārdana—ang Diyos ng mga diyos, ang Panginoon ng sansinukob; at ang Panginoong yaon, nalugod sa debosyon, ay naging mapagpala (maging sa) Panginoon ng mga diyos.

Verse 37

कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा

Bakit, mahal kong ama, hindi ko nakikita ang Panginoon, ang banal na asawa ni Kamalā (Lakṣmī)? Pinahihirapan ako ng gutom, ama, at gayundin ang isang lubhang kakila-kilabot na uhaw.

Verse 38

ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम

Dahil sa dalawang iyon, hindi kami nakakamtan ang kapayapaan ni nakakakita ng ligaya. Ito lamang ang sanhi ng dalamhating sumibol sa akin, O pinakamainam sa mga muni.

Verse 39

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि

“Ihayag mo sa akin ang dahilan niyon; sa iyong habag, maging mabait ka.” Wika ni Vāmadeva: “O pinakamainam sa mga hari, ikaw ay tunay na laging deboto ni Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 40

आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा

Si Madhusūdana ay sinamba mo sa sukdulang debosyon—sa mga handog ng bhakti gaya ng mga ritwal na paliligo at iba pa, gayundin sa pabango, mga bulaklak, at iba pang paggalang.

Verse 41

न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्

O hari ng mga hari, ang Panginoon ng mga daigdig ay hindi (sa iba pang paraan) sinamba sa mga handog na pagkain at prutas; sa halip, ikaw lamang ang laging gumagawa nito pagdating ng ikasampung araw ng buwan, ang Daśamī.

Verse 42

एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया

Hindi ka naghandog sa isang brāhmaṇa ng masarap na pagkain sa panatang isang-kain; at pagdating ng Ekādaśī, hindi mo rin tinupad ang pag-aayuno, sapagkat kumain ka.

Verse 43

विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा

Hindi ka naghandog ng pagkain sa isang brāhmaṇa, na iniaalay kay Viṣṇu. Gayunman, ang pagkain—laging nananatili sa lupa—ay itinatag bilang amṛta sa tunay nitong anyo.

Verse 44

अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु

Hindi ka kailanman, lalo na, nagkaloob ng dāna ng pagkain. At tungkol sa mga halamang-gamot, O dakilang hari—pakinggan mo ang kanilang sari-saring uri.

Verse 45

कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते

Ang maaanghang, mapait, at mapakla; gayundin ang matamis at maasim, at ang mga alat na alkalino—kasama ng lahat ng pampalasa mula sa hiṅgu at iba pa—ay may sari-saring anyo, O hari.

Verse 46

अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्

Mula sa amṛta isinilang ang lahat ng halamang-gamot, na sanhi ng pagkapusog. Kaya dapat ihanda nang mainam ang pagkain, na sinasahugan ng mga halamang nagpapagaling at angkop na pampalasa.

Verse 47

देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि

Sa pagninilay, “Ito’y iniaalay sa mga deva na nasa anyo ni Viṣṇu,” saka ito ibinibigay. Gayundin, “sa mga ninuno na nasa anyo ni Viṣṇu,” sapagkat tunay na inilalagay ito sa kamay ng brāhmaṇa.

Verse 48

अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्

Pagkatapos munang maghandog sa mga panauhin, pakainin ang sariling sambahayan; saka pa lamang kumain—ang gayong pagkain ay tila amṛta, parang nektar.

Verse 49

प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते

Pagkaraan ng kamatayan, wala siyang pagdurusa; bagkus, O hari, may kaligayahan siya. Ang mga Brāhmaṇa, ang mga Pitṛ (ninuno), at ang mga diyos—na nagpapakita sa anyong Kṣatriya—ang nagkakaloob ng biyayang iyon, O hari.

Verse 50

यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप

Kung paanong ang isang magsasaka ay laging nagsasagawa ng mabuting pagbubungkal, gayon din, O hari, ang mortal ay dapat ‘magbungkal’ ng kabutihan sa bukiring pag-aari ng isang brāhmaṇa.

