Adhyaya 64

Verse 1

पिप्पलौवाच । पितुःप्रसादभावाद्वै यदुना सुखमुत्तमम् । कथं प्राप्तं सुभुक्तं च तन्मे विस्तरतो वद

Sinabi ni Pippala: “Dahil sa mapagpalang biyaya ng iyong ama, ang sukdulang kaligayahang natamo ni Yadu—paano ito nakamtan, at paano ito wasto niyang tinamasa? Isalaysay mo sa akin nang detalyado.”

Verse 2

कस्मात्पापप्रभावं च रुरुर्भुंक्ते द्विजोत्तम । सकलं विस्तरेणापि वद मे कुंडलात्मज

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sa anong dahilan dinaranas ng nilalang na si Ruru ang bungang isinilang sa kasalanan? Isalaysay mo rin sa akin ang lahat nang may paglalawig, O anak ni Kuṇḍala.

Verse 3

सुकर्मोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं पापनाशनम् । नहुषस्य सुपुण्यस्य ययातेश्च महात्मनः

Sinabi ni Sukarma: “Makinig kayo; isasalaysay ko ang isang kasaysayang pumupuksa sa kasalanan—ang salaysay ni Nahuṣa na lubhang mapunyagi sa kabutihan, at ni Yayāti na dakila ang loob.”

Verse 4

सोमवंशात्प्रभूतो हि नहुषो मेदिनीपतिः । दानधर्माननेकांश्च चका रह्यतुलानपि

Mula sa angkang Buwan ay sumibol nga si Nahusha, panginoon ng daigdig; at nagsagawa siya ng maraming kawanggawa at dharma—walang kapantay sa sukat.

Verse 5

मखानामश्वमेधानामियाज शतमुत्तमम् । वाजपेयशतं चापि अन्यान्यज्ञाननेकधा

Naghain siya ng sandaang dakilang Aśvamedha na yajña; at gayundin ng sandaang Vājapeya, kasama pa ang maraming iba’t ibang handog na sakripisyo.

Verse 6

आत्मनः पुण्यभावेन इंद्रलोकमवाप सः । पुत्रं धर्मगुणोपेतं प्रजापालं चकार सः

Sa bisa ng sariling banal na kabutihan, narating niya ang daigdig ni Indra; at itinalaga niya ang kanyang anak—puspos ng mga katangiang dharmiko—bilang tagapangalaga ng mga tao.

Verse 7

ययातिं सत्यसंपन्नं धर्मवीर्यं महामतिम् । एंद्रं पदं गतो राजा तस्य पुत्रः पदे स्वके

Si Haring Yayāti—puspos ng katotohanan, may dharmang tapang at dakilang isip—ay umabot sa makalangit na katayuang tulad ni Indra; at ang kanyang anak ay nanatiling matatag sa sariling karapat-dapat na puwesto.

Verse 8

ययातिः सत्यसंपन्नः प्रजा धर्मेण पालयेत् । स्वयमेव प्रपश्येत्स प्रजाकर्माणि तान्यपि

Si Yayāti, puspos ng katotohanan, ay dapat maghari sa kanyang mga nasasakupan sa pamamagitan ng dharma; at siya mismo’y tuwirang tumingin at sumuri sa mga gawain ng mga tao.

Verse 9

याजयामास धर्मज्ञः श्रुत्वा धर्ममनुत्तमम् । यज्ञतीर्थादिकं सर्वं दानपुण्यं चकार सः

Nang marinig ang di-matatawarang aral ng dharma, ang nakaaalam ng katuwiran ay nagpagawa ng mga yajña; at isinagawa niya ang lahat ng ukol sa mga banal na pook ng paghahandog at ang mapagpalang tungkulin ng pagkakawanggawa.

Verse 10

राज्यं चकार मेधावी सत्यधर्मेण वै तदा । यावदशीतिसहस्राणि वर्षाणां नृपनंदनः

Pagkaraan, ang marunong na prinsipe ay namahala sa kaharian ayon sa dharma ng katotohanan, sa loob ng walumpung libong taon.

Verse 11

तावत्कालं गतं तस्य ययातेस्तु महात्मनः । तस्य पुत्राश्च चत्वारस्तद्वीर्यबलविक्रमाः

Sa panahong iyon, natapos na ang itinakdang buhay ng dakilang-loob na si Yayāti. Mayroon siyang apat na anak na tanyag sa tapang, lakas, at kagitingan.

Verse 12

तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । तस्यासीज्ज्येष्ठपुत्रस्तु रुरुर्नाम महाबलः

Sasabihin ko ang kanilang mga pangalan—makinig na may pusong nakatuon. Ang panganay niyang anak ay si Ruru, na may dakilang lakas.

