Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Adhyaya 77Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

शातनं तेजसो मे 'द्य क्रियतामिति भास्करः ।

तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥

śātanaṃ tejaso me 'dya kriyatām iti bhāskaraḥ / tañ cāha viśvakarmāṇaṃ saṃjñāyāḥ pitaraṃ dvija

Sinabi ni Bhāskara (ang Araw), “Ngayong araw, ipagawa ang pagpapaliit ng aking ningning.” At sinabi niya ito kay Viśvakarman, ama ni Saṃjñā—O brāhmaṇa.

शातनम्diminution, reduction
शातनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशातन (प्रातिपदिक; √शात्/√शद् इत्यस्य भाव/कर्मणि-निर्मित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘क्रियताम्’ इत्यस्य कर्म (to be done)
तेजसःof (my) radiance
तेजसः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम
अद्यtoday, now
अद्य:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: today/now)
क्रियताम्let it be done
क्रियताम्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (√कृ धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपदम्
इतिthus
इति:
उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
भास्करःthe Sun
भास्करः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; ‘विश्वकर्माणम्’ इत्यस्य सर्वनाम-निर्देशः
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
आहsaid
आह:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (√अह्/√ब्रू धातु; ‘आह’ लिट्-रूप)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्
विश्वकर्माणम्Viśvakarman
विश्वकर्माणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संज्ञायाःof Saṃjñā
संज्ञायाः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पितरम्father
पितरम्:
कर्म-विशेषण (Object-apposition)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विश्वकर्माणम्’ इत्यस्य विशेषणम् (apposition)
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
Narrative voice (Bhāskara addressing Viśvakarman; narrator addresses ‘dvija’)
Sūrya (Bhāskara)ViśvakarmanSaṃjñā
Self-limitation of powerDivine craftsmanshipReconciliationTejas regulation

FAQs

The highest strength includes voluntary restraint; leadership that moderates itself becomes fit for relationship and for sustaining the worlds.

Manvantara/vaṃśa narration: it explains a cosmic adjustment (solar intensity) that underlies orderly life in the age of Vaivasvata.

‘Shaving tejas’ is yogic: reduction of excess inner heat so consciousness can relate, reflect, and nourish without scorching.