Shloka 52
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
शास्त्रज्ैरलमर्थज्ञै्नीत्यां च परिनिष्ठितै: । ततश्नानाययामास वारमुख्या महीपति:,राजाका आगमन सुनकर प्रजाजनोंको बड़ा हर्ष हुआ। तदनन्तर अंगराज मन्त्रकुशल मन्त्रियोंको बुलाकर उनसे सलाह करके एक निश्चयपर पहुँच जानेके बाद मुनिकुमार ऋष्यशृंगको अपने यहाँ ले आनेके प्रयत्नमें लग गये। राजाके मन्त्री शास्त्रज्ञ, अर्थशास्त्रके विद्वान् और नीतिनिपुण थे। अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले नरेशने उन मन्त्रियोंके साथ विचार करके एक उपाय जान लिया। तत्पश्चात् भूपाल लोमपादने दूसरोंको लुभानेकी सब कलाओंमें कुशल प्रधान-प्रधान वेश्याओंको बुलाया और कहा--“तुमलोग कोई उपाय करके मुनिकुमार ऋष्यशृंंगको यहाँ ले आओ
śāstrajñair alam arthajñair nītyāṃ ca pariniṣṭhitaiḥ | tataḥ snānāya yāmāsa vāramukhyā mahīpatiḥ ||
Pagkaraan, ipinatawag ng hari ang mga pangunahing babaeng aliw para sa gawain, matapos sumangguni sa mga ministrong bihasa sa śāstra, sanay sa pamamahala at yaman (artha), at matatag sa wastong asal. Nang mapagkaisahan ang isang tiyak na balak sa kanilang pag-uusap, pinakilos ng pinuno ang mga paraan upang madala sa kanyang lupain si Ṛśyaśṛṅga, anak ng pantas—ipinakikita kung paanong ang patakarang panghari, mabuti man o masama, ay nakapaghaharness ng dalubhasa at mga kasangkapang panlipunan upang makamit ang ninanais.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage highlights rajadharma in practice: a ruler relies on learned advisers (śāstra, artha, nīti) and then deploys effective social instruments to accomplish policy goals. It implicitly raises an ethical question central to nīti—whether the chosen means are appropriate even when the end is considered beneficial.
King Lomapāda, after consulting capable ministers, finalizes a plan to bring the ascetic youth Ṛśyaśṛṅga to his realm. As part of executing that plan, he summons the foremost courtesans, indicating a deliberate strategy rather than impulsive action.