Adhyaya 76

Verse 1

अत--#रू- षट्सप्ततितमो< ध्याय: भीमसेनका अपने सारथि विशोकसे संवाद संजय उवाच अथ वि्विदानीं तुमुले विमर्दे द्विषद्धिरेको बहुभि: समावृतः । महारणे सारथिमित्युवाच भीमश्चमूं वाहय धार्तराष्ट्रीम्‌ू,संजय कहते हैं--राजन्‌! उस समय उस घमासान युद्धमें बहुत-से शत्रुओंद्वारा अकेले घिरे हुए भीमसेन महासमरमें अपने सारथिसे बोले--'सारथे! अब तुम रथको धृतराष्ट्रपुत्रोंकी सेनाकी ओर ले चलो

Sabi ni Sañjaya: O Hari, noong sandaling iyon, sa gitna ng magulong at dumadagundong na sagupaan, si Bhimasena—bagaman nag-iisa at napaliligiran ng maraming kaaway—ay nagsalita sa kanyang tagapagmaneho sa malaking larangan ng digmaan: “Tagapagmaneho, ihatid mo ang karwahe patungo sa hukbo ng mga anak ni Dhritarashtra.”

Verse 2

त्वं सारथे याहि जवेन वाहै- नयाम्येतान्‌ धार्तराष्ट्रानू यमाय । संचोदितो भीमसेनेन चैवं स सारथि: पुत्रबलं त्वदीयम्‌,'सूत! तुम अपने वाहनोंद्वारा वेगपूर्वक आगे बढ़ो। जिससे इन धुृतराष्ट्रपुत्रोंको मैं यमलोक भेज सकूँ।” भीमसेनके इस प्रकार आदेश देनेपर सारथि तुरंत ही भयंकर वेगसे युक्त हो आपके पुत्रोंकी सेनाकी ओर, जिधर भीमसेन जाना चाहते थे, चल दिया। तब अन्यान्य कौरवोंने हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंकी विशाल सेना साथ ले सब ओरसे उनपर आक्रमण किया

Sabi ni Sañjaya: “O tagapagmaneho, sumulong ka nang mabilis, paandarin ang mga kabayo, upang maipadala ko ang mga anak ni Dhritarashtra kay Yama.” Sa gayong pag-uutos ni Bhimasena, agad na pinatakbo ng tagapagmaneho ang karwahe sa nakapanghihilakbot na bilis patungo sa hukbo ng iyong anak, sa mismong direksiyong nais ni Bhima.

Verse 3

प्रायात्‌ ततः सत्वरमुग्रवेगो यतो भीमस्तद्‌ बल॑ गन्तुमैच्छत्‌ । ततो<परे नागरथाश्रपत्तिभि: प्रत्युद्ययुस्तं कुरव: समन्तात्‌,'सूत! तुम अपने वाहनोंद्वारा वेगपूर्वक आगे बढ़ो। जिससे इन धुृतराष्ट्रपुत्रोंको मैं यमलोक भेज सकूँ।” भीमसेनके इस प्रकार आदेश देनेपर सारथि तुरंत ही भयंकर वेगसे युक्त हो आपके पुत्रोंकी सेनाकी ओर, जिधर भीमसेन जाना चाहते थे, चल दिया। तब अन्यान्य कौरवोंने हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंकी विशाल सेना साथ ले सब ओरसे उनपर आक्रमण किया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan nito, agad na pinatakbo ng kanyang kutsero ang karwahe sa nakapangingilabot na bilis, patungo sa hukbong nais marating ni Bhīma. Noon, ang iba pang mga Kuru—dala ang mga elepante, karwahe, kabayo, at mga kawal na naglalakad—ay sumugod mula sa lahat ng panig upang salubungin at gantihan ang pag-atake sa kanya. Ipinakikita ng tagpong ito ang mabangis na pasiya ni Bhīma na ipadala ang mga anak ni Dhṛtarāṣṭra sa kaharian ni Yama, at ang sama-samang pagsisikap ng mga Kuru na pigilan siya sa gitna ng tumitinding tungkulin sa digmaan at paghihiganti.

Verse 4

भीमस्य वाहाग्रयमुदारवेगं समनन्‍ततो बाणगणैर्निजषघ्नु: । तत: शरानापततो महात्मा चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुड्खै:,वे भीमसेनके अत्यन्त वेगशाली श्रेष्ठ रथपर चारों ओरसे बाणसमूहोंद्वारा प्रहार करने लगे; परंतु महामनस्वी भीमसेनने अपने ऊपर आते हुए उन बाणोंको सुवर्णमय पंखवाले बाणोंद्वारा काट डाला

Wika ni Sañjaya: Pinagbuhusan nila ng mga punglo ng palaso ang pangunahing sasakyan ni Bhīma—ang kanyang karwaheng mabilis at makapangyarihan—mula sa lahat ng panig. Ngunit si Bhīmasena, ang dakilang-loob, nang sumasalubong sa kanya ang mga palasong iyon, ay pinutol at pinabagsak ang mga ito sa pamamagitan ng sarili niyang mga palasong may gintong balahibo. Sa etika ng digmaan, itinatampok ng taludtod ang disiplinadong husay at malinaw na isip: kahit napapaligiran, tumutugon si Bhīma nang may kontrol at tumpak, hindi sa sindak.

Verse 5

ते वै निपेतुस्तपनीयपुड्खा द्विधा त्रिधा भीमशरैर्निकृत्ता: । ततो राजन्‌ नागरथाश्चयूनां भीमाहतानां वरराजमध्ये

Wika ni Sañjaya: Ang mga palasong may gintong balahibo ay bumagsak sa lupa, naputol sa dalawa at sa tatlo dahil sa mga palaso ni Bhīma. Pagkaraan, O Hari, sa gitna mismo ng mga pangunahing hari, ang mga karwahe at mga mandirigmang tinamaan ni Bhīma ay gumuho rin, nilamon ng bigat ng kanyang lakas. Ipinakikita ng tagpong ito na ang galing sa digmaan ay kayang magpabagsak ng pagmamataas at sigla sa isang iglap, at pinaaalalahanan ang mga pinuno na marupok ang kapangyarihan sa gitna ng tunggaliang itinutulak ng adharma.

