Adhyaya 1

Verse 1

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्‌ | देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्‌ ।।

Matapos yumukod at magbigay-galang kay Nārāyaṇa, at gayundin kay Nara—ang pinakamainam sa mga tao—kasama ang diyosang Sarasvatī at si Vyāsa, saka nararapat bigkasin ang ‘Jaya’ (ang Mahābhārata). Itinatakda ng taludtod na ito ang pagsasalaysay ng epiko bilang isang disiplinado at mapitagang gawain: ang karunungan (Sarasvatī), ang paglikha at pagpapamana ng salaysay (Vyāsa), at ang banal–pantao na haligi ng dharma (Nārāyaṇa–Nara) ay tinatawag, upang ang pagbanggit ng digmaan at tunggaliang moral ay umusad sa ilalim ng katotohanan, wastong pananalita, at malinaw na paghatol sa tama at mali.

Verse 2

धृतराष्ट्रस्ततो राजा शोकव्याकुललोचन: । किमचेष्टत विप्रर्षे हते पितरि वीर्यवान्‌

Wika ni Janamejaya: “Pagkaraan nito, si Haring Dhṛtarāṣṭra—ang mga mata’y nababalot at nababagabag ng dalamhati—O pinakadakila sa mga brahmarṣi—ano ang ginawa ng magiting na iyon nang mapatay na si Bhīṣma, na para sa kanya’y tulad ng nakatatandang ama?”

Verse 3

तस्य पुत्रो हि भगवन्‌ भीष्मद्रोणमुखै रथै: । पराजित्य महेष्वासान्‌ पाण्डवान्‌ राज्यमिच्छति

Wika ni Janamejaya: “Kagalang-galang na ginoo, ang kanyang anak na si Duryodhana—umaasa sa mga mandirigmang nasa karwahe na pinangungunahan nina Bhīṣma at Droṇa—nagnanais na daigin ang mga dakilang mamamana, ang mga Pāṇḍava, at saka agawin ang kaharian para sa sarili.”

Verse 4

तस्मिन्‌ हते तु भगवन्‌ केतौ सर्वधनुष्मताम्‌ | यदचेष्टत कौरव्यस्तन्मे ब्रूहि तपोधन

“Kagalang-galang na pantas igalang, nang mapatay si Bhīṣma—na tila watawat ng lahat ng dalubhasang mamamana—ano ang mga pagsisikap na ginawa ni Duryodhana ng angkan ng Kuru? Ipagpaliwanag mo sa akin, O ascetic na sagana sa pag-aayuno at disiplina.”

Verse 5

वैशम्पायन उवाच निहतं पितरं श्रुत्वा धृतराष्ट्री जनाधिप: । लेभे न शान्तिं कौरव्यश्चिन्ताशोकपरायण:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Janamejaya, nang marinig ni Dhṛtarāṣṭra—ang hari ng Kuru—na napatay ang kanyang nakatatandang ama, siya’y lumubog sa pag-aalala at dalamhati. Ni isang saglit ay hindi siya nakatagpo ng kapayapaan.”

Verse 6

तस्य चिन्तयतो दुःखमनिशं पार्थिवस्य तत्‌ | आजगाम विशुद्धात्मा पुनर्गावल्‍गणिस्तदा

Habang ang hari ay walang tigil na nagmumuni-muni sa dalamhating iyon, sa sandaling yaon ay muling dumating sa kanya si Sañjaya—anak ni Gāvalgaṇa, dalisay ang puso.

Verse 7

शिबिरात्‌ संजयं प्राप्त निशि नागाह्यं पुरम्‌ आम्बिकेयो महाराज धृतराष्ट्रोडन्वपृच्छत,महाराज! रातके समय कुरुक्षेत्रके शिविरसे हस्तिनापुरमें आये हुए संजयसे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्रने वहाँका समाचार पूछा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang dumating si Sañjaya sa gabi mula sa kampo sa Kurukṣetra patungo sa lungsod na tinatawag na Nāgāhvaya (Hastināpura), tinanong siya ni Haring Dhṛtarāṣṭra, anak ni Ambikā, tungkol sa balitang naganap doon.