Verse 13

पुरुर्नाम द्वितीयोऽभूत्कुरुश्चान्यस्तृतीयकः । यदुर्नाम स धर्मात्मा चतुर्थो नृपतेः सुतः

Ang ikalawa ay si Puru; ang ikatlo naman ay si Kuru. Ang ikaapat, ang may matuwid na kaluluwa, ay si Yadu—pawang mga anak ng hari.

Verse 14

एवं चत्वारः पुत्राश्च ययातेस्तु महात्मनः । तेजसा पौरुषेणापि पितृतुल्यपराक्रमाः

Kaya ang dakilang-loob na si Yayāti ay nagkaroon ng apat na anak—kapantay ng kanilang ama sa kagitingan, sa ningning at sa lakas-panlalaki.

Verse 15

एवं राज्यं कृतं तेन धर्मेणापि ययातिना । तस्य कीर्तिर्यशो भावस्त्रैलोक्ये प्रचुरोभवत्

Gayon pinamahalaan ni Yayāti ang kaharian ayon sa dharma; at ang kanyang katanyagan—karangalan at marangal na pangalan—ay lumaganap sa tatlong daigdig.

Verse 16

विष्णुरुवाच । एकदा तु द्विजश्रेष्ठो नारदो ब्रह्मनंदनः । एंद्रं लोकं गतो राजन्द्रष्टुं चैव पुरंदरम्

Sinabi ni Viṣṇu: Minsan, O Hari, ang pinakadakila sa mga dvija—si Nārada, ang minamahal na anak ni Brahmā—ay nagtungo sa daigdig ni Indra upang makita si Purandara.

Verse 17

सहस्राक्षस्ततोपश्यद्धुताशनसमप्रभम् । देवो विप्रं समायांतं सर्वज्ञं ज्ञानपंडितम्

Pagkaraan, nakita ni Sahasrākṣa (Indra) ang isang brāhmaṇa na papalapit—nagniningning na tila naglalagablab na apoy—tunay na lubos na nakaaalam at pantas sa banal na kaalaman.

Verse 18

पूजितं मधुपर्काद्यैर्भक्त्या नमितकंधरः । निवेश्य चासने पुण्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

Pinarangalan niya ito nang may debosyon sa mga handog gaya ng madhuparka, at yumukod na may pagpapakumbaba; saka niya pinaupo ang pantas sa banal na luklukan at nagtanong sa pinakadakila sa mga muni.

Verse 19

इंद्र उवाच । कस्मादागमनं तेद्य किमर्थमिह चागतः । किं ते हि सुप्रियं विप्र करोम्यद्य महामुने

Wika ni Indra: “Bakit ka naparito ngayon, at sa anong dahilan ka dumating dito? O brāhmaṇa, O dakilang muni—anong lubhang ikalulugod mo ang magagawa ko para sa iyo ngayon?”

Verse 20

नारद उवाच । देवराज कृतं सर्वं भक्त्या यच्च प्रभाषितम् । संतुष्टोस्मि महाप्राज्ञ प्रश्नोत्तरं वदाम्यहम्

Wika ni Nārada: “O devarāja, nalulugod ako sa lahat ng iyong ginawa at sa iyong mga salitang binigkas nang may bhakti. O lubhang marunong, ngayon ay sasabihin ko ang mga sagot sa iyong mga tanong.”

Verse 21

महीलोकात्सुसंप्राप्तः सांप्रतं तव मंदिरम् । त्वामन्वेष्टुं समायातो दृष्ट्वा नाहुषमेव च

Mula sa daigdig ng mga tao, ako’y ligtas na nakarating at ngayo’y dumating sa iyong templo. Naparito ako upang hanapin ka, at nakita ko rin si Nahuṣa mismo.

Verse 22

इंद्र उवाच । सत्यधर्मेण को राजा प्रजाः पालयते सदा । सर्वधर्मसमायुक्तः श्रुतवाञ्ज्ञानवान्गुणी

Wika ni Indra: “Aling hari, sa dharma ng katotohanan, ang laging nag-iingat sa kanyang mga nasasakupan—taglay ang lahat ng kabutihang-dharma, marunong sa śruti, may karunungan, at may mabubuting katangian?”

Verse 23

पृथिव्यामस्ति को राजा वेदज्ञो ब्राह्मणप्रियः । ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो यज्वा दाता सुभक्तिमान्

Sa lupa, sino ang haring yaon—dalubhasa sa mga Veda, minamahal ang mga brāhmaṇa; tagapagtanggol ng banal na batas, nagniningning sa kaalamang Veda; tagaganap ng mga yajña, mapagbigay, at may dakilang debosyon?”