Verse 6

ते वध्यमानाश्न नरेन्द्रमुख्या निर्भिद्यन्तो भीमशरप्रवेकै:

Wika ni Sañjaya: Kahit habang sila’y pinabubuwal, ang mga pangunahing hari ay tinuhog at tinagos ng mahuhusay na palaso ni Bhīma—larawan ng walang-humpay na katarungan ng digmaan, kung saan ang ranggo at pagmamataas ay walang masisilungan laban sa bunga ng labanan.

Verse 7

ततो5भियाते तव सैन्ये स भीम: प्रादुश्चक्रे वेगमनन्तवेग:

Wika ni Sañjaya: Nang sumulong ang iyong hukbo upang umatake, si Bhīma—na walang hanggan ang sigla—ay ipinamalas ang ganap niyang bilis at lakas, sumiklab na sumugod na may puwersang di-mapipigil. Itinatampok ng taludtod na sa pugon ng digmaan, nahahayag ang pasiya at kakayahan ng mandirigma kapag hinaharap ang pagsalakay.

Verse 8

यथान्तकाले क्षपयन्‌ दिधक्षु- भूतान्तकृत्‌ काल इवात्तदण्ड: | आपकी सेनाके आक्रमण करनेपर अनन्त वेगशाली भीमसेनने अपना महान्‌ वेग प्रकट किया। ठीक उसी तरह, जैसे प्रलयकालमें समस्त प्राणियोंका संहार करनेवाला काल हाथमें दण्ड लिये सबको नष्ट और दग्ध करनेकी इच्छासे असीम वेग प्रकट करता है ।। तस्यातिवेगस्य रणे5तिवेगं नाशवनुवन्‌ वारयितुं त्वदीया:

Wika ni Sañjaya: Nang sumugod ang hukbo ng iyong kamahalan, ipinamalas ni Bhīmasena ang isang napakalaki at walang-hanggang bilis. Siya’y gaya ni Kāla sa wakas ng panahon—tagapuksa ng lahat ng nilalang, may tungkod sa kamay—sumasalakay na may hangaring lipulin at sunugin ang sanlibutan. Ngunit sa labang iyon, ang iyong mga mandirigma, di kayang sumabay o pumigil sa kanyang nakalululang bugso, ay hindi siya napigilan.

Verse 9

ततो बल॑ भारत भारतानां प्रदह्ममानं समरे महात्मना

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan nito, O Bhārata, sa gitna ng labanan, ang lakas ng mga Bhārata ay nagsimulang lamunin—na wari’y sinusunog ng apoy—ng dakilang mandirigmang yaon.

Verse 10

ततो धीमान्‌ सारथिमब्रवीद्‌ बली स भीमसेन: पुनरेव हृष्ट:,तत्पश्चात्‌ बलवान्‌ और बुद्धिमान भीमसेन हर्षसे उललसित हो अपने सारथिसे पुन: इस प्रकार बोले--'सूत! ये जो बहुत-से रथ और ध्वज एक साथ इधर बढ़े आ रहे हैं, उन्हें पहचानो तो सही! ये अपने पक्षके हैं या शत्रुपक्षके? क्योंकि युद्ध करते समय मुझे अपने- परायेका ज्ञान नहीं रहता, कहीं ऐसा न हो कि अपनी ही सेनाको बाणोंसे आच्छादित कर डालूँ

Wika ni Sañjaya: Pagkatapos nito, ang malakas at matalinong si Bhīmasena, muling nag-uumapaw sa galak, ay nagsalita sa kanyang tagapagmaneho ng karwahe: “Sūta! Tumingin kang mabuti at kilalanin ang maraming karwahe at mga watawat na sabay-sabay na sumusulong mula sa panig na ito. Kakampi ba natin sila o kaaway? Sapagkat sa init ng labanan, hindi nananatili sa akin ang pagkilala sa ‘atin’ at ‘kanila’—baka matabunan ko ng mga palaso ang sarili nating hukbo.”

Verse 11

सूताभिजानीहि स्वकान्‌ परान्‌ वा रथान्‌ ध्वजांश्वञापतत: समेतान्‌ । युद्धवन्‌ हाहं नाभिजानामि किंचि- न्मा सैन्यं स्वं छादयिष्ये पृषत्कै:,तत्पश्चात्‌ बलवान्‌ और बुद्धिमान भीमसेन हर्षसे उललसित हो अपने सारथिसे पुन: इस प्रकार बोले--'सूत! ये जो बहुत-से रथ और ध्वज एक साथ इधर बढ़े आ रहे हैं, उन्हें पहचानो तो सही! ये अपने पक्षके हैं या शत्रुपक्षके? क्योंकि युद्ध करते समय मुझे अपने- परायेका ज्ञान नहीं रहता, कहीं ऐसा न हो कि अपनी ही सेनाको बाणोंसे आच्छादित कर डालूँ

Wika ni Sañjaya: “Sūta, kilalanin mo—kung kakampi o kaaway—ang mga karwahe at mga watawat na sabay-sabay na rumaragasa papalapit. Sapagkat sa tindi ng labanan, wala akong nakikilalang ‘atin’ o ‘kanila’; baka matabunan ko ng mga palaso ang sarili nating hukbo.”

Verse 12

अरीन्‌ विशोकाभिनिरीक्ष्य सर्वतो मनस्तु चिन्ता प्रदुनोति मे भृशम्‌ । राजा55तुरो नागमद्‌ यत्‌ किरीटी बहूनि दुःखान्यभियातो5स्मि सूत,“विशोक! सम्पूर्ण दिशाओंमें शत्रुओंको देखकर उठी हुई चिन्ता मेरे हृदयको अत्यन्त संतप्त कर रही है; क्योंकि राजा युधिष्ठिर बाणोंके आघातसे पीड़ित हैं और किरीटधारी अर्जुन अभीतक उनका समाचार लेकर लौटे नहीं। सूत! इन सब कारणोंसे मुझे बहुत दुःख हो रहा है

Wika ni Sañjaya: “O Sūta, sa paglingon ko sa lahat ng dako at pagkakita sa mga kaaway, hindi ko magawang tumingin nang walang dalamhati—ang pagkabalisa’y matinding nagsusunog sa aking isip. Sugatan si Haring Yudhiṣṭhira sa mga tama ng palaso, at ang koronadong si Arjuna ay hindi pa nagbabalik na may balita tungkol sa kanya. Dahil sa lahat ng ito, nilalamon ako ng maraming pighati.”

