
Bhojana-vidhi and Nitya-karman: Directions for Eating, Prāṇa-Oblations, Sandhyā, and Conduct Leading to Apavarga
Ipinagpapatuloy ng kabanatang ito ang turo ng Uttara-bhāga tungkol sa disiplinadong pamumuhay sa loob ng varṇāśrama. Inililista ni Vyāsa ang araw-araw na gawi ng isang Brahmana na ginagawang banal na ritwal ang karaniwang gawain—lalo na ang pagkain. Nagsisimula ito sa mga tuntunin ng pagharap sa tamang direksiyon habang kumakain at ang mga bunga nito, saka ang paghahandang pangkalinisan: malinis na upuan, paghuhugas ng paa at kamay, ācamana, at payapang isip. Ang pagkain ay “pinaliligiran” ng tubig at mga vyāhṛti, sinusundan ng āpośana at sunod-sunod na prāṇa-homa: handog kay Prāṇa, Apāna, Vyāna, Udāna, Samāna; at sa huli, ang natira ay tinatanggap sa pagninilay bilang pagsamba sa Banal na Sarili (Prajāpati). Itinatakda rin ang mahigpit na kondisyon para sa kadalisayan at pagbigkas—oras, pustura, sisidlan, kasuotan, kasama, at kalagayang damdamin—na inuugnay ang kaayusan ng katawan sa bisa ng Veda. Muling pinagtitibay ang sandhyā sa gabi at Gāyatrī-japa bilang di-mapapalitang tanda ng dharma, kasunod ang mga tuntunin sa lugar at posisyon ng pagtulog. Sa wakas, mariing sinasabi na walang ganap na landas sa apavarga (kalayaan) maliban sa pagsunod sa sariling āśrama-dharma upang kalugdan si Parameṣṭhin, na naghahanda sa mga susunod na kabanata na iuugnay ang tungkulin at paglaya sa balangkas ng yoga–vedānta.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टादशो ऽध्यायः व्यास उवाच प्राङ्मुखो ऽन्नानि भुञ्जीत सूर्याभिमुख एव वा / आसीनस्त्वासने शुद्धे भूम्यां पादौ निधाय तु
Ganito, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, sa huling bahagi, nagsisimula ang ikalabingwalong kabanata. Sinabi ni Vyāsa: Dapat kumain na nakaharap sa silangan, o kaya’y nakaharap sa araw; nakaupo sa malinis na upuan, at inilalapat ang mga paa sa lupa.
Verse 2
आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः / श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखाः
Kapag kumakain na nakaharap sa silangan, nakakamit ang mahabang buhay; nakaharap sa timog, nakakamit ang dangal at katanyagan. Nakaharap sa kanluran, nakakamit ang kasaganaan; at nakaharap sa hilaga, nakikibahagi sa ṛta—ang lakas ng katotohanan at wastong kaayusan.
Verse 3
पञ्चार्द्रे भोजनं कुर्याद् भूमौ पात्रं निधाय तु / उपवासेन तत्तुल्यं मनुराह प्रजापतिः
Dapat lamang kumain sa ikalimang bahagi ng araw, na inilalapag ang sisidlan sa lupa; ipinahayag ni Prajāpati Manu na ang ganitong gawi ay kapantay ng pag-aayuno sa bisa ng kabanalan.
Verse 4
उपलिप्ते शुचौ देशे पादौ प्रक्षाल्य वै करौ / आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रे भोजनं चरेत्
Sa isang malinis na lugar na bagong pinahiran at pinadalisay, hugasan ang mga paa at gayundin ang mga kamay; matapos ang ācamanam (pag-inom ng kaunting tubig para sa paglilinis), na ang mukha’y basa pa at walang galit, saka kumain sa ikalimang bahagi ng araw ayon sa wastong paraan.
Verse 5
महाव्यहृतिभिस्त्वन्नं परिधायोदकेन तु / अमृतोपस्तरणमसीत्यापोशानक्रियां चरेत्
Pagkasambit ng mga dakilang vyāhṛti at pag-ikot (pagpapabanal) sa pagkain sa pamamagitan ng tubig, isagawa ang ritong āpośana, na binibigkas: “Ikaw ang sapin (upastaraṇa) ng amṛta, ang kawalang-kamatayan.”
Verse 6
स्वाहाप्रणवसंयुक्तां प्राणायाद्याहुतिं ततः / अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तदनन्तरम्
Pagkatapos, unang maghandog ng āhuti para kay Prāṇa, na may pantig na Oṃ at sigaw na “svāhā”. Pagkaraan nito, maghandog para kay Apāna, at kasunod ay para kay Vyāna.