Verse 51

स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा

Kahit sa araro ng sariling likas na ugali, dapat putulin ang mga hadlang sa sandata ng pananampalataya. Ang wastong paninindigan ang laging dalawang toro; gayon din ang pag-unawa at ang pag-aayuno (tapas).

Verse 52

सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्

Ang Panginoon, na pinatitibay ng tunay na kaalaman at dalisay ang diwa, ay siyang banal na Pratodaka. Sa dakilang banal na bukid na tinatawag na Vipranāma, ito’y dapat pawiin o pamahingahin sa magalang na pagpupugay.

Verse 53

स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्

O hari, gaya ng magsasakang laging nag-aalis ng dumi sa bukid, gayon din ang deboto ni Viṣṇu—na masikap sa paglinang ng banal na kṣetra—ay dapat laging magtaboy ng kasalanan at sa gayon ay kalugdan Siya.

Verse 54

तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे

Gayon din, sa pamamagitan ng mabubuti at mapagpalang salita, dapat ding kalugdan ang mga brāhmaṇa. At kapag dumating ang panahon ng pag-abot sa tīrtha sa bundok, ang ulan ay bumubuhos na siksik, wari’y ulap na nagkatawang-tubig.

Verse 55

वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते

Kung ang magsasaka’y nagnanais maghasik, ihanda muna niya ang bukid at saka maghasik ng binhi roon. Gayon din, ang handog ay dapat ialay sa brāhmaṇa na may mabuting kalooban at pabor sa hari.

Verse 56

क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च

Kung paanong tinatamasa ng may-ari ng bukid ang bunga ng binhing naihasik, gayon din, O dakilang hari, tinatamasa ng nagkakaloob ang bunga ng kanyang handog.

Verse 57

प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः

Pagkaraan ng kamatayan—at maging dito sa buhay na ito—ang tao’y tunay na nasisiyahan, at hindi sa iba pang paraan. Ang mga brāhmaṇa, ang mga Pitṛ (ninuno), at ang mga Deva ay nasa anyo ng banal na kṣetra; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 58

मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्

O dakilang hari, ang mga imbakan ng tubig (lawa o tangke) na ipinagagawa ng mga tao ay nagkakaloob din ng bunga. Walang pag-aalinlangan: ang bunga’y tiyak na ayon sa gawa—kung ano ang ginawa, iyon ang nagiging kapalaran.

Verse 59

कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः

Mula sa mapait o maanghang, O Hari, mapait at maanghang lamang ang lumilitaw—hindi tamis. Gayundin, mula sa tinatawag na “matamis,” hindi muling lilitaw ang kapaitan.

Verse 60

यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्

Kung anong binhi ang itinatanim, gayon ding bunga ang kinakain. Ang hindi nagtatanim sa bukid ay hindi makikibahagi sa ani nito.

Verse 61

तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः

Gayundin, O Hari, ang mga brāhmaṇa, ang mga deva, at ang mga ninuno—na naroroon sa anyo mismo ng banal na bukid—ay nagpapakita ng bunga ng handog; dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 62

यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते

Sapagkat anumang gawa—mabuti man o masama—na ikaw mismo ang gumawa, O Hari, yaon din ang tiyak mong mararanasan na bunga; hindi ito nagiging iba.

Verse 63

न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा

Noon, kailanma’y hindi siya naghandog sa mga deva, sa mga Brahmana, ni sa mga ninuno; ni kahit matamis na pagkain at inumin, na may kusang-loob at masayang puso.

Verse 64

सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया

Ikaw mismo’y kumain ng masasarap na pagkain—mga delicacy, matatamis na putahe at inumin—kasama ng piling kakanin; ngunit kanino ka nagbigay? Tunay, wala kang ibinigay.

Verse 65

स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते

Ang sarili mong katawan ay pinataba mo sa mga pagkaing tila nektar; kaya, O dakilang hari, sumisibol ang gutom, sapagkat sa gayong pagkain ito nabuo at napanatili.

Verse 66

कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्

Karma lamang, O hari, ang sanhi ng ligaya at dalamhati ng tao. O mapalad, sa kapanganakan at sa kamatayan, danasin mo ang bunga ng gayong karma.

