Varṇāśrama-ācāra: Common Virtues, Varṇa Duties, and the Four Āśramas

Verse 1

सूत उवाच । एतन्निशम्य सनकोदितमप्रमेयं पुण्यं हरेर्दिनभवं निखिलोत्तमं च । पापौघशांतिकरणं व्रतसारमेवं ब्रह्मात्मजः पुनरभाषत हर्षयुक्तः ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ang di-masusukat at lubhang mapagpalang aral na binigkas ni Sanaka—tungkol sa banal na araw ng vrata ni Hari, ang pinakamainam sa lahat, at ang diwa ng mga panata na nagpapatahimik sa rumaragasang kasalanan—muling nagsalita ang anak ni Brahmā, puspos ng galak.

Verse 2

नारद उवाच । कथितं भवता सर्वं मुने तत्त्वार्थकोविद । व्रताख्यानं महापुण्यं यथावद्धरिभक्तिदम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Nārada: O pantas na batid ang tunay na diwa ng tattva, naipaliwanag mo na ang lahat. Ngayon, isalaysay mo nang wasto ang kasaysayan ng dakilang mapagkaloob na vrata, sapagkat ito’y nagbibigay ng bhakti kay Hari (Viṣṇu).

Verse 3

इदानीं श्रोतुमिच्छामि वर्णाचचारविधिं मुने । तथा सर्वाश्रमाचारं प्रायश्चित्तविधिं तथा ॥ ३ ॥

Ngayon, O pantas, nais kong marinig ang itinakdang mga tuntunin ng asal ayon sa varṇa, gayundin ang mga tungkulin ng lahat ng āśrama, at pati ang mga paraan ng prāyaścitta, ang mga ritwal ng pagtubos at paglinis sa pagkakasala.

Verse 4

एतत्सर्वं महाभाग सर्वतत्त्वार्थकोविद । कृपया परया मह्यं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ४ ॥

O dakilang pinagpala, nakaaalam ng kahulugan ng lahat ng tattva; dahil sa sukdulang habag, ipaliwanag mo sa akin ang lahat ng ito nang wasto at ayon sa pagkakasunod-sunod.

Verse 5

सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल यथा भक्तप्रियंकरः । वर्णाश्रमाचारपरैः पूज्यते हरिरव्ययः ॥ ५ ॥

Sinabi ni Sanaka: “Makinig ka, O tigre sa mga pantas, kung paano sinasamba ang di-nasisirang Hari—na nagbibigay-lugod sa Kanyang mga bhakta—ng mga tapat sa wastong asal ng varṇa at āśrama.”

Verse 6

मन्वाद्यैरुदितं यच्च वर्णाश्रमनिबन्धनम् । तत्ते वक्ष्यामि विधिवद्भक्तोऽसि त्वमधोक्षजे ॥ ६ ॥

Ang tuntunin ng varṇa at āśrama na itinuro ni Manu at ng iba pang mga rishi—ipapaliwanag ko ito sa iyo nang ayon sa batas, sapagkat ikaw ay deboto ni Adhokṣaja, ang Panginoong lampas sa mga pandama.

Verse 7

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चत्वार एव ते । वर्णा इति समाख्याता एतेषु ब्राह्मणोऽधिकः ॥ ७ ॥

Ang Brahmana, Kshatriya, Vaishya, at Shudra—sila nga ang apat. Sila’y tinatawag na mga varṇa; at sa kanila, ang Brahmana ang itinuturing na pinakapangunahin.

Verse 8

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या द्विजाः प्रोक्तास्त्रयस्तथा । मातृतश्चोपनयनाद्दिजत्वं प्राप्यते त्रिभिः ॥ ८ ॥

Ang Brahmana, Kshatriya, at Vaishya—ang tatlong ito ay tinatawag na ‘dvija’ (dalawang ulit na isinilang). Para sa tatlo, nakakamit ang pagiging dvija sa pamamagitan ng ritwal na upanayana (banal na pagsisimula), ayon sa tuntuning may kaugnayan sa ina.