Verse 13

एतद्‌ दुःखं सारथे धर्मराजो यन्मां हित्वा यातवान्‌ शत्रुमध्ये । नैनं जीवं नाद्य जानाम्यजीवं बीभत्सुं वा तन्ममाद्यातिदुः:खम्‌

Sinabi ni Sañjaya: “O tagapagmaneho ng karwahe, ito ang dalamhating bumibigat sa Dharmarāja: na iniwan niya ako at pumasok sa gitna ng kaaway. Hanggang ngayon ay hindi ko nalalaman kung si Bībhatsu ay buhay pa o patay na—ito ang aking napakalaking pighati sa araw na ito.”

Verse 14

'सारथे! पहले तो इस बातका दु:ख हो रहा है कि धर्मराज मुझे छोड़कर स्वयं ही शत्रुओंके बीचमें चले गये। पता नहीं, वे अबतक जीवित हैं या नहीं? अर्जुनका भी कोई समाचार नहीं मिला; इससे आज मुझे अधिक दु:ख है ।। सो हं द्विषत्सैन्यमुदग्रकल्पं विनाशयिष्ये परमप्रतीत: । एततन्निहत्याजिमध्ये समेतं प्रीतो भविष्यामि सह त्वयाद्य,“अच्छा, अब मैं अत्यन्त विश्वस्त होकर शत्रुओंकी प्रचण्ड सेनाका विनाश करूँगा। यहाँ एकत्र हुई इस सेनाको युद्धस्थलमें नष्ट करके मैं तुम्हारे साथ ही आज प्रसन्नताका अनुभव करूँगा

Sinabi ni Sañjaya: “Tagapagmaneho! Una, ako’y nasasaktan sapagkat iniwan ako ni Dharmarāja at nagpunta siyang mag-isa sa gitna ng kaaway. Hindi ko alam kung siya’y buhay pa hanggang ngayon. Wala ring balita tungkol kay Arjuna; kaya lalo pang mabigat ang aking dalamhati sa araw na ito. Kaya, sa matibay na pagtitiwala, wawasakin ko ang hukbong kaaway na mabangis na parang bagyo. Pagkatapos mapuksa ang nagkakatipong hukbong ito sa pinakasentro ng labanan, mararamdaman ko ngayong araw ang ginhawa at kasiyahan—kasama ka.”

Verse 15

सर्वास्तृूणान्‌ सायकानामवेक्ष्य किं शिष्ट स्थात्‌ सायकानां रथे मे । का वा जाति: किं प्रमाणं च तेषां ज्ञात्वा व्यक्त तत्‌ समाचक्ष्व सूत,(कति वा सहस्राणि कति वा शतानि ह्याचक्ष्व मे सारथे क्षिप्रमेव ।। 'सूत! तुम मेरे रथपर रखे हुए बाणोंके सारे तरकसोंकी देख-भाल करके ठीक-ठीक समझकर मुझे स्पष्टरूपसे बताओ कि अब उनमें कितने बाण अवशिष्ट रह गये हैं? किस- किस जातिके बाण बचे हैं और उनकी संख्या कितनी है? सारथे! शीघ्र बताओ, कौन बाण कितने हजार और कितने सौ शेष हैं?”

Sinabi ni Sañjaya: “O tagapagmaneho, siyasatin mo ang lahat ng mga lalagyan ng palaso sa aking karwahe at, matapos matiyak nang wasto, sabihin mo sa akin nang malinaw kung gaano pa karami ang natitira. Anong mga uri ang nalalabi, at gaano karami? Sabihin mo agad—ilang libo at ilang daan pa ang natitira, O tagapaghatid.”

Verse 16

विशोक उवाच सर्व विदित्वैवमहं वदामि तवार्थसिद्धिप्रदमद्य वीर ।। कैकेयकाम्बोजसुराष्ट्रबाह्लिका म्लेच्छाश्व सुह्या: परतड्रणाश्न । मद्राश्न वड़ा मगधा: कुलिन्दा आनर्तकावर्तका: पर्वतीया: ।। सर्वे गृहीतप्रवरायुधास्त्वां संख्ये समावेष्ट्य ततो विनेदु: ।।) विशोकने कहा--वीर! मैं आज सब कुछ पता लगाकर आपके मनोरथकी सिद्धि करनेवाली बात बता रहा हूँ, कैकेय, काम्बोज, सौराष्ट्र, बाह्लिक, म्लेच्छ, सुह्य, परतंगण, मद्र, वंग, मगध, कुलिन्द, आनर्त, आवर्त और पर्वतीय सभी योद्धा हाथोंमें श्रेष्ठ आयुध लिये आपको चारों ओरसे घेरकर युद्धस्थलमें शत्रुओंका सामना करनेके लिये गरज रहे हैं। षण्मार्गणानामयुतानि वीर क्षुराश्न भल्लाश्न तथायुताख्या: । नाराचानां द्वे सहस्ने च वीर त्रीण्येव च प्रदराणां सम पार्थ,वीरवर! अभी अपने पास साठ हजार मार्गण हैं, दस-दस हजार क्षुर और भल्ल हैं, दो हजार नाराच शेष हैं तथा पार्थ! तीन हजार प्रदर बाकी रह गये हैं

Sinabi ni Viśoka: “Matapos kong matiyak ang lahat, O bayani, sasabihin ko ngayon ang maghahatid sa katuparan ng iyong layon. Ang mga mandirigma ng Kaikeya, Kāmboja, Saurāṣṭra, Bāhlīka, ang mga Mleccha, ang mga Suhya, ang mga Parataṅgaṇa, ang mga Madra, ang mga Vaṅga, ang mga Magadha, ang mga Kulinda, ang mga Ānarta, ang mga Āvartaka, at ang mga taga-bundok—bawat isa’y may tangan na pinakamainam na sandata—ay pumaligid sa iyo sa larangan at umuungal, sabik na harapin ang kaaway. At ikaw, O matapang na Pārtha, ay may natitira pang animnapung libong palaso; tig-sampung libong palasong may talim na parang labaha (kṣura) at tig-sampung libong bhalla; dalawang libong nārāca; at tatlong libong pradara.”