Verse 67

पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः

Noong unang panahon man, ang mga dakilang kaluluwa’y nakaabot sa langit sa bisa ng sariling gawa; ngunit kapag naubos ang bisa ng kanilang kabutihan, muli silang bumabalik sa daigdig.

Verse 68

नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः

Si Nala, si Bhagiratha, si Viśvāmitra, at si Yudhiṣṭhira rin—sa pamamagitan lamang ng kanilang mga gawa, nakamtan nila ang langit, O Hari, bawat isa sa takdang panahon niya.

Verse 69

दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः

Tunay na ang tadhana—ang dating karma—ang siyang dahilan kung bakit nakakamtan ang lungkot o ligaya. O Hari, sino, kahit makapangyarihan, ang tunay na makalalampas sa itinakdang batas na iyon?

Verse 70

अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते

Kaya nga, O pinakadakila sa mga hari, kahit nakamtan mo na ang langit, sumiklab sa iyo ang bugso na mula sa gutom at uhaw; kaya ang iyong asal ay naging masama.

Verse 71

यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्

O pinakadakila sa mga hari, kung nais mong lunasan ang iyong gutom, pumaroon ka at kainin ang sarili mong katawan na nananatiling nasa Ānandāraṇya, ang Gubat ng Kaligayahan.

Verse 72

तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह

At ang reyna mong ito, O dakilang hari, ay nakikitang labis na nanghihina sa gutom. Sinabi ni Subāhu: “Hanggang kailan dapat gawin ang gawaing ito kasama ang aking minamahal?”

Verse 73

तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम

Kaya sabihin mo sa akin, O lubhang mapalad: kailan nahahayag ang biyaya ng Diyos? At sa pag-aalay ng anong uri ng yaman sumisibol ang anong uri ng kabutihang-loob (puṇya), O pinakadakila sa mga muni?

Verse 74

तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते

Kaya ipahayag mo, O dakilang marunong, kung ikaw ay nalulugod ngayon. Si Vāmadeva ay nagsabi: “Sa pag-aalay ng pagkain nagmumula ang dakilang kaligayahan; gayundin sa pag-aalay ng tubig, O dakilang-isip.”

Verse 75

भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः

Tunay ngang tinatamasa ng mga mortal ang langit at hindi sila pinahihirapan ng mga kasalanan kapag ang kawanggawa ay naibigay ng mga tao; ngunit kapag hindi nagbibigay ng dāna ang mga tao, sila’y tunay na pinahihirapan.

Verse 76

मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्

Kahit dumating na ang oras ng kamatayan, ang lahat ay nagbibigay ng kawanggawa. Ngunit ang pagkain, na may kasamang tubig, ay dapat ibigay nang mas maaga—sa tamang panahon.

Verse 77

सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्

Magbigay ng mainam na payong at panyapak, at isang magandang sisidlan ng tubig; gayundin ng lupa, dalisay na ginto, at isang baka—sinumang maghandog ng mga ito ay tumutupad sa walong itinakdang dāna.

Verse 78

स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्

Sa langit, hindi sumisibol sa kanya ang gutom, uhaw, at iba pa. O hari, hindi siya dinadapuan ng gutom—sapagkat sa pag-aalay ng pagkain, siya’y nagiging ganap na nasisiyahan.

Verse 79

तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते

O hari, sa pag-aalay ng sandalyas at sa pag-aalay ng payong, hindi sumisibol ang matinding pagnanasa; siya’y nananatiling kontento sa lahat ng panahon.

Verse 80

छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्

O pinakamainam sa mga hari, ang nagbibigay ay tunay na nagkakamit ng lilim at gayundin ng sasakyan. Ngayon ay sasabihin ko ang isa pang bunga na nagmumula sa pag-aalay ng sapin sa paa.

Verse 81

भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा

O mapalad na isa, sa pag-aalay ng lupa ay nakakamit ng tao ang lahat ng ninanais na layon. At, O dakilang hari, sa pag-aalay ng baka ay siya’y laging napupuspos at napalalakas ng mahahalagang katas ng buhay.