Verse 9

एतैर्वर्णैः सर्वधर्माः कार्या वर्णानुरुपतः । स्ववर्णधर्मत्यागेन पाषंडः प्रोच्यते बुधैः ॥ ९ ॥

Sa pamamagitan ng mga varṇa na ito, ang lahat ng tungkulin ay dapat gampanan ayon sa nararapat sa sariling varṇa. Ang tumatalikod sa dharma ng sariling varṇa ay tinatawag ng mga pantas na pāṣaṇḍa (lumilihis sa pananampalataya).

Verse 10

स्वगृह्यचोदितं कर्मद्विजः कुर्वन्कृती भवेत् । अन्यथा पतितो भूयात्सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ १० ॥

Ang dvija (dalawang ulit na isinilang), kapag isinasagawa ang mga gawaing iniutos ng sariling tradisyong Gṛhya, ay nagiging ganap at matagumpay. Kung hindi, siya’y mahuhulog at maaalis sa lahat ng pagsasagawa ng dharma.

Verse 11

युगधर्मः परिग्राह्यो वेर्णैरेतैर्यथोचितम् । देशाचारास्तथाग्राह्याः स्मृतिधर्माविरोधतः ॥ ११ ॥

Ang dharma ng bawat yuga ay dapat tanggapin ng mga varṇa na ito ayon sa nararapat sa kanila. Gayundin, ang mga kaugalian ng lugar ay dapat ding tanggapin, kung hindi ito sumasalungat sa dharmang itinuturo sa Smṛti.

Verse 12

कर्मणा मनसा वाचा यत्नाद्धर्म्मं समाचरेत् । अस्वर्ग्यं लोकविद्विष्टं धर्म्यमप्याचरेन्नतु ॥ १२ ॥

Sa gawa, isip, at salita, dapat masikap na isagawa ang dharma. Ngunit huwag gawin kahit ang tila ‘matuwid’ kung hindi ito humahantong sa langit at kinamumuhian ng daigdig (lumalabag sa kaayusang moral).

Verse 13

समुद्रयात्रास्वीकारः कमंडलुविधारणम् । द्विजानामसवर्णासु कन्यासूपयमस्तथा ॥ १३ ॥

Ang pag-iwas sa paglalayag sa dagat, ang pagdadala ng kamaṇḍalu (banga ng tubig ng nag-aayuno/namamalimos), at ang pag-aasawa ng mga dvija sa dalagang ibang varṇa (upayama)—ang mga ito ang binabanggit dito.

Verse 14

देवराच्च सुतोत्पत्तिर्मधुपर्के पशोर्वधः । मांसादनं तथा श्राद्धे वानप्रस्थाश्रमस्तथा ॥ १४ ॥

Ang pag-aanak ng lalaki sa pamamagitan ng devara (kapatid na lalaki ng asawa), ang pagkatay ng hayop para sa handog na madhuparka, ang pagkain ng karne sa ritwal na śrāddha, at gayundin ang disiplina ng yugto ng vānaprastha (naninirahan sa gubat)—ang mga ito’y dapat maunawaan ayon sa itinakdang konteksto ng mga ritwal.

Verse 15

दत्ताक्षतायाः कन्यायाः पुनर्दानं वराय च । नैष्टिकं ब्रह्मचर्यं च नरमेधाश्चमेधकौ ॥ १५ ॥

Ang muling pagpapakasal sa isang dalagang naipagkaloob na nang pormal (sa ritwal na akṣata), at ang muling pag-aalay sa kanya sa ibang lalaking mapapangasawa; gayundin ang mahigpit na panatang brahmacarya habang-buhay; at ang mga handog na tinatawag na naramedha at medha—sa kontekstong ito, itinuturing ang mga ito bilang mabigat na kamalian at dapat kondenahin.

Verse 16

महाप्रस्थानगमनं गोमेधश्च तथा मखः । एतान्धर्मान्कलियुके वर्ज्यानाहुर्मनीषिणः ॥ १६ ॥

Ang dakilang ritwal ng mahāprasthāna (paglakad tungo sa huling pag-alis), ang pag-aalay na gomedha (sakripisyo ng baka), at ilang ritwal na makha—ipinahayag ng mga pantas na ang mga anyong dharma na ito ay dapat iwasan sa Kali-yuga.

Verse 17

देशाचाराः परिग्राह्यास्तत्तद्देशगतैर्नरैः । अन्यथा पतितो ज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ १७ ॥

Dapat tanggapin ng tao ang mga kaugalian ng lupang kanyang tinitirhan, ayon sa ginagawa ng mga naroon. Kung hindi, siya’y dapat ituring na nahulog (patita) at itiniwalag sa lahat ng pagsasagawa ng dharma.