Verse 8

श्रुत्वा भीष्मस्य निधनमप्रहृष्टमना भूशम्‌ । पुत्राणां जयमाकाड्क्षन्‌ विललापातुरों यथा

Nang marinig ang pagkamatay ni Bhīṣma, bumagsak ang loob ng hari; lubos siyang nawalan ng galak. Gayunman, sa pagnanais pa rin ng tagumpay para sa kanyang mga anak, siya’y humagulgol at nanaghoy—gaya ng taong tinamaan ng matinding dalamhati.

Verse 9

भीष्मकी मृत्युका वृत्तान्त सुनकर उनका मन सर्वथा अप्रसन्न एवं उत्साहशून्य हो गया था। वे अपने पुत्रोंकी विजय चाहते हुए आतुरकी भाँति विलाप कर रहे थे ।।

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, matapos magdalamhati nang labis para kay Bhīṣma, ang dakilang-loob na may nakapanghihilakbot na lakas, ano ang sumunod na ginawa ng mga Kuru—na itinutulak pasulong ng Panahon (Kāla)?”

Verse 10

कि नु स्वित्‌ कुरवो5कार्षु्निमग्ना: शोकसागरे,उन दुर्धर्ष वीर महात्मा भीष्मके मारे जानेपर तो समस्त कुरुवंशी शोकके समुद्रमें डूब गये होंगे; फिर उन्होंने कौन-सा कार्य किया?

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Nang mapatay ang di-matatalong bayani, ang dakilang-loob na si Bhīṣma, tiyak na lumubog sa dagat ng dalamhati ang angkan ng Kuru. Sa gayong pagkalunod sa pighati, anong landas ng pagkilos ang kanilang tinahak?”

Verse 11

तदुदीर्ण महत्‌ सैन्यं त्रैलोक्यस्यापि संजय । भयमुत्पादयेत्‌ तीव्रं पाण्डवानां महात्मनाम्‌,संजय! महात्मा पाण्डवोंकी वह विशाल एवं प्रचण्ड सेना तो तीनों लोकोंके हृदयमें तीव्र भय उत्पन्न कर सकती है

Wika ni Vaiśampāyana: “O Sañjaya, ang napakalaking hukbong iyon, kapag napukaw na, makapaghahasik ng matinding pangamba kahit sa tatlong daigdig—lalo na sa puso ng mga Pāṇḍava na mararangal ang diwa.”

Verse 12

को हि दौर्योधने सैन्ये पुमानासीन्महारथ: । य॑ं प्राप्प समरे वीरा न त्रस्यन्ति महाभये

Wika ni Vaiśampāyana: “Sa hukbo ni Duryodhana, sino ang bayaning dakilang mandirigmang nakasakay sa karwaheng pandigma—na kapag sa kanya sumandig ang mga mandirigmang Kaurava, hindi sila nanginig sa labanan kahit sa gitna ng matinding lagim ng digmaan?”

Verse 13

देवव्रते तु निहते कुरूणामृषभे तदा । किमकार्षु्नुपतयस्तन्ममाचक्ष्व संजय

Wika ni Vaiśampāyana: “Nang mapatay na si Devavrata—si Bhīṣma, ang ‘toro’ sa hanay ng mga Kuru—ano ang ginawa ng mga hari noon? Isalaysay mo sa akin, O Sañjaya.”

Verse 14

संजय! कुरुश्रेष्ठ देवव्रतके मारे जानेपर उस समय सब राजाओंने कौन-सा कार्य किया? यह मुझे बताओ ।।

Sabi ni Sañjaya: “O Hari, pakinggan mo nang buong pagtuon ang aking sasabihin. Isasalaysay ko ang ginawa ng iyong mga anak noong si Devavrata (Bhīṣma) ay napatay sa labanan.”