Verse 17

अस्त्यायुधं पाण्डवेयावशिष्टं न यद्‌ वहेच्छकटं षड्गवीयम्‌ । एतद्‌ विद्वन्‌ मुज्च सहस्रशो 5पि गदासिबाहुद्रविणं च ते5स्ति,पाण्डुनन्दन! अभी इतने आयुध शेष हैं कि छ: बैलोंसे जुता हुआ छकड़ा भी उन्हें नहीं खींच सकता। विद्वन! इन सहस्रों अस्त्रोंका आप प्रयोग कीजिये। अभी तो आपके पास बहुत-सी गदाएँ, तलवारें और बाहुबलकी सम्पत्ति हैं। इसी प्रकार बहुतेरे प्रास, मुद्गर, शक्ति और तोमर बाकी बचे हैं। आप इन आयुधोंके समाप्त हो जानेके डरमें न रहिये

Sinabi ni Viśoka: “O anak ni Pāṇḍu, napakarami pa ng sandatang nalalabi sa iyo na kahit isang karitong nakayuko sa anim na baka ay hindi makakabuhat nito. Kaya, O marunong, gamitin mo ang mga ito—kahit libu-libo. Taglay mo pa ang mga imbakan ng lakas: mga pamalo (gada) at mga espada, at ang yaman ng sarili mong bisig. Huwag kang mangamba na mauubos ang iyong mga sandata.”

Verse 18

प्रासाश्न मुद्गरा: शक्तयस्तोमराश्न मा भैषीस्त्वं सड़क्षयादायुधानाम्‌,पाण्डुनन्दन! अभी इतने आयुध शेष हैं कि छ: बैलोंसे जुता हुआ छकड़ा भी उन्हें नहीं खींच सकता। विद्वन! इन सहस्रों अस्त्रोंका आप प्रयोग कीजिये। अभी तो आपके पास बहुत-सी गदाएँ, तलवारें और बाहुबलकी सम्पत्ति हैं। इसी प्रकार बहुतेरे प्रास, मुद्गर, शक्ति और तोमर बाकी बचे हैं। आप इन आयुधोंके समाप्त हो जानेके डरमें न रहिये

Wika ni Viśoka: “May mga sibat, pamalo (mace), javelin, at mga lansang-haba (lance) pang natitira—huwag kang mangamba na mauubos ang iyong mga sandata, O anak ni Pāṇḍu. Hanggang ngayon, napakarami pa ng iyong mga armas na kahit karitong hila ng anim na toro ay hindi kayang magdala sa mga iyon. O marunong, gamitin mo ang libu-libong sandatang ito. Marami ka pang mga pamalo at mga espada, at ang kayamanan ng sariling lakas ng iyong bisig. Gayundin, marami pang sibat, pamalo, javelin, at lance ang nakalaan. Kaya huwag kang manatili sa pangamba na mauubos ang iyong mga sandata.”

Verse 19

भीमसेन उवाच सूताद्यैनं पश्य भीमप्रयुक्ति: संछिन्दद्धि: पार्थिवानां सुवेगै: । छन्न॑ बाणैराहवं घोररूपं नष्टादित्यं मृत्युलोकेन तुल्यम्‌,भीमसेन बोले--सूत! आज इस युद्धस्थलकी ओर दृष्टिपात करो। भीमसेनके छोड़े हुए अत्यन्त वेगशाली बाणोंने राजाओंका विनाश करते हुए सारे रणक्षेत्रको आच्छादित कर दिया है, जिससे सूर्य भी अदृश्य हो गये हैं और यह भूमि यमलोकके समान भयंकर प्रतीत होती है

Sinabi ni Bhīmasena: “O Sūta, masdan mo ngayon ang larangang ito ng digmaan. Ang mga palasong pinakawalan ni Bhīma—na itinulak ng napakalakas na bilis—ay pumuputol sa mga hari at bumalot sa buong pook ng labanan. Natabingan maging ang araw, at ang lupa’y nagmistulang kakila-kilabot, gaya ng kaharian ng Kamatayan.”

Verse 20

अद्यैतद्‌ वै विदितं पार्थिवानां भविष्यति हाकुमारं च सूत । निमग्नो वा समरे भीमसेन एक: कुरून्‌ वा समरे व्यजैषीत्‌,सूत! आज बच्चोंसे लेकर बूढ़ोंतक समस्त भूपालोंको यह विदित हो जायगा कि भीमसेन समरसागरमें डूब गये अथवा उन्होंने अकेले ही समस्त कौरवोंको युद्धमें जीत लिया

“O Sūta, ngayong araw ay malalaman ng lahat ng mga pinuno—mula sa mga bata hanggang sa matatanda—kung si Bhīmasena ba’y nalunod sa dagat ng labanan, o kung siya, mag-isa, ang nanaig sa buong Kaurava sa digmaan.”

Verse 21

सर्वे संख्ये कुरवो निष्पतन्तु मां वा लोका: कीर्तयन्त्वाकुमारम्‌ । सवनिकस्तानहं पातयिष्ये ते वा सर्वे भीमसेनं तुदन्तु,आज युद्धसस्‍्थलमें समस्त कौरव धराशायी हो जायँ अथवा बालकोंसे लेकर वृद्धोंतक सब लोग मुझ भीमसेनको ही रणभूमिमें गिरा हुआ बतावें! मैं अकेला ही उन समस्त कौरवोंको मार गिराऊँगा अथवा वे ही सब लोग मुझ भीमसेनको पीड़ित करें

Sinabi ni Bhīmasena: “Hayaan nang bumagsak ang lahat ng Kaurava sa labang ito—o kaya’y ipahayag ng mga tao, mula sa mga bata hanggang sa matatanda, na ako, si Bhīmasena, ang bumagsak sa larangan. Mag-isa kong ibabagsak ang lahat ng Kaurava; o hayaan silang lahat na sabay-sabay sumalakay at pahirapan ako, si Bhīmasena. Ngayon araw na ito, sa digmaan magpapasya ang kapalaran.”

Verse 22

आशास्तार: कर्म चाप्युत्तमं ये तन्मे देवा: केवल साधयन्तु | आयालि्विहद्यार्जुन: शत्रुधाती शक्रस्तूर्ण यज्ञ इवोपहूत:,जो उत्तम कर्मोका उपदेश देनेवाले हैं, वे देवता-लोग मेरा केवल एक कार्य सिद्ध कर दें। जैसे यज्ञमें आवाहन करनेपर इन्द्रदेव तुरंत पदार्पण करते हैं, उसी प्रकार शत्रुघाती अर्जुन यहाँ शीघ्र ही आ पहुँचे

Sinabi ni Bhīmasena: “Nawa’y ang mga diyos—yaong pumupuri sa marangal na gawa at nagtataguyod ng pinakadakilang tungkulin—ay ipagkaloob sa akin ang iisang katuparang ito: nawa’y dumating agad dito si Arjuna, mamumuksa ng mga kaaway. Kung paanong si Indra’y nagmamadaling dumalo sa yajña kapag wasto siyang tinawag, gayon din nawa’y dumating si Arjuna nang mabilis.”