Verse 24

नारद उवाच । एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो नहुषस्यात्मजो बली । यस्य सत्येन वीर्येण सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः

Sinabi ni Nārada: Taglay ang mga katangiang ito ang makapangyarihang anak ni Nahuṣa; sa kanyang katotohanan at kabayanihan, ang lahat ng mga daigdig ay nananatiling matatag.

Verse 25

भवादृशो हि भूर्लोके ययातिर्नहुषात्मजः । भवान्स्वर्गे स चैवास्ति भूतले भूतिवर्धनः

Sa lupa, tunay na may tulad mo—si Yayāti, anak ni Nahuṣa. Ikaw ay nasa langit, at siya nama’y nasa daigdig, tagapagpalago ng kasaganaan.

Verse 26

पितुः श्रेष्ठो महाराज ह्यश्वमेधशतं तथा । वाजपेयशतं चक्रे ययातिः पृथिवीपतिः

O dakilang hari, si Yayāti—panginoon ng lupa—ay humigit sa kanyang ama, sapagkat nagsagawa siya ng sandaang Aśvamedha at gayundin ng sandaang Vājapeya na yajña.

Verse 27

दत्तान्यनेकरूपाणि दानानि तेन भक्तितः । गवां लक्षसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

May debosyon, nagkaloob siya ng sari-saring handog: mga sampu-sampung libong baka, at maging daan-daang koro ng mga baka rin.

Verse 28

कोटिहोमांश्चकाराथ लक्षहोमांस्तथैव च । भूमिदानादि दानानि ब्राह्मणेभ्योददाच्च यः

Nagsagawa siya ng mga homa na umaabot sa mga koro, at gayundin ng mga homa na umaabot sa mga lakh; at nagkaloob din siya ng mga handog—lalo na ang pag-aalay ng lupa—sa mga Brāhmaṇa.

Verse 29

सर्वं येन स्वरूपं हि धर्मस्य परिपालितम् । एवं गुणैः समायुक्तो ययातिर्नहुषात्मजः

Siya na lubos na nag-ingat at nagpanatili ng tunay na anyo ng dharma sa lahat ng paraan—gayon ang Yayāti, anak ni Nahuṣa, na puspos ng mga banal na katangian.

Verse 30

वर्षाणां तु सहस्राणि अशीतिर्नृपसत्तमः । राज्यं चकार सत्येन यथा दिवि भवानिह

O pinakadakila sa mga hari, sa walumpung libong taon ay namuno siya sa kaharian sa pamamagitan ng katotohanan—gaya ng iyong pamamahala rito sa lupa, na wari’y sa langit.

Verse 31

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य देवेंद्रो नारदात्स मुनीश्वरात् । समालोच्य स मेधावी संभीतो धर्मपालनात्

Wika ni Sukarmā: Nang marinig ito ni Indra, ang hari ng mga deva, mula kay Nārada na panginoon ng mga muni, pinag-isipan niya; ang marunong na iyon ay nangamba sa pag-iingat ng dharma.

Verse 32

शतयज्ञप्रभावेण नहुषो हि पुरा मम । एंद्रं पदं गतो वीरो देवराजोभवत्पुरा

Sa bisa ng pagsasagawa ng sandaang yajña, ang bayaning si Nahuṣa—mula sa aking angkan—noon ay nakaabot sa puwesto ni Indra at naging hari ng mga deva.

Verse 33

शची बुद्धिप्रभावेण पदभ्रष्टो व्यजायत । तादृशोयं महाराजः पितुस्तुल्यपराक्रमः

Sa bisa ng matalinong payo ni Śacī, siya’y naiahon mula sa pagkabagsak at muling naibalik sa nararapat na kalagayan. Ganyan ang dakilang haring ito—kapantay sa tapang ng kanyang ama.

Verse 34

प्राप्स्यते नात्र संदेहः पदमैंद्रं न संशयः । येन केनाप्युपायेन तं भूपं दिवमानये

Makakamtan niya iyon—walang alinlangan; tunay na aabot siya sa kalagayang Padma-Indra, walang pagdududa. Sa anumang paraan, dalhin ang haring iyon sa langit.

Verse 35

इत्येवं चिंतयामास तस्माद्भीतः सुरेश्वरः । भूपालस्य नृपश्रेष्ठ ययातेः सुमहद्भयात्

Sa gayong pag-iisip, ang Panginoon ng mga deva ay natakot—O pinakamainam sa mga hari—dahil sa napakalaking pangamba na idinulot ni Haring Yayāti.

Verse 36

तमानेतुं ततो दूतं प्रेषयामास देवराट् । नहुषस्य विमानं तु सर्वकामसमन्वितम्

Pagkaraan, ang Hari ng mga deva ay nagsugo ng isang sugo upang siya’y dalhin. At ang panghimpapawid na karwahe ni Nahusha ay napuspos ng lahat ng ninanasang karangyaan.