Verse 82

सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः

Tinatamasa ang lahat ng ginhawa, ang tao’y nananahan sa makalangit na daigdig; tunay ngang ang nagbibigay ay ganap na nasisiyahan sa pag-aalay ng baka—walang pag-aalinlangan.

Verse 83

नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः

Siya’y nagiging walang karamdaman, puspos ng ligaya, nasisiyahan at may yaman; at sa (handog o paggamit ng) kāñcana, nakakamit ang ginto—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 84

श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति

Ang tao’y nagiging marangal at masagana, kaaya-ayang anyo, mapagbigay ang loob, at nagtatamasa ng mahahalagang hiyas; at pagdating ng oras ng kamatayan, inihahandog niya ang tiladāna, ang kaloob na linga (sesame).

Verse 85

सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्

Pagiging panginoon ng lahat ng kaluguran, siya’y nakararating sa lokang kay Viṣṇu. Sa gayong natatanging kadakilaan ng pag-aalay, nakakamit ang sukdulang kaligayahan.

Verse 86

गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै

O hari, noong ikaw ay nabubuhay pa, hindi ka naghandog ng kaloob na baka, ni kaloob na lupa, ni pagkain at tubig—sa isang brāhmaṇa man lamang.

Verse 87

मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्

Dahil kahit sa oras ng kamatayan ay hindi ka nagbigay, kaya’t gutom ang dumadapo sa iyo. Ito ang sanhi na ipinaliwanag ko sa iyo—na umusbong ayon sa pag-uudyok ng dating karma.

Verse 88

यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम

Gaya ng ginawang karma, gayon din ang bungang dapat pagdaanan. Wika ni Subāhu: “O pinakadakila sa mga muni, paano mapapawi ang aking gutom?”

Verse 89

अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः

Dahil sa gutom na ito, ang aming katawan ay natuyo at labis na naghihirap. O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sabihin mo sa amin ang pag-aayuno at pagwawasto (prāyaścitta) ukol sa gutom.

Verse 90

कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम

“Paano ako magkakamit ng kapayapaan hinggil sa kakila-kilabot na karmang ito?” Wika ni Vāmadeva: “O pinakadakila sa mga hari, walang prāyaścitta rito—maliban sa pagdanas ng mga bunga nito.”

Verse 91

कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते

O hari, ligtas mong tatamuhin ang buong bunga ng karmang ito—sa mismong pook na pinagbagsakan ng iyong katawan, at gayundin ng katawan ng iyong minamahal, O bhūpati.

Verse 92

युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्

Kayong dalawa ay tunay na dapat nang lumisan mula rito—walang pag-aalinlangan. At ang di-nasisirang kalagayang iyon ay kapwa ninyong tatamasahin.

Verse 93

स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह

“O Hari, hayaan ang bawat tao ay maging tiyak sa kanyang sariling pasya—lalo na ikaw, kasama ang iyong minamahal.” Ang Hari ay nagsabi: “Gaano katagal, O Panginoon, kailangan kong tamasahin ang buhay na ito sa ganitong paraan kasama ang aking minamahal?”

Verse 94

तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्

“Kaya, O lubos na mapalad, mangyaring turuan mo ako; ang iyong salita ay may awtoridad para sa akin.” Sinabi ni Vāmadeva: “Ang dakilang himno kay Vāsudeva ay pumapawi ng pinakamabibigat na kasalanan.”

Verse 95

यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि

Kapag narinig mo ang sagrado at kapuri-puring aral na ito, makakamit mo ang kalayaan. Ang lahat ng ito ay naipaliwanag na sa iyo—humayo ka ngayon, O hari, at tamasahin ang paghahari dito.

Verse 96

एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह

Matapos marinig ito, ang hari, kasama ang kanyang asawa, ay muling kumain ng laman ng kanyang sariling katawan kasama ang kanyang minamahal.

Verse 97

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः

Dito nagtatapos ang ika-siyamnapu't pitong kabanata ng Śrī Padma Purāṇa, sa Bhūmi-khaṇḍa—sa loob ng salaysay ni Vena, sa pagluwalhati sa Guru-tīrtha, at sa kwento ni Cyavana.