Verse 23

(पश्यस्व पश्यस्व विशोक मे त्व॑ बल॑ परेषामभिघातभिन्नम्‌ । नानास्वरान्‌ पश्य विमुच्य सर्वे तथा द्रवन्ते बलिनो धार्तराष्ट्रा: ।।) विशोक! देखो, देखो, मेरा बल। मेरे आघातोंसे शत्रुओंकी सेना विदीर्ण हो उठी है। देखो, धृतराष्ट्रके सभी बलवान पुत्र नाना प्रकारके आर्तनाद करते हुए भागने लगे हैं। ईक्षस्वैतां भारतीं दीर्यमाणा- मेते कस्माद्‌ विद्रवन्ते नरेन्द्रा: । व्यक्त धीमान्‌ सव्यसाची नराग्रय: सैन्यं होतच्छादयत्याशु बाणै:,सारथे! इस कौरव-सेनापर तो दृष्टिपात करो। इसमें भी दरार पड़ती जा रही है। ये राजालोग क्‍यों भाग रहे हैं? इससे तो स्पष्ट जान पड़ता है कि बुद्धिमान्‌ नरश्रेष्ठ अर्जुन आ गये। वे ही अपने बाणोंद्वारा शीघ्रता-पूर्वक इस सेनाको आच्छादित कर रहे हैं

Wika ni Bhīma: “Tingnan mo, Viśoka—tingnan mo ang aking lakas. Nadurog at nabiyak ang hukbo ng kaaway sa aking mga hampas. Masdan: ang lahat ng makapangyarihang anak ni Dhṛtarāṣṭra, sumisigaw sa sari-saring tinig, ay nagsisitakas. Ituon mo ang tingin sa hukbong Kaurava na ito: nahahati at nabibiyak pa ngayon. Bakit tumatakbo ang mga haring ito? Maliwanag na dumating na si Arjuna—ang marunong, pinakadakila sa mga lalaki, ang mamamanang kayang gumamit ng dalawang kamay—at mabilis niyang tinatakpan ang larangan ng digmaan ng kanyang mga palaso.”

Verse 24

पश्य ध्वजांक्ष द्रवतो विशोक नागान्‌ हयान्‌ पत्तिसंघांश्व संख्ये रथान्‌ विकीर्णान्‌ शरशक्तिताडितान्‌ पश्यस्वैतान्‌ रथिनश्वैव सूत,विशोक! युद्धस्थलमें भागते हुए रथोंकी ध्वजाओं, हाथियों, घोड़ों और पैदलसमूहोंको देखो। सूत! बाणों और शक्तियोंसे प्रताड़ित होकर बिखरे पड़े हुए इन रथों और रथियोंपर भी दृष्टिपात करो

Wika ni Bhīmasena: “Tingnan mo, Viśoka—sa labang ito, masdan ang mga watawat ng mga karwaheng tumatakas, ang mga elepante, ang mga kabayo, at ang nagkakapal na hanay ng mga kawal na naglalakad. O tagapagmaneho ng karwahe, tingnan mo rin ang mga karwahe at mga mandirigmang nakasakay rito na nagkalat, tinamaan at dinurog ng mga palaso at sibat.”

Verse 25

आपूर्यते कौरवी चाप्यभीक्षणं सेना हासौ सुभृशं हन्यमाना । धनंजयस्याशनितुल्यवेगै- ग्रेस्‍्ता शरै: काउचनबर्हिबाजै:,अर्जुनके बाण वज्रके समान वेगशाली हैं। उनमें सोने और मयूरपिच्छके पंख लगे हैं। उन बाणोंद्वारा आक्रान्त हुई यह कौरव-सेना अत्यन्त मार पड़नेके कारण बारंबार आर्तनाद कर रही है

Wika ni Bhīmasena: “Paulit-ulit na nalulunod at natatabunan ang hukbong Kaurava; sa walang tigil na matinding pagwasak, umaalingawngaw ang kanilang mga daing ng paghihirap. Sapagkat ang mga pangunahing palaso ni Dhanañjaya—kasingbilis ng kidlat, pinalamutian ng ginto at may balahibo ng paboreal—ay dumudurog sa kanila.”

Verse 26

एते द्रवन्ति सम रथाश्वनागा: पदातिसड्घानतिमर्दयन्त: | सम्मुहमाना: कौरवा: सर्व एव द्रवन्ति नागा इव दाहभीता:,ये रथ, घोड़े और हाथी पैदलसमूहोंको कुचलते हुए भागे जा रहे हैं। प्रायः सभी कौरव अचेत-से होकर दावानलके दाहसे डरे हुए हाथियोंके समान पलायन कर रहे हैं

Wika ni Bhīma: “Masdan—tumatakas ang mga kawal na iyon, nagkakagulo ang mga karwahe, kabayo, at elepante, at sa kanilang pagtakbo’y dinudurog nila ang mga hanay ng kawal na naglalakad. Tunay, ang mga Kaurava, silang lahat, ay umurong na tila wala sa ulirat—gaya ng mga elepanteng takot na takot sa naglalagablab na apoy ng gubat.”

Verse 27

हाहाकृताश्वैव रणे विशोक मुज्चन्ति नादान्‌ विपुलान्‌ गजेन्द्रा:,विशोक! रणभूमिमें सब ओर हाहाकार मचा हुआ है। बहुसंख्यक गजराज बड़े जोर- जोरसे चीत्कार कर रहे हैं

Wika ni Bhīmasena: “O Viśoka, ang larangan ng digmaan ay punô sa lahat ng dako ng mga sigaw ng pangamba. Ang mga dambuhalang elepante, napakarami, ay malalakas na umuungal.”