Verse 37

सारथिं मातलिं नाम विमानेन समन्वितम् । गतो हि मातलिस्तत्र यत्रास्ते नहुषात्मजः

Ang kutsero na nagngangalang Mātali, na may kasamang panghimpapawid na sasakyang makalangit, ay nagtungo roon—sa pook na kinaroroonan ng anak ni Nahusha.

Verse 38

प्रहितः सुरराजेन समानेतुं महामतिम् । सभायां वर्त्तमानस्तु यथा इंद्र प्रःशोभते

Isinugo ng Hari ng mga deva upang dalhin ang dakilang-matalinong iyon, tumindig siya sa kapulungan—nagniningning nang marilag, na wari’y si Indra mismo.

Verse 39

तथा ययातिर्धर्मात्मा स्वसभायां विराजते । तमुवाच महात्मानं राजानं सत्यभूषणम्

Kaya si Yayāti, ang matuwid ang diwa, ay nagniningning sa sarili niyang maharlikang kapulungan. Pagkaraan ay kinausap niya ang dakilang hari, na ang palamuti ay katotohanan.

Verse 40

सारथिर्देवराजस्य शृणु राजन्वचो मम । प्रहितो देवराजेन सकाशं तव सांप्रतम्

Ako ang sarathi ng Hari ng mga deva. Dinggin mo, O hari, ang aking mga salita: ako’y ipinadala ngayon ng Panginoon ng mga deva upang humarap sa iyo.

Verse 41

यद्ब्रूते देवराजस्तु तत्सर्वं सुमनाः कुरु । आगंतव्यं त्वया देव एंद्रं लोकं हि नान्यथा

Anuman ang anumang iutos ng Hari ng mga deva—gawin mo ang lahat nang may masayang loob. Tunay na kailangan mong pumaroon, O banal, sa daigdig ni Indra; wala nang ibang daan.

Verse 42

पुत्रे राज्यं विसृज्यैव कृत्वा चांतेष्टिमुत्तमाम् । इलो राजा महातेजा वसते नहुषात्मज

Ipinagkaloob niya ang kaharian sa kanyang anak at isinagawa ang pinakadakilang mga huling ritwal. Pagkaraan, si Haring Ila—marilag ang ningning, anak ni Nahusha—ay nanahan doon.

Verse 43

पुरूरवा महावीर्यो विप्रचित्तिर्महामनाः । शिबिर्वसति तत्रैव मनुरिक्ष्वाकु भूपतिः

Doon din nananahan si Purūravas na dakila ang tapang, si Vipracitti na marangal ang isip, at si Śibi; at naroon din sina Manu at Ikṣvāku, ang haring tagapamahala.

Verse 44

सगरो नाम मेधावी नहुषश्च पिता तव । ऋतवीर्यः कृतज्ञश्च शंतनुश्च महामनाः

Si Sagara ay isang marunong na hari; si Nahusha ang iyong ama. Si Ṛtavīrya ay mapagpasalamat, at si Śaṃtanu rin ay dakila ang kalooban.

Verse 45

भरतो युवनाश्वश्च कार्तवीर्यो नरेश्वरः । यज्ञानाहृत्य बहुधा मोदंते दिवि भूभृतः

Si Bharata, si Yuvanāśva, at si Kārtavīrya—ang panginoon ng mga tao—dahil sa pagdadala ng mga bunga ng maraming yajña, ay nagagalak sa langit sa sari-saring paraan, O hari.

Verse 46

अन्ये चैव तु राजानो यज्ञकर्मसु तत्पराः । सर्वे ते दिवि चेंद्रेण मोदंते स्वेन कर्मणा

At ang iba pang mga hari, na masigasig sa mga gawaing yajña—silang lahat ay nagagalak sa langit kasama ni Indra, sa bisa ng sariling kabutihang-gawa.

Verse 47

त्वं पुनः सर्वधर्मज्ञः सर्वधर्मेषु संस्थितः । शक्रेण सह मोदस्व स्वर्गलोके महीपते

Ngunit ikaw, O hari—nakaaalam ng lahat ng dharma at matatag sa bawat matuwid na tungkulin—magalak sa kahariang makalangit kasama ni Śakra (Indra), O panginoon ng lupa.

Verse 48

ययातिरुवाच । किं मया तत्कृतं कर्म येन मय्यर्थिता तव । इंद्रस्य देवराजस्य तत्सर्वं मे वदस्व च

Sinabi ni Yayāti: “Anong gawa ang nagawa ko kaya ikaw ay lumapit sa akin na may pakiusap? Ipagbigay-alam mo sa akin ang lahat—ang bagay tungkol kay Indra, ang hari ng mga diyos.”

