Adhyaya 49

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि तु / तानि त्वं कथयास्माकं व्यासांश्च द्वापरे युगे

Sa gayon, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Saṃhitā na may anim na libong taludtod, sa Pūrva-bhāga, nagsisimula ang ika-48 kabanata. Wika ng mga ṛṣi: “Isalaysay mo sa amin ang mga Manvantara—yaong lumipas at yaong darating—at ang mga pagpapakita ni Vyāsa sa Dvāpara-yuga.”

Verse 2

वेदशाखाप्रणयनं देवदेवस्य धीमतः / तथावतारान् धर्मार्थमीशानस्य कलौ युगे

Sa Kali-yuga, ang Panginoon ng mga panginoon, ang marunong at dakila, ang nagtatatag ng iba’t ibang sangay ng Veda; at Siya rin ay nagpapakita bilang mga avatāra upang itaguyod ang dharma.

Verse 3

कियन्तो देवदेवस्य शिष्याः कलियुगेषु वै / एतत् सर्वं समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि

Sa mga panahon ng Kali-yuga, ilan ang magiging alagad ng Diyos ng mga diyos? O Sūta, nararapat na sabihin mo sa amin ang lahat ng ito rito, sa maikling buod.

Verse 4

सूत उवाच मनुः स्वायंभुवः पूर्वं ततः स्वारोचिषो मनुः / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

Wika ni Sūta: Una si Svāyambhuva Manu; kasunod si Svārociṣa Manu. Pagkaraan ay (dumating) sina Uttama, Tāmasa, Raivata, at gayundin si Cākṣuṣa (Manu).

Verse 5

षडेते मनवो ऽतीताः सांप्रतं तु रवेः सुतः / वैवस्वतो ऽयं यस्यैतत् सप्तमं वर्तते ऽन्तरम्

Ang anim na Manu na ito ay lumipas na; sa kasalukuyan, ang anak ng Araw—si Vaivasvata—ang namumuno. Sa ilalim niya, ito ang ikapitong Manvantara na ngayo’y nagpapatuloy.

Verse 6

स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादावन्तरं मया / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं मनोः स्वारोचिषस्य तु

Naipahayag ko na sa inyo ang Manvantara ni Svāyambhuva na naganap sa pasimula ng kalpa. Ngayon, makinig pa kayo, habang isinasalaysay ko ang Manvantara ni Manu Svārociṣa.

Verse 7

पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे / विपश्चिन्नाम देवेन्द्रो बभूवासुरसूदनः

Sa Manvantara ni Svārociṣa, ang mga diyos ay ang Pārāvata at ang Tuṣita; at ang panginoon ng mga diyos, si Indra, ay tinawag na Vipaścit, tagapagpuksa ng mga Asura.

Verse 8

ऊर्जस्तम्भस्तथा प्राणो दान्तो ऽथ वृषभस्तथा / तिमिरश्चार्वरीवांश्च सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

Sina Ūrjastambha, Prāṇa, Dānta, Vṛṣabha, Timira, at Ārvarīvān—kasama ang isa pa—ay naging pitong Saptarishi, ang Pitong Dakilang Rishi.

Verse 9

चैत्रकिंपुरुषाद्याश्च सुताः स्वारोचिषस्य तु / द्वितीयमतदाख्यातमन्तरं शृणु चोत्तरम्

Sina Caitra, Kiṃpuruṣa, at ang iba pa ay mga anak ni Svārociṣa (Manu). Matapos kong isalaysay ang ikalawang Manvantara, makinig ngayon sa kasunod na salaysay na sumusunod.

Verse 10

तृतीये ऽप्यन्तरे विप्रा उत्तमो नाम वै मनुः / सुशान्तिस्तत्र देवेन्द्रो बभूवामित्रकर्षणः

O mga brāhmaṇa, sa ikatlong Manvantara rin, ang Manu ay tunay na nagngangalang Uttama; at sa panahong iyon si Suśānti ang naging Indra, panginoon ng mga diyos, tagapagpasuko ng mga kaaway.

Verse 11

सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाथ प्रतर्दनाः / वशवर्तिनश्च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः

Gayundin, ang mga Sudhāmāna, ang mga Satya, ang mga Śiva, ang mga Pratardana, at ang mga Vaśavartin—ang limang ito ay inaalala bilang mga gaṇa (banal na pangkat), na tig-labindalawa ang kasapi.