Verse 7
उदानाय ततः कुर्यात् समानायेति पञ्चमीम् / विज्ञाय तत्त्वमेतेषां जुहुयादात्मनि द्विजः
Pagkatapos, isagawa ang ikalimang handog para kay Udāna, at (gayundin) para kay Samāna. Kapag naunawaan ang tunay na prinsipyo ng mga agos-buhay na ito, ang dalawang-ulit-na-ipinanganak ay maghandog ng mga ito sa Sarili bilang āhuti.
Verse 8
शेषमन्नं यथाकामं भुञ्जीतव्यं जनैर्युतम् / ध्यात्वा तन्मनसा देवमात्मानं वै प्रजापतिम्
Pagkatapos, kasama ang mga taong naroon, maaaring kainin ang natitirang pagkain ayon sa nais—matapos magnilay sa pamamagitan ng isip na iyon sa Banal na Sarili, si Prajāpati.
Verse 9
अमृतापिधानमसीत्युपरिष्टादपः पिबेत् / आचान्तः पुनराचामेदायं गौरिति मन्त्रतः
Sa pagbigkas, “Ikaw ang takip ng amṛta, ang kawalang-kamatayan,” sumimsim ng tubig mula sa itaas ayon sa itinakdang paraan. Pagkatapos ng ācamana, magsagawa muli ng ācamana sa mantra: “Ito ang baka,” ayon sa tuntunin.
Verse 10
द्रुपदां वा त्रिरावर्त्य सर्वपापप्रणाशनीम् / प्राणानां ग्रन्थिरसीत्यालभेद् हृदयं ततः
O kaya naman, bigkasin nang tatlong ulit ang pormulang nagpapadalisay—na sinasabing pumupuksa sa lahat ng kasalanan—pagkaraan ay hipuin ang puso, na may pagninilay: “Ikaw ang buhol ng mga hininga ng buhay”; saka ipagpatuloy ang ritwal.
Verse 11
आचम्याङ्गुष्ठमात्रेति पादाङ्गुष्ठे ऽथ दक्षिणे / निः स्त्रवयेद् हस्तजलमूर्ध्वहस्तः समाहितः
Pagkatapos magsagawa ng ācamana, kumuha lamang ng tubig na kasukat ng hinlalaki; saka sa kanang hinlalaki sa paa, hayaang tumulo ang tubig mula sa kamay—nakataas ang kamay at nananatiling payapa at mapagmatyag.
Verse 12
हुतानुमन्त्रणं कुर्यात् श्रद्धायामिति मन्त्रतः / अथाक्षरेण स्वात्मानं योजयेद् ब्रह्मणेति हि
Sa pamamagitan ng mantrang nagsisimula sa “śraddhāyām…”, gawin ang anumantraṇa upang basbasan ang handog na naialay na. Pagkaraan, sa banal na pantig na Oṃ, ipag-ugnay ang sariling diwa sa Brahman—tunay nga, sa mantrang “brahmaṇe”.
Verse 13
सर्वेषामेव यागानामात्मयागः परः स्मृतः / यो ऽनेन विधिना कुर्यात् स याति ब्रह्मणः क्षयम्
Sa lahat ng mga paghahandog, ang paghahandog ng sariling sarili (ang panloob na yajña) ang itinuturing na pinakamataas. Sinumang magsagawa nito ayon sa pamamaraang ito ay makaaabot sa di-nasisirang kalagayan ng Brahman.
Verse 14
यज्ञोपवीती भुञ्जीत स्त्रग्गन्धालङ्कृतः शुचिः / सायंप्रापर्नान्तरा वै संध्यायां तु विशेषतः
Nakasuot ng yajñopavīta (banal na sinulid), kumain sa kalagayang dalisay, na may kuwintas ng bulaklak, pabango, at angkop na palamuti. Ito’y gawin sa dapithapon—sa pagitan ng hapon at gabi—lalo na sa oras ng Sandhyā (pagsamba sa takipsilim).
Verse 15
नाद्यात् सूर्यग्रहात् पूर्वमह्नि सायं शशिग्रहात् / ग्रहकाले च नाश्नीयात् स्नात्वाश्नीयात् तु मुक्तयोः
Huwag kumain nang maaga sa araw bago ang eklipse ng araw, ni sa dapithapon bago ang eklipse ng buwan. Sa oras ng eklipse ay huwag kumain; kapag ito’y lumipas, maligo upang luminis at saka lamang kumain.