Verse 28

विशोक उवाच कि भीम नैनं त्वमिहाशूणोषि विस्फारितं गाण्डिवस्यातिघोरम्‌ । क्रुद्धेन पार्थेन विकृष्पतो$द्य कच्चिन्नेमौ तव कर्णों विनष्टी,विशोकने कहा--भीमसेन! क्रोधमें भरे हुए अर्जुनके द्वारा खींचे जाते हुए गाण्डीव धनुषकी यह अत्यन्त भयंकर टंकार क्या आज आपको सुनायी नहीं दे रही है? आपके ये दोनों कान बहरे तो नहीं हो गये हैं?

Wika ni Viśoka: “Bhīma, hindi mo ba naririnig dito ang lubhang nakapangingilabot na ugong ng Gāṇḍīva habang hinihila at pinakakawalan ngayon ng nagngangalit na si Pārtha (Arjuna)? Tiyak na hindi pa naman pumapalya ang dalawang tainga mo?”

Verse 29

सर्वे कामा: पाण्डव ते समृद्धा: कपिहसौ दृश्यते हस्तिसैन्ये । नीलाद घनाद्‌ विद्युतमुच्चरन्तीं तथा पश्य विस्फुरन्तीं धनुज्याम्‌

Wika ni Viśoka: “O Pāṇḍava, ang lahat ng iyong ninanais ay nagtatagumpay. Sa gitna ng hukbong-elepante, nakikita ang watawat na may tanda ni Hanumān. Masdan mo rin ang kwerdas ng pana na kumikislap—gaya ng kidlat na lumulundag mula sa madilim na bughaw na ulap—nanginginig at nagliliwanag habang hinihila.”

Verse 30

पाण्डुनन्दन! आपकी सारी कामनाएँ सफल हुईं। हाथियोंकी सेनामें अर्जुनके रथकी ध्वजाका वह वानर दिखायी दे रहा है। काले मेघसे प्रकट होनेवाली बिजलीके समान चमकती हुई गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचाको देखिये ।। कपिहसौ वीक्षते सर्वतो वै ध्वजाग्रमारुह् धनंजयस्य । वित्रासयन्‌ रिपुसंघान्‌ विमर्दे बिभेम्यस्मादात्मनैवाभिवीक्ष्य,अर्जुनकी ध्वजाके अग्रभागपर आरूढ़ हो वह वानर सब ओर देखता और युद्धस्थलमें शत्रुसमूहोंको भयभीत करता है। मैं स्वयं भी देखकर उससे डर रहा हूँ

“O anak ni Pāṇḍu, nagbunga ang lahat ng iyong pag-asa. Sa gitna ng hukbong-elepante, malinaw na nakikita ang unggoy sa tuktok ng watawat ng karwahe ni Arjuna. Masdan ang kwerdas ng Gāṇḍīva na kumikislap na parang kidlat na lumilitaw mula sa madilim na ulap. Nakadapo sa watawat ni Dhanañjaya, ang makapangyarihang unggoy na iyon ay tumitingin sa lahat ng dako; sa banggaan ng labanan, pinanginginig niya sa takot ang mga hanay ng kaaway. Maging ako, sa sariling mata ko siyang makita, ay tinatamaan ng pangamba.”

Verse 31

विभ्राजते चातिमात्र किरीटं विचित्रमेतच्च धनंजयस्य । दिवाकराभो मणिरेष दिव्यो विभ्राजते चैव किरीटसंस्थ:,धनंजयका यह विचित्र मुकुट अत्यन्त प्रकाशित हो रहा है। इस मुकुटमें लगी हुई यह दिव्य मणि दिवाकरके समान देदीप्यमान होती है

Wika ni Viśoka: “Ang kahanga-hangang korona ni Dhanañjaya ay kumikislap sa pambihirang ningning. At ang banal na hiyas na nakalagay sa korona ay nagliliyab na parang araw.”

Verse 32

पाश्वें भीम॑ पाण्डुरा भ्रप्रकाशं पश्यस्व शड्खं देवदत्तं सुधोषम्‌ | अभीषुहस्तस्य जनार्दनस्य विगाहमानस्य चमूं परेषाम्‌,वीर! अर्जुनके पार्श्वभागमें श्वेत बादलके समान प्रकाशित होनेवाला और गम्भीर घोष करनेवाला देवदत्त नामक भयानक शंख रखा हुआ है, उसपर दृष्टिपात कीजिये। साथ ही हाथोंमें घोड़ोंकी बागडोर लिये शत्रुओंकी सेनामें घुसे जाते हुए भगवान्‌ श्रीकृष्णकी बगलमें सूर्यके समान प्रकाशमान चक्र विद्यमान है, जिसकी नाभिमें वज्र और किनारेके भागोंमें छुरे लगे हुए हैं। भगवान्‌ केशवका वह चक्र उनका यश बढ़ानेवाला है। सम्पूर्ण यदुवंशी सदा उसकी पूजा करते हैं। आप उस चक्रको भी देखिये

Wika ni Viśoka: “O makapangyarihang Bhīma, tingnan mo sa tabi ni Arjuna: ang kabibe na tinatawag na Devadatta, kumikislap na parang puting ulap at umaalingawngaw sa malalim na mapalad na dagundong. At masdan si Janārdana (Kṛṣṇa), hawak ang renda, sumusuong sa hanay ng kaaway—sa kanyang tabi ay ang cakra na nagliliyab na parang araw, sandatang nagpapalawak ng dangal ni Keśava at sinasamba ng buong angkan ng Yadu.”

Verse 33

रविप्रभं वज्नाभ क्षुरान्तं पाश्वें स्थितं पश्य जनार्दनस्य । चक्र यशोवर्धनं केशवस्य सदार्चितं यदुभि: पश्य वीर,वीर! अर्जुनके पार्श्वभागमें श्वेत बादलके समान प्रकाशित होनेवाला और गम्भीर घोष करनेवाला देवदत्त नामक भयानक शंख रखा हुआ है, उसपर दृष्टिपात कीजिये। साथ ही हाथोंमें घोड़ोंकी बागडोर लिये शत्रुओंकी सेनामें घुसे जाते हुए भगवान्‌ श्रीकृष्णकी बगलमें सूर्यके समान प्रकाशमान चक्र विद्यमान है, जिसकी नाभिमें वज्र और किनारेके भागोंमें छुरे लगे हुए हैं। भगवान्‌ केशवका वह चक्र उनका यश बढ़ानेवाला है। सम्पूर्ण यदुवंशी सदा उसकी पूजा करते हैं। आप उस चक्रको भी देखिये

Masdan mo, O bayani, ang diskos ni Janārdana na nasa kanyang tagiliran—nagniningning na gaya ng araw, may ubod na tila vajra at gilid na kasingtalim ng labaha. Masdan ang sandatang-gulong ni Keśava, tagapagpalago ng kanyang katanyagan, na laging sinasamba ng mga Yādava—tingnan mo rin ang diskos na iyon.