Verse 12

रजोर्ध्वश्चोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानयस्तथा / सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

Sina Rajōrdhva, Ūrdhvabāhu, Sabala, Anaya, Sutapā, at Śukra—sila ang naging pitong dakilang ṛṣi (Saptarṣi).

Verse 13

तामसस्यान्तरे देवाः सुरा वाहरयस्तथा / सत्याश्च सुधियश्चैव सप्तविंशतिका गणाः

Sa Manvantara ni Tāmasa, ang mga banal na hukbo ay ang mga Sura, ang mga Vāharaya, at gayundin ang mga Satya at mga Sudhiya—na bumuo ng dalawampu’t pitong gaṇa.

Verse 14

शिबिरिन्द्रस्तथैवासीच्छतयज्ञोपलक्षणः / बभूव शङ्करे भक्तो महादेवार्चने रतः

Gayundin, si Śibirindra ay bantog bilang nagsagawa ng sandaang yajña; siya’y naging debotong bhakta ni Śaṅkara, laging abala sa pagsamba kay Mahādeva.

Verse 15

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोग्निर्वनकस्तथा / पीवरस्त्वृषयो ह्येते सप्त तत्रापि चान्तरे

Sina Jyotirdharmā, Pṛthu, Kāvya, Caitrogni, Vanaka, at Pīvara—sila ang pitong ṛṣi na naroon din sa panahong pagitan (antara) na iyon.

Verse 16

पञ्चमे चापि विप्रेन्द्रा रैवतो नाम नामतः / मनुर्वसुश्च तत्रेन्द्रो बभूवासुरमर्दनः

O pinakamainam na mga brāhmaṇa, sa ikalimang Manvantara ang Manu ay tinawag na Raivata; at sa panahong iyon si Vasu ang naging Indra—tagapagdurog ng mga Asura.

Verse 17

अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः स्वच्छमेधसः / एते देवगणास्तत्र चतुर्दश चतुर्दश

Doon (sa Vaikuṇṭha) naroon ang mga pangkat ng mga deva na tinatawag na Amitābhā, Bhūtarayā, at Vaikuṇṭha—malinaw at dalisay ang pag-iisip. Bawat orden ay binibilang na tig-labing-apat at tig-labing-apat.

Verse 18

हिरण्यरोमा वेदश्रीरूर्ध्वबाहुस्तथैव च / वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः / एते सप्तर्षयो विप्रास्तत्रासन् रैवते ऽन्तरे

Sina Hiraṇyaromā, Vedaśrī, at gayundin si Ūrdhvabāhu; si Vedabāhu, Sudhāmā, at si Parjanya—ang dakilang muni: sila ang pitong Ṛṣi, o mga brāhmaṇa, na nanahan sa Manvantara ni Raivata.

Verse 19

स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

Si Svārociṣa, Uttama, Tāmasa, at gayundin si Raivata—ang apat na Manu na ito ay inaalala bilang mula sa angkan ni Priyavrata.

Verse 20

षष्ठे मन्वन्तरे चासीच्चाक्षुषस्तु मनुर्द्विजाः / मनोजवस्तथैवेन्द्रो देवानपि निबोधतः

O mga dwija (dalawang ulit na isinilang), sa ikaanim na Manvantara ang Manu ay si Cākṣuṣa; at ang Indra naman ay si Manojava. Ngayon, unawain din ang kapulungan ng mga deva sa panahong iyon.

Verse 21

आद्याः प्रसूता भाव्याश्च पृथुगाश्च दिवौकसः / महानुभावा लेख्याश्च पञ्चैते ह्यष्टका गणाः

Ang mga Ādya, Prasūta, Bhāvya, Pṛthuga, at ang mga Divaukas na nananahan sa langit; gayundin ang Mahānubhāva at Lekhya—sila ang mga pangunahing gaṇa na ibinibilang sa Aṣṭakā, ang walong banal na pangkat.

Verse 22

सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुत्तमो मधुः / अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्नृषयः शुभाः

Sina Sumedhā, Virajā, Haviṣmān, Uttama, Madhu, Atināmā, at Sahiṣṇu—ang pitong ito ay mga mapalad at banal na rishi.