Verse 16
मुक्ते शशिनि भुञ्जीत यदि न स्यान्महानिशा / अमुक्तयोरस्तङ्गतयोरद्याद् दृष्ट्वा परे ऽहनि
Kapag sumikat na ang buwan, maaari nang kumain kung hindi iyon ang “dakilang gabi” (itinakdang gabing pag-aayuno). Ngunit kung ang dalawa (araw at buwan) ay hindi pa sumisikat o nakalubog na, sa susunod na araw lamang kumain, matapos silang makita na sumisikat.
Verse 17
नाश्नीयात् प्रेक्षमाणानामप्रदायैव दुर्मतिः / न यज्ञशिष्टादन्द् वा न क्रुद्धो नान्यमानसः
Ang taong hangal ang isip ay huwag kumain habang nakatingin ang iba kung hindi muna siya nagbahagi. Huwag ding kumain ng pagkaing hindi nalabi mula sa yajña (handog na sakripisyo); at huwag kumain kapag galit, ni kapag ang isip ay nakatuon sa iba.
Verse 18
आत्मार्थं भोजनं यस्य रत्यर्थं यस्य मैथुनम् / वृत्यर्थं यस्य चाधीतं निष्फलं तस्य जीवितम्
Ang kumakain para sa sarili lamang, ang nakikipagtalik para sa sarap lamang, at ang nag-aaral para sa kabuhayan lamang—ang buhay ng gayong tao ay walang bunga.
Verse 19
यद्भुङ्क्ते वेष्टितशिरा यच्च भुङ्क्ते उदङ्मुखः / सोपानत्कश्च यद् भुङ्क्ते सर्वं विद्यात् तदासुरम्
Anumang pagkaing kinakain na may takip ang ulo, anumang kinakain na nakaharap sa hilaga, at anumang kinakain na nakasuot ng sapin sa paa—alamin na ang lahat ng iyon ay asuriko (marumi at walang disiplina).
Verse 20
नार्धरात्रे न मध्याह्ने नाजीर्णे नार्द्रवस्त्रधृक् / न च भिन्नासनगतो न शयानः स्थितो ऽपि वा
Hindi nararapat magsagawa ng japa o banal na pagbigkas sa hatinggabi, ni sa katanghalian; hindi kapag hindi pa natutunaw ang pagkain, hindi habang nakasuot ng basang kasuotan; hindi habang nakaupo sa sirâ o di-angkop na upuan; hindi habang nakahiga—at kahit nakatayo man ay hindi rin nararapat.
Verse 21
न भिन्नभाजने चैव न भूम्यां न च पाणिषु / नोच्छिष्टो घृतमादद्यान्न मूर्धानं स्पृशेदपि
Huwag kumuha ng ghee sa sisidlang basag; huwag kumuha mula sa lupa, at huwag kumuha mula sa palad. Ang nasa kalagayang marumi dahil sa tira-tirang pagkain ay huwag ding kumuha ng ghee; at huwag man lamang humipo sa ulo.
Verse 22
न ब्रह्म कीर्तयन् वापि न निः शेषं न भार्यया / नान्धकारे न चाकाशे न च देवालयादिषु
Hindi dapat bigkasin o purihin ang Brahman sa paraang di-wasto—hindi nang pabaya at walang paggalang; at hindi rin habang kasama ang asawa. Huwag sa dilim, huwag sa lantad na lugar sa ilalim ng langit; at huwag sa mga templo at kahalintulad na pook kapag hindi nararapat doon ang pagbigkas.
Verse 23
नैकवस्त्रस्तु भुञ्जीत न यानशयनस्थितः / न पादुकानिर्गतो ऽथ न हसन् विलपन्नपि
Huwag kumain na iisang kasuotan lamang ang suot; huwag kumain habang nakaupo sa sasakyan o habang nakahiga sa higaan. Huwag kumain matapos lumabas na may suot na tsinelas o sapatos; at huwag kumain habang tumatawa, ni habang umiiyak.
Verse 24
भुक्त्वैवं सुखमास्थाय तदन्नं परिणामयेत् / इतिहासपुराणाभ्यां वेदार्थानुपबृंहयेत्
Pagkakain nang gayon, maupo nang payapa at hayaang matunaw nang wasto ang pagkain; at pagyamanin at liwanagin ang kahulugan ng Veda sa pamamagitan ng mga Itihāsa at Purāṇa.