Verse 15

निहते तु तदा भीष्म॑ राजन्‌ सत्यपराक्रमे । तावका: पाण्डवेयाश्र प्राध्यायन्त पृथक्‌ पृथक्‌,राजन! जब सत्यपराक्रमी भीष्म मार दिये गये, उस समय आपके पुत्र और पाण्डव अलग-अलग चिन्ता करने लगे

Sabi ni Sañjaya: “O Hari, nang mapatay si Bhīṣma—na ang tapang ay di kailanman lumilihis sa kanyang panatang katotohanan—ang iyong mga anak at ang mga anak ni Pāṇḍu ay naghiwa-hiwalay, at bawat isa’y napasok sa sariling pagninilay at pagpapasya.”

Verse 16

विस्मिताश्र प्रद्ष्टाश्न क्षत्रधर्म निशम्य ते । स्वधर्म निन्दमानास्ते प्रणिपत्य महात्मने

Wika ni Sañjaya: Nang marinig nila ang batas ng mandirigma (kṣatriya-dharma), sila’y namangha at napuspos ng galak. Ngunit habang sinisisi ang sarili nilang mabagsik na tungkulin, yumukod sila at nagbigay-galang kay Bhīṣma na dakila ang loob—ang leon sa mga tao—pinararangalan siya, kahit ang hinihingi ng kṣatriya-dharma ay nagtutulak pa rin sa kanila sa digmaan.

Verse 17

शयनं कल्पयामासुर्भीष्मायामितकर्मणे | सोपधान नरव्याप्र शरै: संनतपर्वभि:

Wika ni Sañjaya: Para kay Bhīṣma na walang hanggan ang mga gawa, inihanda nila ang isang higaan—may unan pa, O tigre sa mga tao—na hinubog mula sa mga palasong nakabaluktot ang mga dugtungan. Ipinakikita ng tanawing ito ang mabagsik na asal ng digmaan: sa gitna ng walang patid na karahasan, kinikilala pa rin ng mga mandirigma ang dangal ni Bhīṣma at sinisikap siyang parangalan sa pinakamainam na pag-aaruga na kaya ng larangan ng labanan.

Verse 18

विधाय रक्षां भीष्माय समाभाष्य परस्परम्‌ | अनुमान्य च गाड़ेयं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्‌

Wika ni Sañjaya: Matapos ayusin ang pagbabantay kay Bhīṣma at mag-usap-usap sa isa’t isa, hiningi nila ang pagsang-ayon ni Gāṅgeya (Devavrata) at umikot sa kanya bilang paggalang. Pagkaraan, nagkaisa silang muli—ang mga kṣatriya na yaon, itinutulak ng Kāla (Panahon/kapalaran) at namumula ang mga mata sa poot—at muling lumabas tungo sa labanan.

Verse 19

क्रोधसंरक्तनयना: समवेत्य परस्परम्‌ । पुनर्युद्धाय निर्जग्मु: क्षत्रिया: कालचोदिता:

Wika ni Sañjaya: Namumula ang mga mata sa galit, nagtipon ang mga mandirigmang kṣatriya at nag-usap-usap; saka, na para bang itinutulak ng Kāla (Panahon/kapalaran), muli silang tumungo sa digmaan. Ipinahihiwatig ng taludtod na ang poot at ang di-matatakasang bigat ng kāla ang nagtutulak kahit sa mga taong nagmumuni-muni at nagpapasya, pabalik sa siklo ng karahasan.

Verse 20

ततस्तूर्यनिनादैश्व॒ भेरीणां निनदेन च । तावकानामनीकानि परेषां च विनिर्ययु:,तदनन्तर बाजोंकी ध्वनि और नगाड़ोंकी गड़गड़ाहटके साथ आपकी तथा पाण्डवोंकी भी सेनाएँ युद्धके लिये निकलीं

Pagkaraan, sa gitna ng alingawngaw ng mga trumpeta at dagundong ng malalaking tambol, umusad ang mga hanay-pandigma ng inyong hukbo at ng kabilang panig—kapwa hukbo’y humakbang tungo sa itinadhanang gawain ng digmaan, kung saan masusubok ang tungkulin, ambisyon, at mga bunga ng gagawin.

