Shloka 53
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
वेश्या: सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिव: । ऋष्यश्ज्भमृषे: पुत्रमानयध्वमुपायत:,राजाका आगमन सुनकर प्रजाजनोंको बड़ा हर्ष हुआ। तदनन्तर अंगराज मन्त्रकुशल मन्त्रियोंको बुलाकर उनसे सलाह करके एक निश्चयपर पहुँच जानेके बाद मुनिकुमार ऋष्यशृंगको अपने यहाँ ले आनेके प्रयत्नमें लग गये। राजाके मन्त्री शास्त्रज्ञ, अर्थशास्त्रके विद्वान् और नीतिनिपुण थे। अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले नरेशने उन मन्त्रियोंके साथ विचार करके एक उपाय जान लिया। तत्पश्चात् भूपाल लोमपादने दूसरोंको लुभानेकी सब कलाओंमें कुशल प्रधान-प्रधान वेश्याओंको बुलाया और कहा--“तुमलोग कोई उपाय करके मुनिकुमार ऋष्यशृंंगको यहाँ ले आओ
veśyāḥ sarvatra niṣṇātās tā uvāca sa pārthivaḥ | ṛṣyaśṛṅgam ṛṣeḥ putram ānayadhvam upāyataḥ ||
Sinabi ni Lomapāda, ang hari, sa mga babaeng aliw na bihasa sa bawat sining: “Sa pamamagitan ng anumang pakana, dalhin ninyo rito si Ṛśyaśṛṅga, ang anak ng pantas.” Sa tagpo ng salaysay, matapos sumangguni sa mga ministrong sanay sa patakaran, pumili ang hari ng paraang praktikal ngunit mabigat sa usaping moral upang makuha ang pagdating ng makapangyarihang ascetic na pinaniniwalaang magbabalik ng kaginhawahan sa kaharian—ibinubunyag ang tensiyon sa pagitan ng kapakinabangan (artha) at pagpipigil ng dharma.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension in governance: a ruler may seek public welfare through effective means (upāya), yet the chosen means can be morally questionable. It invites reflection on whether ends (relief of the kingdom) justify manipulative methods, and how dharma should constrain political expediency.
King Lomapāda, after consulting capable ministers, summons courtesans skilled in persuasion and instructs them to bring the ascetic youth Ṛṣyaśṛṅga—son of a sage—to his kingdom by some stratagem, setting in motion the plan to draw the sheltered hermit into worldly contact.