Verse 49

मातलिरुवाचमातलि उपरि टिप्पणी । यदशीतिसहस्राणि वर्षाणां हि त्वया नृप । दानपुण्यादिकं कर्म यज्ञैस्तु परिसाधितम्

Wika ni Mātali: “O Hari, sa loob ng walumpung libong taon ay tunay mong ganap na naisagawa ang mga gawaing may bisa—kawanggawa at iba pang kabanalan—sa pamamagitan ng mga yajña.”

Verse 50

दिवं गच्छ महाराज कर्मणा स्वेन भूपते । सखित्वं देवराजेन कुरु गच्छ सुरालयम्

O dakilang hari, tagapamahala ng lupa—sa sarili mong karma ay pumaroon ka sa langit. Makipagkaibigan sa Hari ng mga deva; tumungo sa tahanan ng mga sura.

Verse 51

पंचात्मकं शरीरं च भूमौ त्यज महामते । दिव्यरूपं समास्थाय भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान्

O dakilang pag-iisip, iwan sa lupa ang katawang ito na binubuo ng limang sangkap. Sa pag-angkin ng anyong dibino, tamasahin ang mga ligayang ayon sa nais ng iyong puso.

Verse 52

यथायथा कृता भूमौ यज्ञा दानं तपश्च ते । तथातथा स्वर्गभोगाः प्रार्थयंते नरेश्वर

O panginoon ng mga tao, gaano man karami ang iyong mga yajña, mga handog na dāna, at mga tapas na ginawa sa lupa, gayon din karami ang hinahangad at natatamong kaligayahan sa langit.

Verse 53

ययातिरुवाच । येन कायेन सिध्येत सुकृतं दुष्कृतं भुवि । मातले तत्कथं त्यक्त्वा गच्छेल्लोकमुपार्जितम्

Wika ni Yayāti: “Sa alinmang katawan nagaganap sa lupa ang mabuti at masamang bunga ng gawa—O Mātali—paano maiiwan ang mismong katawang iyon at makararating pa rin sa mundong pinaghirapan at inani?”

Verse 54

मातलिरुवाच । यत्रैवोपार्जितं कायं पंचात्मकमिदं नृप । तत्तत्रैव परित्यज्य दिव्येनैव व्रजंति तम्

Sinabi ni Mātali: O hari, saanman natamo ang limang-sangkap na katawan, doon din ito iniiwan; at sa banal na maselang katawan lamang sila tumutungo sa yaong dako.

Verse 55

इतरे मानवाः सर्वे पापपुण्यप्रसाधकाः । तेऽपि कायं परित्यज्य अधऊर्ध्वं व्रजंति वै

Ang lahat ng iba pang tao, na hinuhubog ng kasalanan at kabutihan, sila man—pagkaraang iwan ang katawan—tunay na tumutungo alinman sa ibaba o sa itaas.

Verse 56

ययातिरुवाच । पंचात्मकेन कायेन सुकृतं दुष्कृतं नराः । उत्पाद्यैव प्रयांत्येव अधऊर्ध्वं तु मातले

Sinabi ni Yayāti: Sa limang-sangkap na katawan, ang mga tao’y lumilikha ng kabutihan at kasalanan; at matapos malikha ang mga iyon, sila’y lumilisan—pababa o pataas, O Mātali.

Verse 57

को विशेषो हि धर्मज्ञ भूमौ कायं परित्यजेत् । पापपुण्यप्रभावाद्वै कायस्य पतनं भवेत्

O nakaaalam ng dharma, ano ang natatanging kaibhan sa pagpanaw at pag-iwan ng katawan sa lupa? Sa bisa ng kasalanan at kabutihan, nagaganap ang pagbagsak ng katawan.

Verse 58

दृष्टांतो दृश्यते सूत प्रत्यक्षं मर्त्यमंडले । विशेषं नैव पश्यामि पापपुण्यस्य चाधिकम्

O Sūta, may halimbawang nakikita nang hayagan dito sa daigdig ng mga mortal; ngunit wala akong nakikitang natatanging higit na kaibhan sa pagitan ng kasalanan at kabutihan.

Verse 59

सत्यधर्मादिकं कर्म येन कायेन मानवः । समर्जयति वै मर्त्यस्तं कस्माद्विप्रसर्जयेत्

Bakit itatakwil ng isang mortal ang mismong katawan na sa pamamagitan nito ang tao’y gumagawa ng mga gawaing gaya ng katotohanan at dharma, at sa gayon ay nagtitipon ng kabutihang-loob?

Verse 60

आत्मा कायश्च द्वावेतौ मित्ररूपावुभावपि । कायं मित्रं परित्यज्य आत्मा याति सुनिश्चितः

Ang Ātman at ang katawan—ang dalawang ito’y kapwa anyong kaibigan. Gayunman, tiyak na umaalis ang Ātman, iniiwan ang kaibigang katawan.