Verse 21

राजेन्द्र! जिस समय गंगानन्दन भीष्म रथसे गिरे थे

Wika ni Sañjaya: O hari, nang bumagsak si Bhishma, anak ng Ilog Ganga, mula sa kanyang karwahe, nakalubog na ang araw sa kanlurang dako. Bagaman ang dakilang-loob na si Bhishma ay nagmungkahi sa lahat na itigil ang labanan at nagsalita ng mga salitang para sa kanilang kapakanan, inagaw ng Panahon ang kanilang kakayahang magpasya nang wasto. Kaya ang mga pangunahing Kshatriya ng angkan ni Bharata ay binale-wala ang kanyang mabuting payo at, sa pagkapailalim sa poot, agad na sumugod sa digmaan na may sandata sa kamay.

Verse 22

अनादृत्य वच: पथ्यं गाड़ेयस्य महात्मन: । निर्ययुर्भरतश्रेष्ठा: शस्त्राण्यादाय सत्वरा:

Wika ni Sañjaya: Sa pagwawalang-bahala sa kapaki-pakinabang at wastong payo ng dakilang-loob na inapo ni Gādī, ang mga pangunahing Bharata ay nagmadaling lumabas, tangan ang kanilang mga sandata. Sa diwang-dharma, itinatampok ng taludtod na kapag ang pagnanasa at bigat ng Panahon ay tumatakip sa paghatol, kahit ang mabuting payo ng iginagalang na nakatatanda ay itinatakwil, at ang karahasan ang pinipili sa halip ng pagpipigil.

Verse 23

व्यावृत्तेडर्यम्णि राजेन्द्र पतिते जाह्नवीसुते । अमर्षवशमापन्ना: कालोपहतचेतस:

Wika ni Sañjaya: O hari, nang lumihis na ang araw at bumagsak ang anak ni Jāhnavī (si Bhishma), ang mga Kaurava ay napailalim sa poot at ang kanilang isip ay tinamaan ng lakas ng Panahon. Dahil sa kamangmangang sumibol mula sa landas ng iyong anak, at dahil sa pagkakapatay sa inapo ni Śāntanu, sila—kahit kasama ang lahat ng mga haring kapanalig—ay waring tinangay papasok sa pagkakahawak ng Kamatayan.

Verse 24

अजावय इवागोपा बने श्वापदसंकुले । भृशमुद्विग्नमनसो हीना देवव्रतेन ते

Wika ni Sañjaya: Gaya ng mga tupa at kambing na naiwan na walang pastol sa gubat na hitik sa mababangis na hayop, gayon din ang iyong mga anak at ang kanilang hukbo—nang mawalan ng Devavrata (Bhishma)—ay lubhang nabagabag sa kalooban.

Verse 25

पतिते भरतश्रेष्ठे बभूव कुरुवाहिनी । द्यौरिवापेतनक्षत्रा हीनं खमिव वायुना

Wika ni Sañjaya: Nang bumagsak si Bhishma—ang pinakadakila sa mga Bharata—nayanig ang hukbong Kuru at nabawasan ang ningning. Ito’y gaya ng langit na walang bituin, gaya ng kalawakan na nawalan ng hangin: walang pinuno, lupaypay ang loob, at hindi na makakilos sa dating lakas.

Verse 26

विपन्नसस्थेव मही वाक्‌ चैवासंस्कृता तथा । आसुरीव यथा सेना निगृहीते नृूपे बलौ

Wika ni Sañjaya: Nang bumagsak sa lupa si Bhīṣma—ang hiyas sa tuktok ng angkan ng Bharata—ang hukbo ng Kaurava ay naging balisa, walang lakas, at nawalan ng ningning: gaya ng lupang wasak ang ani, gaya ng pananalitang hindi napino, at gaya ng hukbo ng mga Asura nang mapasuko ang kanilang haring si Bali—walang pinuno at nanginginig sa pangamba.

Verse 27

विधवेव वरारोहा शुष्कतोयेव निम्नगा । वृकैरिव वने रुद्धा पृषती हतयूथपा

Wika ni Sañjaya: Siya’y wari’y isang magandang babaeng nabalo at naulila sa asawa; wari’y ilog na natuyo ang tubig; wari’y inahing usa na napalibutan ng mga lobo sa gubat, nang mapatay ang pinuno ng kawan.