Verse 18

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च द्विजोत्तमा । क्रियाः सामान्यतो वक्ष्ये तच्छृणुष्व समाहितः ॥ १८ ॥

O pinakamahusay sa mga dvija, ilalarawan ko ngayon sa pangkalahatan ang mga karaniwang tungkulin at itinakdang gawain para sa Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, at Śūdra. Makinig ka nang may natipong isipan.

Verse 19

दानं दद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तथा यज्ञैर्यजेत्सुरान् । वृत्त्यर्थं याचयेच्चैव अन्यानध्यापयेत्तथा ॥ १९ ॥

Dapat magbigay ng kaloob sa mga Brahmana, at gayundin sambahin ang mga diyos sa pamamagitan ng mga yajña. Para sa ikabubuhay, maaari ring mamalimos, at magturo sa iba.

Verse 20

याजयेद्यजने योग्यान्विप्रो नित्योदकी भवेत् । कुर्य्याच्च वेदग्रहणं तथाग्रेश्च परिग्रहम् ॥ २० ॥

Ang isang Brahmana ay dapat mangasiwa ng mga yajña para sa mga karapat-dapat; dapat siyang laging nalilinis sa tubig (araw-araw na paliligo). Dapat din niyang pag-aralan at isaulo ang Veda, at tumanggap ng dakṣiṇā (handog/kabayaran) ayon sa kaugalian.

Verse 21

ग्राह्ये द्र्व्ये च पारक्ये समबुद्धिर्भवेत्तथा । सर्वलोकहितं कृर्यान्मृदुवाक्यमुदीरयेत् ॥ २१ ॥

Sa bagay na dapat tanggapin at sa pag-aari ng iba, panatilihin ang pantay na pag-iisip. Kumilos para sa kapakanan ng lahat ng nilalang at magsalita ng banayad na mga salita.

Verse 22

ऋतावभिगमः पत्न्यां शस्यते ब्राह्मणस्य वै । न कस्याप्यहितं ब्रूयाद्विष्णुपूजापरो भवेत् ॥ २२ ॥

Para sa isang Brahmana, ang paglapit sa asawa sa tamang panahon lamang ay tunay na pinupuri. Huwag magsalita ng makapipinsala kaninuman, at maging deboto sa pagsamba kay Viṣṇu.

Verse 23

दद्याद्दानानि विप्रेभ्यः क्षत्रियोऽपि द्विजोत्तम । कुर्य्याच्च वेदग्रहणं यज्ञैर्द्देवान्यजेत्तथा ॥ २३ ॥

O pinakamahusay sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang isang kṣatriya ay dapat ding magbigay ng kaloob sa mga Brahmana. Dapat din niyang pag-aralan ang Veda at sambahin ang mga diyos sa pamamagitan ng mga yajña.

Verse 24

शस्त्राजीवी भवेच्चैव पालयेद्धर्मतो महीम् । दुष्टानां शासनं कुर्य्याच्छिष्टानां पालनं तथा ॥ २४ ॥

Dapat siyang mamuhay sa hanapbuhay ng sandata at, ayon sa dharma, pangalagaan ang daigdig. Parusahan niya ang masasama at ingatan din ang mga disiplinado at banal ang asal.

Verse 25

पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृंषिश्च द्विजसत्तम । वेदस्याध्ययनं चैव वैश्यस्यापि प्रकीर्त्तितम् ॥ २५ ॥

O pinakamahusay sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang pag-aalaga ng mga hayop, pangangalakal, at pagsasaka ay ipinahayag na mga tungkulin; at ang pag-aaral ng Veda ay itinakda rin para sa Vaiśya.

Verse 26

कुर्याच्च दारग्रहणं धर्माश्चैव समाचरेत् । क्रयविक्रयजर्वापि धनैः कारुक्रियोद्भवैः ॥ २६ ॥

Dapat din siyang mag-asawa at isagawa nang wasto ang mga tungkulin ng dharma. At maaari rin siyang makipagpalitan sa pagbili at pagbenta gamit ang yaman na nagmumula sa tapat na paggawa, gaya ng hanapbuhay ng manggagawa o artesano.