Verse 61

मातलिरुवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्कायं त्यक्त्वा प्रयाति सः । संबंधो नास्ति तेनापि समं कायेन चात्मनः

Sinabi ni Mātali: “Totoo ang iyong sinabi, O Hari. Pagkatapos iwan ang katawan, siya’y lumilisan. Kaya’t walang tunay na ugnayan sa pagitan ng umaalis na sarili at ng katawan, ni ang katawan ay kapareho ng Ātman.”

Verse 62

यस्मात्पंचत्वरूपोऽयं संधिजर्जरितः सदा । जरया पीड्यमानस्तु व्याधिभिर्दूषितः सदा

Sapagkat ang katawang ito’y may limang sangkap, ang mga kasukasuan nito’y laging nanghihina; patuloy itong pinahihirapan ng katandaan at palaging nadudungisan ng mga karamdaman.

Verse 63

जरादोषैः प्रभग्नोऽसौ अत्र स्थातुं स नेच्छति । आकुलव्याकुलो भूत्वा जीवस्त्यक्त्वा प्रयाति सः

Dahil sa mga kapinsalaan ng katandaan, siya’y nadudurog at ayaw nang manatili rito. Sa matinding pagkabalisa at pagkalito, ang jīva ay lumilisan, iniiwan ang katawan.

Verse 64

सत्येन धर्मपुण्यैश्च दानैर्नियमसंयमैः । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैस्तीर्थैः संयमनैस्तथा

Sa pamamagitan ng katotohanan; ng mga gawaing matuwid at mapagpala; ng pagkakawanggawa; ng mga panata at pagpipigil-sa-sarili; ng mga yajña gaya ng Aśvamedha; ng mga banal na tīrtha (pook-paglalakbay); at gayundin ng mga disiplina ng pagpipigil—(natatamo ang ninanasang gantimpalang espirituwal).

Verse 65

सुपुण्यैः सुकृतैश्चान्यैर्जरा नैव प्रधार्यते । पातकैश्च महाराज द्रवते कायमेव सा

Kahit sa napakaraming kabutihan at iba pang mabubuting gawa, ang katandaan ay hindi tunay na napipigil; ngunit sa pamamagitan ng mga kasalanan, O dakilang hari, tinutunaw nito maging ang katawan mismo.

Verse 66

ययातिरुवाच । कस्माज्जरा समुत्पन्ना कस्मात्कायं प्रपीडयेत् । मम विस्तरतस्त्वं च वक्तुमर्हसि सत्तम

Sinabi ni Yayāti: “Saan nagmumula ang katandaan, at bakit nito pinahihirapan ang katawan? Ipakipaliwanag mo ito sa akin nang masinsinan, O pinakamabuti sa mga banal.”

Verse 67

मातलिरुवाच । हंत ते वर्णयिष्यामि जरायाः परिकारणम् । यस्माच्चेयं समुद्भूता कायमध्ये नृपोत्तम

Sinabi ni Mātali: “Halika, isasalaysay ko sa iyo ang pinakapinagmumulan ng katandaan—kung paano ito sumisibol sa loob ng katawan, O pinakamainam sa mga hari.”

Verse 68

पंचभूतात्मकः कायो विषयैः पंचभिः श्रितः । यदात्मा त्यजते राजन्स कायः परिधक्ष्यते

Ang katawan ay binubuo ng limang dakilang elemento at sinasandigan ng limang bagay ng pandama. Kapag nilisan ng Sarili ang katawan, O hari, ang katawang iyon ay inihahabilin sa pagsusunog.

Verse 69

वह्निना दीप्यमानस्तु सरसो ज्वलते नृप । तस्माद्विजायते धूमो धूमान्मेघाश्च जज्ञिरे

O hari, kapag naglalagablab ang apoy, wari’y ang lawa mismo’y nagliliyab; mula roon sumisilang ang usok, at mula sa usok ay isinilang ang mga ulap.

Verse 70

मेघादापः प्रवर्तंते अद्भ्यः पृथ्वी प्रकल्पते । जलमायाति साध्वी सा यथा नारी रजस्वला

Mula sa mga ulap ay umaagos ang mga tubig; mula sa mga tubig ay nahuhubog ang lupa. Ang banal na lupa’y napupuno ng tubig—gaya ng babae sa panahon ng buwanang dalaw.

Verse 71

तस्मात्प्रजायते गंधो गंधाद्रसो नृपोत्तम । रसात्प्रभवते चान्नमन्नाच्छुक्रं न संशयः

Kaya’t sumisilang ang samyo; mula sa samyo ay sumisilang ang lasa, O pinakamainam sa mga hari. Mula sa lasa’y nalilikha ang pagkain, at mula sa pagkain ay sumisilang ang binhi—walang pag-aalinlangan.