Verse 28

शरभाहतसिंहेव महती गिरिकन्दरा । भारती भरतश्रेष्ठे पतिते जाह्नवीसुते

Wika ni Sañjaya: Nang bumagsak ang pinakamainam sa mga Bharata—ang anak ni Jāhnavī (Gaṅgā)—gumuho ang dakilang hukbong Bhārata, na parang isang malawak na yungib sa bundok kapag ang leon na nananahan doon ay napatay ng śarabha.

Verse 29

गंगानन्दन भरतश्रेष्ठ भीष्मके धराशायी होनेपर भरत-वंशियोंकी सेना विधवा सुन्दरीके समान

Wika ni Sañjaya: O pinakamainam sa mga Bharata, nang bumagsak sa lupa si Bhīṣma, anak ni Gaṅgā, ang hukbo ng Kuru ay nagmistulang takót, nayayanig, at nawalan ng ningning—gaya ng magandang babaeng biglang nabalo; gaya ng ilog na natuyo; gaya ng batik-batik na inahing usa na napalibutan ng mga lobo sa gubat matapos mapatay ang pinuno ng kawan; at gaya ng malawak na yungib kapag ang leon na nananahan doon ay pinaslang ng śarabha. Pinahirapan ng makapangyarihang mga bayani ng Pāṇḍava—mga lalaking hindi sumasala sa puntirya—ang inyong hukbo’y napasok sa malaking kapahamakan, gaya ng barkong nasa laot na binubugbog ng marahas na hangin sa lahat ng panig at napinsala.

Verse 30

सा तदा55सीद्‌ भशं सेना व्याकुलाश्चरथद्विपा । विपन्नभूयिष्ठनरा कृपणा ध्वस्तमानसा

Wika ni Sañjaya: Noon, ang inyong hukbo ay nalugmok sa ganap na kaguluhan; ang mga karwahe at mga elepante ay nagpanik. Karamihan sa mga mandirigma’y nabuwal, at ang hukbo—wasak ang tapang at nayayanig ang isip—ay napasadsad sa kaawa-awang kalagayan.

Verse 31

तस्यां त्रस्ता नृपतयः सैनिकाश्न पृथग्विधा: । पाताल इव मज्जन्तो हीना देवव्रतेन ते,उस सेनाके भिन्न-भिन्न सैनिक, नरेशगण अत्यन्त भयभीत हो देवव्रत भीष्मके बिना मानो पातालमें डूब रहे थे

Sinabi ni Sañjaya: Sa gayong kalagayan, ang mga hari at ang sari-saring pangkat ng kawal, sinaklot ng takot, ay waring—nang mawalan ng Devavrata (Bhīṣma)—lumulubog na parang sa Pātāla, ang daigdig sa ilalim.

Verse 32

कर्ण हि कुरवो<स्मार्षु: स हि देवव्रतोपम: । सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठ रोचमानमिवातिथिम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Noon, naalaala ng mga Kaurava si Karṇa, sapagkat itinuturing siyang kapantay ni Devavrata (Bhīṣma). Ang kanilang isip ay tumuon sa makinang na bayani—pinakamataas sa lahat ng may tangan ng sandata—gaya ng paglingon ng maybahay sa dumarating na panauhin, o gaya ng pagkapit ng taong nasa panganib sa pinagkakatiwalaang kaibigan o kamag-anak. Doon, paulit-ulit na sumigaw ang mga hari: “Karṇa! Karṇa!”

Verse 33

बन्धुमापद्गतस्येव तमेवोपागमन्मन: । चुक्रुशु: कर्ण कर्णेति तत्र भारत पार्थिवा:

Sinabi ni Sañjaya: Sa kanya lamang tumuon ang kanilang isip—gaya ng isip ng taong nasa kapahamakan na kumakapit sa kamag-anak. Doon, O Bhārata, sumigaw ang mga hari: “Karṇa! Karṇa!”

Verse 34

राधेयं हितमस्माकं सूतपुत्रं तनुत्यजम्‌ । स हि नायुध्यत तदा दशाहानि महायशा:

Sinabi ni Sañjaya: “Si Rādheya—si Karṇa, anak ng tagapagmaneho ng karwahe—na tapat sa aming kapakanan at handang ialay ang buhay, ay hindi lumaban noon sa loob ng sampung araw, bagaman siya’y bantog.”

