Shloka 30
पाण्डुनन्दन! आपकी सारी कामनाएँ सफल हुईं। हाथियोंकी सेनामें अर्जुनके रथकी ध्वजाका वह वानर दिखायी दे रहा है। काले मेघसे प्रकट होनेवाली बिजलीके समान चमकती हुई गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचाको देखिये ।। कपिहसौ वीक्षते सर्वतो वै ध्वजाग्रमारुह् धनंजयस्य । वित्रासयन् रिपुसंघान् विमर्दे बिभेम्यस्मादात्मनैवाभिवीक्ष्य,अर्जुनकी ध्वजाके अग्रभागपर आरूढ़ हो वह वानर सब ओर देखता और युद्धस्थलमें शत्रुसमूहोंको भयभीत करता है। मैं स्वयं भी देखकर उससे डर रहा हूँ
pāṇḍunandana! tava sarvāḥ kāmanāḥ saphalībhūtāḥ. hastināṃ senāyām arjunasya rathadhvajāgre sa vānaraḥ pratyakṣo dṛśyate. kālameghāt prādurbhūtāyā vidyuta iva dīpyamānāṃ gāṇḍīvadhanurjyāṃ paśya. kapihasau vīkṣate sarvato vai dhvajāgrām āruhya dhanañjayasya; vitrāsayan ripusaṅghān vimarde bibhēmy asmād ātmanāivābhivīkṣya.
“O anak ni Pāṇḍu, nagbunga ang lahat ng iyong pag-asa. Sa gitna ng hukbong-elepante, malinaw na nakikita ang unggoy sa tuktok ng watawat ng karwahe ni Arjuna. Masdan ang kwerdas ng Gāṇḍīva na kumikislap na parang kidlat na lumilitaw mula sa madilim na ulap. Nakadapo sa watawat ni Dhanañjaya, ang makapangyarihang unggoy na iyon ay tumitingin sa lahat ng dako; sa banggaan ng labanan, pinanginginig niya sa takot ang mga hanay ng kaaway. Maging ako, sa sariling mata ko siyang makita, ay tinatamaan ng pangamba.”
विशोक उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how righteous strength is amplified by auspicious symbols and divine support: Arjuna’s prowess (Gāṇḍīva) and the presence of Hanumān on his banner become moral and psychological force, inspiring allies and unsettling adversaries—showing that dharma in war includes inner steadiness and the power of faith-backed resolve.
A speaker named Viśoka addresses a Pāṇḍava, pointing out Arjuna’s chariot in the elephant-filled battle line. He describes the monkey emblem atop Arjuna’s banner scanning the field and terrifying enemy troops, and compares the shining bowstring of Gāṇḍīva to lightning from a dark cloud, confessing that the sight itself causes fear.