Verse 72

शुक्राद्धि जायते कायः कुरूपः काय एव च । यथा पृथ्वी सृजेद्गंधान्रसैश्चरति भूतले

Tunay na mula sa binhi isinisilang ang katawan—pangit man o maganda, katawan pa rin. Gaya ng lupa na lumilikha ng mga samyo at gumagalaw sa ibabaw ng daigdig sa pamamagitan ng mga lasa nito.

Verse 73

तथा कायश्चरेन्नित्यं रसाधारो हि सर्वशः । गंधश्च जायते तस्माद्गंधाद्रसो भवेत्पुनः

Gayundin, dapat laging panatilihin ang paggalaw ng katawan; sapagkat ang katawan ang siyang salalayan ng lasa sa lahat ng paraan. Mula rito sumisilang ang samyo, at mula sa samyo ay muling lumilitaw ang lasa.

Verse 74

तस्माज्जज्ञे महावह्निर्दृष्टांतं पश्य भूपते । यथा काष्ठाद्भवेद्वह्निः पुनः काष्ठं प्रकाशयेत्

Mula roon ay isinilang ang dakilang apoy. Masdan ang halimbawang ito, O hari: gaya ng apoy na sumisibol sa kahoy, at muli ring nagpapalinaw sa kahoy.

Verse 75

कायमध्ये रसादग्निस्तद्वदेव प्रजायते । तत्र संचरते नित्यं कायं पुष्णाति भूपते

Sa loob ng katawan, mula sa rasa—ang mahalagang katas—sumisilang ang apoy. Doon ito laging gumagalaw at pinangangalagaan ang katawan, O hari.

Verse 76

यावद्रसस्य चाधिक्यं तावज्जीवः प्रशांतिमान् । चरित्वा तादृशं वह्निः क्षुधारूपेण वर्तते

Hangga’t sagana ang rasa, nananatiling payapa ang nilalang na may buhay. Ngunit kapag nalampasan iyon, ang panloob na apoy ay kumikilos bilang gutom.

Verse 77

अन्नमिच्छत्यसौ तीव्रः पयसा च समन्वितम् । प्रदानं लभते चान्नमुदकं चापि भूपते

Matindi niyang ninanais ang pagkain na may kasamang gatas; at, O hari, tumatanggap siya ng handog—pagkain at maging tubig din.

Verse 78

शोणितं चरते वह्निस्तद्वद्वीर्यं न संशयः । यक्ष्मरोगो भवेत्तस्मात्सर्वकायप्रणाशकः

Ang apoy ay dumadaloy sa dugo; gayundin ang vīrya—ang lakas-buhay—walang pag-aalinlangan. Mula roon sumisibol ang yakṣmā, sakit na sumisira sa buong katawan.

Verse 79

रसाधिक्यं भवेद्राजन्नथ वह्निः प्रशाम्यति । रसेन पीड्यमानस्तु ज्वररूपोभिजायते

O Hari, kapag sumobra ang rasa (katas ng katawan), humuhupa ang apoy ng pagtunaw; at kapag pinahihirapan ng rasang ito, sumisilang ang lagnat bilang karamdaman.

Verse 80

ग्रीवा पृष्ठं कटिं पायुं सर्वास्वेव तु संधिषु । आरुध्य तिष्ठते वह्निः काये वह्निः प्रवर्तते

Pag-akyat sa leeg, likod, baywang, puwit, at sa lahat ng kasukasuan, nananatiling nakalagay roon ang apoy; kaya ang apoy sa katawan ay kumikilos sa buong katawan.

Verse 81

तस्याऽधिक्यं चरेन्नित्यं कायं पुष्णाति सर्वतः । रसस्तु बंधमायाति बलरूपो भवेत्तदा

Sa palagiang pag-iingat ng kasaganaan niyon, napapangalagaan ang katawan sa lahat ng paraan. Pagkaraan, ang rasa ay nagiging matatag at nagiging anyo ng lakas.

Verse 82

अतिरिक्तो बलेनैव वीर्यान्मर्माणि चालयेत् । तेनैव जायते कामः शल्यरूपो भवेन्नृप

Ang labis na bisa, dahil sa tanging lakas, ay ginugulo ang mahahalagang punto ng katawan. Mula roon sumisibol ang pagnanasa, at, O hari, nagiging tila tinik na nagpapahirap.

Verse 83

सकामाग्निः समाख्यातो बलनाशकरो नृप । मैथुनस्य प्रसंगेन विनाशत्वं कलेवरे

O hari, ito ang tinatawag na apoy ng pagnanasa; winawasak nito ang lakas. Sa pagkahumaling sa pakikipagtalik, ang katawan ay nauuwi sa kapahamakan.