Verse 35

भीष्मेण हि महाबाहु: सर्वक्षत्रस्थ पश्यत:

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, nang sinusuri at inuuri ang mga mandirigmang nagliliwanag sa lakas at tapang, si Bhīṣma, sa harap ng lahat ng kṣatriya, ay nagpahayag na ang makapangyarihang si Karṇa ay isa lamang “kalahating-ratha.” Ngunit sa katotohanan, si Karṇa ay katumbas ng dalawang ganap na mandirigmang karwahe.

Verse 36

रथेषु गण्यमानेषु बलविक्रमशालिषु । संख्यातो<र्धरथ: कर्णो द्विगुण: सन्‌ नरर्षभ:

Wika ni Sañjaya: Nang binibilang at inuuri ang mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—nagniningning sa lakas at tapang—si Karṇa ay idineklarang isa lamang “ardha-ratha” (kalahating ratha). Ngunit ang bantog na lalaki, yaong toro sa mga tao, ay sa katotohanan ay katumbas ng dalawang ratha. Ang pahayag na ito, na binitiwan sa harap mismo ng nagkakatipong mga kṣatriya, ay tanda ng sinadyang pagpapababa sa katayuan ni Karṇa—isang pampublikong paghatol na may bigat na etikal, humuhubog sa dangal, tunggalian, at sa moral na himig ng nalalapit na digmaan.

Verse 37

रथातिरथसंख्यायां यो5ग्रणी: शूरसम्मत: । सासुरानपि देवेशान्‌ रणे यो योद्धुमुत्सहेत्‌

Wika ni Sañjaya: “Sa pagbibilang ng mga rathi at atirathi, siya ang nangunguna, kinikilalang tunay na bayani; at sa larangan ng digmaan, handa siyang makipaglaban maging sa mga panginoon ng mga diyos, kasama pa ang mga Asura.”

Verse 38

स तु तेनैव कोपेन राजन्‌ गाड़्रेयमुक्तवान्‌ | त्वयि जीवति कौरव्य नाहं योत्स्ये कदाचन

Wika ni Sañjaya: “O Hari, dahil sa mismong galit na iyon, hinarap niya si Bhīṣma, ang anak ng Ilog Gaṅgā, at sinabi: ‘O supling ng Kuru, habang ikaw ay nabubuhay, kailanman ay hindi ako lalaban—anumang oras.’”

Verse 39

त्वया तु पाण्डवेयेषु निहतेषु महामृधे । दुर्योधनमनुज्ञाप्य वनं यास्यामि कौरव

Wika ni Sañjaya: “O haring Kaurava, kung sa dakila at kakila-kilabot na labanan na iyon ay mapapatay mo ang mga anak ni Pāṇḍu, kung gayon, matapos humingi ng pahintulot kay Duryodhana, ako’y aalis patungong gubat.”

Verse 40

पाण्डवैर्वा हते भीष्मे त्वयि स्वर्गमुपेयुषि । हन्तास्म्येकरथेनैव कृत्स्नान्‌ यान्‌ मन्यसे रथान्‌

Wika ni Sañjaya: “O kung si Bhīṣma ay mapapatay ng mga Pāṇḍava at ikaw nama’y pumanaw patungong langit, kung gayon, ako—na iisang karwahe lamang ang aasahan—ay papatayin ang lahat ng itinuturing mong mga dakilang mandirigmang rathi!”

Verse 41

एवमुक्‍त्वा महाबाहुर्दशाहानि महायशा: । नायुध्यत ततः कर्ण: पुत्रस्य तव सम्मते,ऐसा कहकर महाबाहु महायशस्वी कर्ण आपके पुत्रकी सम्मति ले दस दिनोंतक युद्धमें सम्मिलित नहीं हुआ

Wika ni Sañjaya: Pagkasabi niyon, si Karṇa—makapangyarihan ang bisig at bantog ang pangalan—na kumikilos ayon sa pagsang-ayon ng iyong anak, ay hindi sumali sa labanan sa loob ng sampung araw pagkaraan.