Verse 34

महाद्विपानां सरलद्रुमोपमा: करा निकृत्ता: प्रपतन्त्यमी क्षुरै: । किरीटिना तेन पुन: ससादिन: शरैनिकृत्ता: कुलिशैरिवाद्रय:,अर्जुनके छुरनामक बाणोंसे कटे हुए ये बड़े-बड़े हाथियोंके शुण्डदण्ड देवदारुके समान गिर रहे हैं। फिर उन्हीं किरीटीके बाणोंसे छिन्न-भिन्न हो वज्रके मारे हुए पर्वतोंके समान वे हाथी सवारोंसहित धराशायी हो रहे हैं

Ang malalaking paa’t bisig na tila punò ng elepante—na inihahambing sa matatayog na punong pino—ay pinuputol ng mga palasong kasingtalim ng labaha at bumabagsak sa lupa. Pagkaraan, muling tinatamaan ng mga palaso ni Kirīṭin, ang mga elepante’y gumuho kasama ang mga sakay, wasak na parang mga bundok na hinati ng kidlat na sandata.

Verse 35

तथैव कृष्णस्य च पाउ्चजन्यं महाहमेतं द्विजराजवर्णम्‌ । कौन्तेय पश्योरसि कौस्तुभं च जाज्वल्यमानं विजयां स्रजं च,कुन्तीनन्दन! भगवान्‌ श्रीकृष्णके इस बहुमूल्य पांचजन्य शंखको जो चन्द्रमाके समान श्वेतवर्ण है, देखिये। साथ ही उनके वक्ष:स्थलपर अपनी प्रभासे प्रज्वलित होनेवाली कौस्तुभमणि तथा वैजयन्ती मालापर भी दृष्टिपात कीजिये

Masdan din ang Pāñcajanya na kabibe ni Kṛṣṇa—makapangyarihan at puti na gaya ng buwan. O anak ni Kuntī, tingnan mo rin ang hiyas na Kaustubha sa kanyang dibdib, nagliliyab sa sariling liwanag, at ang Vaijayantī na kuwintas ng tagumpay.

Verse 36

ध्रुवं रथाग्रय: समुपैति पार्थों विद्रावयन्‌ सैन्यमिदं परेषाम्‌ । सिता भ्रवर्णरसितप्रयुक्ति- हयैर्महाहैं रथिनां वरिष्ठ:,निश्चय ही रथियोंमें श्रेष्ठ कुन्तीनन्दन अर्जुन शत्रुओंकी सेनाको खदेड़ते हुए इधर ही आ रहे हैं। सफेद बादलोंके समान श्वेत कान्तिवाले उनके महामूल्यवान्‌ अश्व श्यामसुन्दर श्रीकृष्णद्वारा संचालित हो रहे हैं

Tunay ngang si Pārtha (Arjuna), ang pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay papalapit dito habang itinataboy sa pagkatakbo ang hukbo ng kaaway. Ang kanyang mariringal na kabayo—puti at maningning na gaya ng mapuputlang ulap—ay mahusay na pinatatakbo ni Śrī Kṛṣṇa, ang Shyāmasundara.

Verse 37

रथान्‌ हयान्‌ पत्तिगणांश्व सायकै- विंदारितान्‌ पश्य पतन्त्यमी यथा । तवानुजेनामरराजतेजसा महावनानीव सुपर्णवायुना,देखिये, जैसे गरुड़के पंखसे उठी हुई वायुके द्वारा बड़े-बड़े जंगल धराशायी हो जाते हैं, उसी प्रकार देवराज इन्द्रके तुल्य तेजस्वी आपके छोटे भाई अर्जुन बाणोंद्वारा शत्रुओंके रथों, घोड़ों और पैदलसमूहोंको विदीर्ण कर रहे हैं और वे सब-के-सब पृथ्वीपर गिरते जा रहे हैं

Masdan—kung paanong ang mga karwahe, kabayo, at mga pulutong ng kawal na naglalakad, na pinupunit ng mga palaso, ay bumabagsak sa lupa. Kung paanong ang malalaking gubat ay pinapabagsak ng hanging inihahampas ng mga pakpak ni Suparṇa (Garuḍa), gayon din ang iyong nakababatang kapatid na si Arjuna—maningning na gaya ni Indra, hari ng mga diyos—na winawasak ang hukbo ng kaaway sa pamamagitan ng kanyang mga palaso.

Verse 38

चतुः:शतान्‌ पश्य रथानिमान्‌ हतान्‌ सवाजिसूतान्‌ समरे किरीटिना । महेषुभि: सप्तशतानि दन्तिनां पदातिसादींश्व॒ रथाननेकश:

Masdan mo ang apatnaraang karwaheng pandigma na ito na wasak at nakahandusay—kasama ang mga kabayo at mga tagapagpatakbo—na pinaslang sa labanan ni Kirīṭin (Arjuna). At sa kanyang makapangyarihang mga palaso, ibinagsak din niya ang pitongdaang elepante, kasama ang napakaraming kawal na naglalakad, at marami pang ibang karwahe.

Verse 39

वह देखिये, किरीटधारी अर्जुनने समरांगणमें सारथि और घोड़ोंसहित इन चार सौ रथियोंको मार डाला तथा अपने विशाल बाणोंद्वारा सात सौ हाथियों, बहुत-से पैदलों, घुड़सवारों और अनेकानेक रथोंका संहार कर डाला ।। अयं समभ्येति तवान्तिकं बली निघ्नन्‌ कुरूंश्रित्र इव ग्रहो<र्जुन: । समृद्धकामो5सि हतास्तवाहिता बल॑ तवायुश्न चिराय वर्धताम्‌,विचित्र ग्रहके समान ये बलवान्‌ अर्जुन कौरवोंका संहार करते हुए आपके निकट आ रहे हैं। अब आपकी कामना सफल हुई। आपके शत्रु मारे गये। इस समय चिरकालके लिये आपका बल और आयु बढ़े

Masdan mo: ang makapangyarihang Arjuna, ang may koronang mandirigma (Kirīṭin), ay pumatay sa apatnaraang mandirigmang nakasakay sa karwahe sa gitna ng labanan—kasama ang mga tagapagpatakbo at mga kabayo. At sa kanyang malalaking palaso, nilipol niya ang pitongdaang elepante, maraming kawal na naglalakad, mga kabalyerya, at di-mabilang na mga karwahe. Ngayon, ang malakas na Arjuna ay papalapit sa iyo, pumapatay sa mga Kuru habang sumusulong, na wari’y isang kahanga-hangang bituin sa landas nito. Natupad na ang iyong ninanais—napaslang na ang iyong mga kaaway. Nawa’y lumago nang matagal ang iyong lakas at ang iyong buhay.