Verse 27

दद्याद्दानानि शूद्रोऽपि पाकयज्ञैर्यजेन्न च । ब्राह्मणक्षत्रियविशां शुश्रूषानि रतो भवेत् ॥ २७ ॥

Kahit ang isang Śūdra ay dapat magbigay ng kawanggawa; ngunit hindi siya nararapat magsagawa ng mga sakripisyong nangangailangan ng mga ritong handog na niluluto ayon sa Veda. Sa halip, maging masigasig siya sa paglilingkod sa mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, at Vaiśya.

Verse 28

ऋतुकालाभिगामीच स्वदारेषु भवेत्तथा । सर्वलोकहितोषित्वं मंगलं प्रियवादिता ॥ २८ ॥

Dapat niyang lapitan ang sariling asawa lamang sa wastong panahon. At maging siya’y nagagalak sa kapakanan ng lahat—mapalad ang kilos at matamis ang pananalita.

Verse 29

अनायासो मनोहर्षस्तितिक्षा नातिमानिता । सामान्यं सर्ववर्णानां मुनिभिः परिकीर्तितम् ॥ २९ ॥

Ang pagiging payak na walang pilit, ang kagalakang nasa loob, ang pagtitiis, at ang kawalan ng labis na pagmamataas—ito ang ipinahayag ng mga pantas na karaniwang birtud para sa lahat ng varṇa.

Verse 30

सर्वे च मुनितां यांति स्वाश्रमोचितकर्मणा । ब्राह्मणः क्षत्रियाचारमाश्रयेदापदि द्विज ॥ ३० ॥

Ang lahat ay makaaabot sa kalagayan ng mga muni sa pamamagitan ng pagtupad sa mga gawaing angkop sa sariling āśrama. Ngunit sa panahon ng matinding kagipitan, O dvija, ang isang brāhmaṇa ay maaaring sumandig sa asal ng kṣatriya.

Verse 31

क्षत्रियोऽपि च विड्वृत्तिमत्यापदि समाश्रयेत् । नाश्रयेच्छूद्रवृत्तिं तु अत्यापद्यपि वै द्विजः ॥ ३१ ॥

Kahit ang isang kṣatriya, sa sukdulang paghihirap, ay maaaring tumangan ng kabuhayang angkop sa vaiśya; ngunit ang dvija ay hindi dapat kumuha ng kabuhayan ng śūdra, kahit sa pinakamatinding kagipitan.

Verse 32

यद्याश्रयेद्दिजो मूढस्तदा चांडासतां व्रजेत् । ब्राह्मणक्षत्रियविशां त्रयाणां मुनिसत्तम ॥ ३२ ॥

Kung ang isang dvija na nalilinlang ay sumandig sa di-karapat-dapat na kanlungan, siya’y mahuhulog sa kalagayan ng caṇḍāla. O pinakadakila sa mga muni, ito’y sinabi ukol sa tatlong varṇa: brāhmaṇa, kṣatriya, at vaiśya.

Verse 33

चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः पंचमो नोपपद्यते । ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्च सत्तम ॥ ३३ ॥

Apat na āśrama ang itinuro; ang ikalima ay hindi nararapat. Ito ang: brahmacārin (mag-aaral na may pagpipigil), gṛhastha (maybahay), vānaprastha (naninirahan sa gubat), at bhikṣu (mendikanteng renunsyante), O pinakadakila sa mga matuwid.

Verse 34

चतुर्भिराश्रमैरेभिः साध्यते धर्म उत्तमः । विष्णुस्तुष्यति विप्रेंद्र कर्मयोगरतात्मनः ॥ ३४ ॥

Sa pamamagitan ng apat na āśrama na ito natatamo ang pinakamataas na dharma; O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, nalulugod si Viṣṇu sa taong ang isip ay nakatuon sa Karma-yoga.

Verse 35

निःस्पृहाशांतमनसः स्वकर्मनिरतस्य च । ततो याति परं स्थानं यतो नावर्त्तते पुनः ॥ ३५ ॥

Ang walang pagnanasa, payapa ang isip, at tapat sa sariling wastong tungkulin—siya’y nakararating sa kataas-taasang tahanan, na doo’y hindi na muling bumabalik.