Verse 42

भीष्म: समरविक्रान्त: पाण्डवेयस्य भारत । जघान समरे योधानसंख्येयपराक्रम:,भारत! समरभूमिमें पराक्रम प्रकट करनेवाले अनन्त पराक्रमी भीष्मने युद्धस्थलमें पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरके बहुत-से योद्धाओंको मार डाला

Wika ni Sañjaya: O Bhārata, si Bhīṣma—matapang sa digmaan—ay pumatay sa labang iyon ng maraming mandirigma na kabilang sa anak ni Pāṇḍu; sa larangan, ipinamalas niya ang lakas na hindi masukat.

Verse 43

तस्मिंस्तु निहते शूरे सत्यसंधे महौजसि । त्वत्सुता: कर्णमस्मार्षुस्ततुकामा इव प्लवम्‌

Wika ni Sañjaya: Nang mapatay ang bayaning iyon—tapat sa panata at dakila ang lakas—ang iyong mga anak ay bumaling ang isip kay Karṇa, gaya ng mga taong sabik tumawid na tumitingin sa bangka.

Verse 44

उन महापराक्रमी सत्यप्रतिज्ञ शूरवीर भीष्मके मारे जानेपर आपके पुत्रोंने कर्णका उसी प्रकार स्मरण किया, जैसे पार जानेकी इच्छावाले पुरुष नावकी इच्छा करते हैं ।।

Wika ni Sañjaya: Nang mapatay si Bhīṣma—makapangyarihan, matatag sa panata, at isang bayani—ang iyong mga anak, kasama ang mga haring kapanalig, ay nagsimulang humagulhol, sumisigaw, “Ay, Karṇa!” At sinabi nila, “Karṇa, dumating na ang oras upang umangat ang iyong kagitingan.” Sa kanilang dalamhati, bumaling sila kay Karṇa gaya ng mga taong nagnanais tumawid na naghahanap ng bangka.

Verse 45

एवं ते सम हि राधेयं सूतपुत्र तनुत्यजम्‌ | चुक्कुशु: सहिता योधास्तत्र तत्र महाबला:

Wika ni Sañjaya: Kaya nga, ang iyong mga mandirigmang makapangyarihan, na nagtipon-tipon, ay paulit-ulit na tumawag kay Rādheya—si Karṇa, anak ng tagapagmaneho ng karwahe—na handang ialay maging ang sariling katawan para kay Duryodhana.

Verse 46

जामदग्न्याभ्यनुज्ञातमस्त्रे दुर्वारपौरुषम्‌ । अगमन्नो मन: कर्ण बन्धुमात्ययिकेष्विव

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang aming isipan ay napaling kay Karṇa—na ang di-mapipigil na lakas sa mga sandata ay pinahintulutan ni Jāmadagnya (Paraśurāma)—gaya ng sa oras ng matinding kapahamakan, ang diwa ng tao’y likás na tumatakbo sa mga kaibigan at malalapit na kamag-anak upang umasa sa kanilang tulong.

Verse 47

स हि शक्तो रणे राजंस्त्रातुमस्मान्‌ महाभयात्‌ | त्रिदशानिव गोविन्द: सततं सुमहाभयात्‌

Wika ni Sañjaya: O Hari, tunay ngang kaya niyang iligtas kami sa labanan mula sa isang napakalaking pangamba—gaya ni Govinda (Viṣṇu) na palagiang nagtatanggol sa mga diyos laban sa sukdulang takot.

Verse 48

वैशम्पायन उवाच तथा तु संजयं कर्ण कीर्तयन्तं पुन: पुनः । आशीविषवदुच्छवस्य धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: O Janamejaya, nang si Sañjaya ay paulit-ulit na binibigkas at pinupuri ang pangalan ni Karṇa, ang haring Dhṛtarāṣṭra ay huminga nang mabigat na wari’y makamandag na ahas, at nagsalita nang ganito.