Verse 40

भीमसेन उवाच ददानि ते ग्रामवरांक्षतुर्दश प्रियाख्याने सारथे सुप्रसन्न: । दासीशतं चापि रथांश्व विंशतिं यदर्जुनं वेदयसे विशोक,भीमसेनने कहा--विशोक! तुम अर्जुनके आनेका समाचार सुना रहे हो। सारथे! इस प्रिय संवादसे मुझे बड़ी प्रसन्नता हुई है; अतः मैं तुम्हें चौदह बड़े-बड़े गाँवकी जागीर देता हूँ। साथ ही सौ दासियाँ तथा बीस रथ तुम्हें पारितोषिक रूपमें प्राप्त होंगे

Wika ni Bhīmasena: “O tagapagpatakbo ng karwahe, tagapagdala ng mabuting balita—ikinatuwa ko nang labis ang iyong ulat. Sapagkat ipinaalam mo sa akin, O Viśoka, na dumating na si Arjuna, ipinagkakaloob ko sa iyo ang labing-apat na mainam na nayon. Kasama nito, tanggapin mo ang sandaang aliping babae at dalawampung karwahe bilang gantimpala.”

Verse 53

घोरो निनादः प्रबभौ नरेन्द्र वज्ाहतानामिव पर्वतानाम्‌ | वे सोनेकी पाँखवाले बाण भीमसेनके बाणोंसे दो-दो तीन-तीन टुकड़ोंमें कटकर गिर गये। राजन! नरेन्द्र! तत्पश्चात्‌ श्रेष्ठ रजाओंकी मण्डलीमें भीमसेनके द्वारा मारे गये हाथियों, रथों, घोड़ों और पैदल युवकोंका भयंकर आर्तनाद प्रकट होने लगा, मानो वच्रके मारे हुए पहाड़ फट पड़े हों

Sabi ni Sañjaya: O hari, sumiklab ang isang nakapangingilabot na ugong—na wari’y mga bundok na nabibiyak kapag tinamaan ng kidlat. Sa pulutong ng mga haring mandirigma, nang ibinagsak ng mga palaso ni Bhīmasena ang mga elepante, mga karwahe, mga kabayo, at mga kawal na naglalakad, kumalat sa hanay ang nakatatakot na sigaw ng paghihirap, umaalingawngaw na parang pagguho sa harap ng puwersang di-mapipigil.

Verse 66

भीम॑ समनन्‍्तात्‌ समरे5 भ्यरोहन्‌ वृक्ष शकुन्ता इव जातपक्षा: | जैसे जिनके पंख निकल आये हैं, वे पक्षी सब ओरसे उड़कर किसी वृक्षपर चढ़ बैठते हैं, उसी प्रकार भीमसेनके उत्तम बाणोंसे आहत और विदीर्ण होनेवाले प्रधान-प्रधान नरेश समरांगणमें सब ओरसे भीमसेनपर ही चढ़ आये

Sabi ni Sañjaya: Gaya ng mga ibong bagong tumubo ang pakpak, na lumilipad mula sa lahat ng panig at dumadapo sa isang puno, gayon din sa larangan ng digmaan: ang mga pangunahing hari—nasugatan at napunit ng mahuhusay na palaso ni Bhīmasena—ay sumalakay kay Bhīma mula sa bawat dako, upang sabay-sabay siyang lamunin ng kanilang lakas.

Verse 76

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि भीमसेनविशोकसंवादे षट्सप्ततितमो<ध्याय: ।। ७६ || इस प्रकार श्रीमह्ााभारत कर्णपर्वमें भीमसेन और विशोकका संवादविषयक छिह्त्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

Kaya nga, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Karṇa Parva, nagwakas ang ikapitumpu’t anim na kabanata—na ang paksa ay ang pag-uusap nina Bhīmasena at Viśoka. (Ito ang kolopon na nagmamarka ng pagtatapos ng kabanata.)

Verse 86

व्यात्ताननस्यापततो यथैव कालस्य काले हरत: प्रजा वै । अत्यन्त वेगशाली भीमसेनके महान्‌ वेगको आपके सैनिक रणभूमिमें रोक न सके। जैसे प्रलयकालमें मुँह बाकर आक्रमण करनेवाले प्रजासंहारकारी कालके वेगको कोई नहीं रोक सकता

Wika ni Sañjaya: Hindi napigil ng iyong mga kawal ang napakalakas na pagsalakay ni Bhīmasena sa larangan—gaya ng walang makapipigil sa puwersa ng Panahon kapag dumarating ang oras ng pagkalipol, at ito’y sumusugod na nakanganga upang tangayin ang mga nilalang.

Verse 96

भीत॑ं दिशो5कीर्यत भीमनुन्नं महानिलेना भ्रगणा यथैव । भारत! तदनन्तर समरांगणमें महामना भीमसेनके द्वारा दग्ध होती हुई कौरव-सेना भयभीत हो सम्पूर्ण दिशाओंमें बिखर गयी। जैसे आँधी बादलोंको छिन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार भीमसेनने आपके सैनिकोंको मार भगाया था

Wika ni Sañjaya: O Bhārata! Pagkaraan nito, sa larangan ng digmaan, ang hukbong Kaurava na tila sinusunog ng pagsalakay ng marangal na si Bhīmasena ay natakot at nagkawatak-watak sa lahat ng dako. Gaya ng malakas na unos na pumupunit sa mga kumpol ng ulap, gayon din winasak ni Bhīmasena ang hanay at pinalayas sa pagtakbo ang iyong mga kawal.