Verse 98

यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्

Kung paanong ang hari, paulit-ulit, ay nilalapa ang sariling katawan, gayon din ang dalawang babae ay laging tumatawa; ipaliliwanag ko ang kanilang layon.

Verse 99

प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी

O hari, ang dakilang banal na babae—kasama ng karunungan—ay laging nagbubunga ng banayad na halakhak; ang kanyang pananampalataya sa kanya’y di kailanman lumilisan.

Verse 100

प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे

Ang pagkaing hindi inialay na may pananampalataya—kundi ibinigay lamang sa udyok ng mapanukat na isip—ay dapat ihandog nang dalisay ang pasya sa mga brāhmaṇa, iniuukol ito kay Vaiṣṇava (Viṣṇu).

Verse 101

एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः

Kaya’t lagi niyang kinakain ang laman ng sarili niyang katawan; at ang babae man ay (tila) nilalapa ang sarili, sa pagkalulong sa mga lasang wari’y tulad ng amṛta, ang nektar.

Verse 102

ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत

Pagkaraan, sa dulo ng sandaang taon, naalaala niya ang dakilang muni na si Vāmadeva; at ang marangal na iyon ay sinisi ang sarili, O mapagkapanatang isa.

Verse 103

न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः

“Kailanman ay wala akong naihandog sa mga Pitṛ at sa mga diyos, ni sa mga brāhmaṇa. Tunay, wala rin akong naibigay sa mga panauhin, at lalo na sa mga matatanda.”

Verse 104

दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च

Sa taong, kahit dahil sa habag, ay hindi nagbibigay sa dukha at sa nagdurusa—ito ang bunga: nauuwi siyang ‘kumakain ng sarili niyang laman,’ habang sinisisi ang sarili niyang mga gawa.

Verse 105

एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ

Kaya’t nang makita si Subāhu na kumakain ng sarili niyang laman kasama ang kanyang minamahal, ang dalawang babae—si Prajñā (Karunungan) at Śraddhā (Pananampalataya)—ay nagtawa noon din.

Verse 106

तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन

O hari, ang may mabuting puso ay tumatawa sa paghinog ng gayong karma. Dahil sa pakikisama sa akin, ang may makasalanang isip ay hindi nagbigay ng kawanggawa.

Verse 107

प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप

At si Prajñā (Karunungan), sa mismong mga salitang iyon, ay muling tumawa sa hari: “Saan napunta ang dakilang pagkalito na siyang nagbulag sa iyo, O hari?”

Verse 108

लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे

Sa pamamagitan ng kasakiman na may halong pagkalito, ang tao ay nahuhulog sa hukay ng kadiliman at pagdurusa.

Verse 109

दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्

O hari, tinalikuran mo ang landas ng pagkakawanggawa at tinahak ang landas ng kasakiman. Kumain ka ngayon kasama ang iyong asawa, sapagkat labis kang pinahihirapan ng gutom.

Verse 110

एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक

Kaya't ang matalinong ginang ay tumawa kay Subāhu, na kasama ang kanyang minamahal. "Tunay nga, mahal na anak, ito ang buong dahilan ng pagtawa nilang dalawa."

Verse 111

भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि

Nang ang hari ay kinakain at ang kanyang katawan ay naghihirap, paulit-ulit silang sumigaw, "Magbigay! Magbigay!"—sapagkat siya ay patuloy na hinihingan.

Verse 112

क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्

O lubhang matalinong nilalang, ang gutom at uhaw—na nagpapakita sa mga nakakatakot na anyo—ay nagmakaawa sa panginoon ng mga hari para sa pagkaing may halong gatas.

Verse 113

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते

Naipaliwanag ko na sa iyo ang lahat—ang lahat ng iyong itinanong. Ano pa ang aking sasabihin sa iyo? Magsalita ka, O dakilang may isip.

Verse 114

विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्

Sinabi ni Vijvala: Ama, isalaysay mo sa akin ang himnong tinatawag na “Vāsudeva” (stotra), na sa pamamagitan nito ang isang hari’y makatatamo ng moksha at mararating ang kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.