Verse 49

घतराट्र उवबाच यत्‌ तद्वैकर्तनं कर्णमगमद्‌ वो मनस्तदा । अप्यपश्यत राधेयं सूतपुत्र॑ तनुत्यजम्‌

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Nang ang inyong isipan noon ay napaling kay Karṇa, anak ni Vikartana, nakita rin ba ninyo si Rādheya—ang anak ng tagapagmaneho ng karwahe—na nakahandusay doon, matapos iwan ang kanyang katawan?”

Verse 50

धृतराष्ट्रने कहा--संजय! जब तुमलोगोंका मन विकर्तनपुत्र कर्णकी ओर गया, तब क्या तुमने शरीर निछावर करनेवाले सूतपुत्र राधानन्दन कर्णको वहाँ देखा? ।।

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, nang ang inyong pansin ay napaling kay Karṇa, anak ni Vikarṭana, nakita ba ninyo roon si Karṇa—anak ni Rādhā, anak ng tagapagmaneho ng karwahe—na handang ialay maging ang sarili niyang katawan? Ang lalaking yaon na subok ang tapang ay hindi kumilos nang may kasinungalingan, hindi ba? Sa sandaling iyon, para sa mga nalilito, napipilit, at natatakot—na naghahangad ng pag-iingat—hinangad ba niyang maging kanlungan nila?”

Verse 51

कहीं ऐसा तो नहीं हुआ कि संकटमें पड़कर घबराये हुए और भयभीत होकर अपनी रक्षा चाहते हुए कौरवोंकी प्रार्थनाको सत्यपराक्रमी कर्णने निष्फल कर दिया हो? ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Naganap ba na si Karṇa—kilalá sa tunay na kagitingan at pinakadakila sa mga mamamana—ay tumugon sa balisang pagsusumamo ng mga Kaurava na yumanig sa panganib at takot, na humihingi ng pag-iingat? At nang mabuwal si Bhīṣma, si Karṇa ba sa larangan ng digmaan ang pumuno sa kakulangang lumitaw sa panig ng Kaurava?”

Verse 52

तत्‌ खण्डं पूरयन्‌ कर्ण: परेषामादधद्‌ भयम्‌ । स हि वै पुरुषव्याप्रो लोके संजय कथ्यते

Sa pagpuno sa nabasag na puwang na iyon, si Karṇa ay naghasik ng takot sa puso ng mga kalaban. Tunay nga, O Sañjaya, sa daigdig si Karṇa ay tinatawag na “tigre sa mga tao”—yaong sa gitna mismo ng labanan ay nakapagpapatatag ng nanghihinang hanay at nakapagpapanginig sa kaaway.

Verse 53

आर्तानां बान्धवानां च क्रन्दतां च विशेषत: । परित्यज्य रणे प्राणांस्तत्त्राणार्थ च शर्म च । कृतवान्‌ मम पुत्राणां जयाशां सफलामपि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa larangan ng digmaan, isinuko ba niya maging ang sariling buhay—lalo na upang ipagtanggol at iligtas sa kapahamakan ang mga kamag-anak na nagdurusa at humahagulhol sa dalamhati—at sa gayon ay ginawang ganap maging ang pag-asang magwagi ng aking mga anak?”

Verse 346

सामात्यबन्धु: कर्णो वै तमानयत मा चिरम्‌ | वे कहने लगे कि “राधानन्दन सूतपुत्र कर्ण हमारा हितैषी है। हमारे लिये अपना शरीर निछावर किये हुए है। अपने मन्त्रियों और बन्धुओंके साथ महायशस्वी कर्णने दस दिनोंतक युद्ध नहीं किया है। उसे शीघ्र बुलाओ। देर न करो

Sinabi ni Sañjaya: “Dalhin si Karṇa ngayon din—huwag mag-antala.” Ganyan ang kanilang pag-uudyok, sapagkat naalaala nila na si Karṇa, anak ni Rādhā, na isinilang sa angkan ng mga tagapagmaneho ng karwahe, ay kanilang tagapagtaguyod at naghandog pa ng sariling katawan para sa kanilang layon; at na ang bantog na Karṇa, kasama ang kaniyang mga ministro at kamag-anak, ay hindi lumaban sa loob ng sampung araw. Kaya iginiit nilang siya’y ipatawag agad, nang walang pag-aatubili.