Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 148
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
९४७ देवासुरेश्वर:--देवताओं और असुरोंके ईश्वर, ९४८ विश्व:--विराट् स्वरूप, ९४९ देवासुरमहेश्वर:--देवताओं और असुरोंके महान् ईश्वर, ९५० सर्वदेवमय:--सम्पूर्ण देवस्वरूप, ९५१ अचिन्त्य:--अचिन्त्यस्वरूप, ९५२ देवतात्मा--देवताओंके अन्तरात्मा, ९५३ आत्मसम्भव:--स्वयम्भू ।।
udbhit trivikramaḥ vaidyo virajo nīrajo 'maraḥ | īḍyo hastīśvaraś caro vyāghro devasiṁho nararṣabhaḥ ||
Wika ni Vāyu-deva: Siya ang nagiging anyo ng lahat ng tumutubo mula sa lupa; ang Trivikrama na sumukat sa mga daigdig sa tatlong hakbang; ang banal na Manggagamot; walang dungis at lubos na dalisay; walang kamatayan. Siya’y karapat-dapat purihin; ang Panginoon ng mga elepante; laging kumikilos at laganap sa lahat; ang Tigre—mabangis sa kapangyarihan; ang Leon sa mga deva; at ang Toro sa mga tao, ang pinakadakila sa sangkatauhan.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverent recognition of the Supreme through many epithets: as nature’s life (udbhit), as cosmic ruler (trivikrama), as healer (vaidya), and as perfectly pure and deathless (viraja, nīraja, amara). Ethically, it encourages aligning one’s conduct with purity, protection of life, and steadfast strength under dharma.
Vāyu-deva is reciting a praise-liturgy composed of divine names and attributes. The passage functions as a devotional enumeration that identifies the deity with mythic deeds, cosmic functions, and symbols of sovereign power, reinforcing the listener’s faith and orientation toward dharma.