Verse 25
ततः संध्यामुपासीत पूर्वोक्तविधिना द्विजः / आसीनस्तु जपेद् देवीं गायत्रीं पश्चिमां प्रति
Pagkaraan nito, ang dwija ay magsagawa ng pagsamba sa sandhyā ayon sa paraang nauna nang itinuro; at habang nakaupo, bigkasin sa japa ang banal na Diyosa Gāyatrī na nakaharap sa kanluran.
Verse 26
न तिष्ठति तु यः पुर्वां नास्ते संध्यां तु पश्चिमाम् / स शूद्रेण समो लोके सर्वधर्मविवर्जितः
Ang sinumang hindi nagsasagawa ng sandhyā sa umaga at hindi rin nagmamasid ng sandhyā sa gabi ay itinuturing sa daigdig na kapantay ng Śūdra—isang nalaglag mula sa lahat ng dharma (tungkuling Veda).
Verse 27
हुत्वाग्निं विधिवन्मन्त्रैर्भुक्त्वा यज्ञावशिष्टकम् / सभृत्यबान्धवजनः स्वपेच्छुष्कपदो निशि
Matapos maghandog sa banal na apoy ayon sa tuntunin at sa mga mantra, at kainin ang nalalabi sa yajña, sa gabi ay matulog siya ayon sa nais niya sa tuyong at payak na higaan, kasama ang mga alipin, kamag-anak, at mga umaasa sa kanya.
Verse 28
नोत्तराभिमुखः स्वप्यात् पश्चिमाभिमुखो न च / न चाकाशे न नग्नो वा नाशुचिर्नासने क्वचित्
Huwag matulog na nakaharap sa hilaga, ni nakaharap sa kanluran. Huwag ding matulog sa ilalim ng bukas na langit, ni hubad; huwag matulog kapag marumi o di-dalisay, at huwag kailanman humiga sa maruming upuan o higaan.
Verse 29
न शीर्णायां तु खट्वायां शून्यागारे न चैव हि / नानुवंशं न पालाशे शयने वा कदाचन
Huwag kailanman humiga sa sirang higaan, ni sa bahay na tiwangwang. Huwag ding matulog sa balangkas na kawayan, o sa higaan na yari sa kahoy na palāśa—sa anumang oras.
Verse 30
इत्येतदखिलेनोक्तमहन्यहनि वै मया / ब्राह्मणानां कृत्यजातमपवर्गफलप्रदम्
Kaya nito, araw-araw ay lubos Kong ipinahayag ang buong kalipunan ng mga tungkuling itinakda para sa mga Brahmana—mga gawang nagkakaloob ng bunga ng apavarga, ang ganap na kalayaan.
Verse 31
नास्तिक्यादथवालस्यात् ब्राह्मणो न करोति यः / स याति नरकान् घोरान् काकयोनौ च जायते
Ang Brahmanang, dahil sa kawalan ng pananampalataya sa dharma o dahil sa katamaran, ay hindi gumaganap ng itinakdang tungkulin—siya’y mapupunta sa nakapanghihilakbot na mga impiyerno at muling isisilang pa sa sinapupunan ng uwak.
Verse 32
नान्यो विमुक्तये पन्था मुक्त्वाश्रमविधिं स्वकम् / तस्मात् कर्माणि कुर्वोत तुष्टये परमेष्ठिनः
Walang ibang landas tungo sa ganap na paglaya, maliban sa pagsunod sa sariling itinakdang disiplina ng āśrama. Kaya’t gampanan ang mga tungkulin upang kalugdan ni Parameṣṭhin, ang Kataas-taasang Panginoon.
That daily life—especially eating—must be converted into disciplined worship through śauca, mantra, ācamana/āpośana, and prāṇa-offerings, and that such āśrama-based discipline is presented as the indispensable route to apavarga when performed for Parameṣṭhin.
It explicitly states that among sacrifices, offering one’s own self is highest, and links correct performance of this interiorized yajña—supported by prāṇa-homa and Brahman-yoking mantras—to attainment of the imperishable state of Brahman.
After digestion and study through Itihāsa–Purāṇa to illuminate Veda, the twice-born is to perform evening sandhyā as previously taught and repeat the Divine Gāyatrī seated and facing west; neglect of morning and evening sandhyā is treated as a fall from Vedic dharma.
Yes—alongside washing and ācamana, it insists on eating without anger or distraction, and restricts japa/recitation during improper times, postures, clothing states, and contexts, implying that mental composure is part of śauca and mantra efficacy.