Verse 84

नारीं च संश्रयेत्प्राणी पीडितः कामवह्निना । मैथुनस्य प्रसंगेन मूर्छितः कामकर्शितः

Ang nilalang, pinahihirapan ng apoy ng pagnanasa, ay sumisilong sa isang babae; sa pagkakataon ng pakikipagtalik, siya’y nahihilo—nilalanta ng pita.

Verse 85

तेजोहीनो भवेत्कायो बलहानिश्च जायते । बलहीनो यदा स्याद्वै दुर्बलो वह्निनेरितः

Kapag ang katawan ay nawalan ng ningning ng buhay, sumisibol ang pagkawala ng lakas; at kapag tunay na nawalan ng lakas, nagiging marupok siya, na wari’y itinutulak ng apoy.

Verse 86

स वह्निः प्रचरेत्काये शोणितं शुक्रमेव च । शुक्रशोणितयोर्नाशाच्छून्यदेहोभिजायते

Ang apoy na yaon ay gumagala sa katawan, nilalamon ang dugo at maging ang semilya; sa pagkapuksa ng semilya at dugo, nagiging hungkag at walang-buhay ang katawan.

Verse 87

अतीव जायते वायुः प्रचंडो दारुणाकृतिः । विवर्णो दुःखसंतप्तः शून्यबुद्धिस्ततो भवेत्

Pagkaraan, sumisilang ang napakalakas na hangin, mabangis at kakila-kilabot ang anyo; namumutla, sinusunog ng pagdurusa, at saka nagiging hungkag at litó ang isip.

Verse 88

दृष्टा श्रुता तु या नारी तच्चित्तो भ्रमते सदा । तृप्तिर्न जायते काये लोलुपे चित्तवर्त्मनि

Kapag ang isip ng lalaki’y napako sa babae—nakita man o narinig lamang—lagi itong gumagala; sa katawang sakim at sa landas ng isip na di-mapirmi, kailanma’y di sumisibol ang kasiyahan.

Verse 89

विरूपश्च सुरूपश्च ध्यानान्मध्ये प्रजायते । बलहीनो यदा कामी मांसशोणितसंक्षयात्

Mula sa sandali ng paglilihi, ang anak ay maaaring isilang na may kapansanan o ganap ang anyo. At kapag ang lalaking alipin ng pita ay nanghihina dahil sa pagkaubos ng laman at dugo, lumilitaw ang gayong bunga.

Verse 90

पलितं जायते काये नाशिते कामवह्निना । तस्मात्संजायते कामी वृद्धो भूत्वा दिनेदिने

Kapag ang katawan ay tinutupok ng apoy ng pagnanasa, sumisibol dito ang uban. Kaya araw-araw, habang tumatanda, ang taong alipin ng pita ay lalo pang nahihila ng pagnanasa.

Verse 91

सुरते चिंतते नारीं यथा वार्द्धुषिको नरः । तथातथा भवेद्धानिस्तेजसोऽस्य नरेश्वर

O hari, kung paanong sa gitna ng pakikipagtalik ang lalaki ay nag-iisip pa ng ibang babae, gayon din, ayon sa gayong pag-iisip, nagkakaroon ng katumbas na pagkalugi ng kanyang sigla at ningning ng espiritu.

Verse 92

तस्मात्प्रजायते कायो नाशरूपं समृच्छति । अग्निः प्रजायते भूयो जरारूपो न संशयः

Kaya ang katawan ay isinisilang at di-maiiwasang dumarating sa anyo ng pagkawasak. Muli, ang apoy ay nalilikha, taglay ang anyo ng pagkabulok at pagtanda—walang alinlangan dito.

Verse 93

प्राणिनां क्षयरूपेण ज्वरो भवति दारुणः । स्थावरा जंगमाः सर्वे ज्वरेण परिपीडिताः

Sa mga nilalang, ang lagnat ay nagiging mabagsik bilang anyo ng pag-ubos at panghihina. Lahat—maging ang di-gumagalaw at ang gumagalaw—ay pinahihirapan at sinisiil ng lagnat.

Verse 94

नाशमायांति ते सर्वे बहुपीडा प्रपीडिताः । एतत्ते सर्वमाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

Silang lahat, dinurog ng maraming pagdurusa, ay napapahamak. Nasabi ko na sa iyo ang lahat—ano pa ang maidaragdag ko?

Verse 95

एवमुक्तो महाराजो मातलिं वाक्यमब्रवीत्

Nang masabihan nang gayon, ang dakilang hari ay nagsalita ng mga salitang ito kay Mātali.