Verse 23

विवस्वतः सुतो विप्राः श्राद्धदेवो महाद्युतिः / मनुः स वर्तते धीमान् सांप्रतं सप्तमे ऽन्तरे

O mga brāhmaṇa, ang maningning na Śrāddhadeva—anak ni Vivasvān—ang siyang marunong na Manu na ngayo’y namumuno sa ikapitong Manvantara.

Verse 24

आदित्या वसवो रुद्रा देवास्तत्र मरुद्गणाः / पुरन्दरस्तथैवेन्द्रो बभूव परवीरहा

Naroon ang mga Āditya, mga Vasu, mga Rudra, at ang mga pangkat ng Marut sa hanay ng mga deva; at naroon din si Indra—si Purandara—na naging tagapagpuksa ng mga bayani ng kabilang panig.

Verse 25

वसिष्ठः कश्यपश्चात्रिर्जमदग्निश्च गौतमः / विश्वामित्रो भरद्वाजः सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

Sina Vasiṣṭha, Kaśyapa, Atri, Jamadagni, Gautama, Viśvāmitra, at Bharadvāja—sila ang naging pitong dakilang rishi, ang Saptarṣi.

Verse 26

विष्णुशक्तिरनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थिता स्थितौ / तदंशभूता राजानः सर्वे च त्रिदिवौकसः

Ang di-mapapantayang Śakti ni Viṣṇu—puspos ng sattva—ay nananatili sa kalagayan ng pag-iingat at pagpapanatili. Mula sa isang bahagi ng Śakti na iyon sumibol ang lahat ng kapangyarihang namumuno, pati ang mga nananahan sa tatlong langit, ang mga deva.

Verse 27

स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमाकूत्यां मानसः सुतः / रुचेः प्रजापतेर्यज्ञस्तदंशेनाभवद् द्विजाः

Noong unang panahon ng Svāyambhuva Manvantara, O mga dwija, si Yajña—na isinilang bilang anak na mula sa isip sa Ākūti at nauukol kay Prajāpati Ruci—ay nagpakita bilang bahagyang pagkakatawang-tao (aṃśa).

Verse 28

ततः पुनरसौ देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे / तुषितायां समुत्पन्नस्तुषितैः सह दैवतैः

At muli, nang dumating ang Svarociṣa Manvantara, ang yaong Panginoon ding iyon ay nagpakita sa Tuṣitā, kasama ng mga diyos na Tuṣita.

Verse 29

औत्तमे ऽप्यन्तरे विष्णुः सत्यैः सह सुरोत्तमैः / सत्यायामभवत् सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः

Sa Auttama Manvantara rin, si Viṣṇu—kasama ang mga dakilang deva na tinatawag na Satyas—ay nagpakita sa Satyā, at naging si Satya mismo: si Janārdana, na ang anyo ay Katotohanan.

Verse 30

तामसस्यान्तरे चैव संप्राप्ते पुनरेव हि / हर्यायां हरिभिर्देवैर्हरिरेवाभवद्धरिः

At muli, nang dumating ang Tāmasa Manvantara, sa panahong tinatawag na Haryā—sa gitna ng mga diyos na kilala bilang Haris—si Hari mismo ay muling nagpakita bilang Dhari, ang Tagapagtaguyod.

Verse 31

रैवते ऽप्यन्तरे चैव संभूत्यां मानसो ऽभवत् / संभूतो मानसैः सार्धं देवैः सह महाद्युतिः

Sa Manvantara ni Raivata rin, sa yugto na pinamumunuan ni Saṃbhūti, nahayag si Mānasā; at si Saṃbhūta—may dakilang ningning—ay lumitaw kasama ng mga Mānasas at ng mga diyos.

Verse 32

चाक्षुषे ऽप्यन्तरे चैव वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः / विकुण्ठायामसौ जज्ञे वैकुण्ठैर्दैवतैः सह

Sa Manvantara ni Cākṣuṣa rin, nahayag si Vaikuṇṭha—ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Panginoon; isinilang Siya kay Vikuṇṭhā, kasama ang mga diyos na tinatawag na Vaikuṇṭhas.

Verse 33

मन्वन्तरे ऽत्र संप्राप्ते तथा वैवस्वते ऽन्तरे / वामनः कश्यपाद् विष्णुरदित्यां संबभूव ह

Nang dumating ang Manvantara na ito—sa panahon ng Vaivasvata—isinilang si Viṣṇu mula kay Kaśyapa sa sinapupunan ni Aditi bilang Vāmana (ang munting anyo).

Verse 34

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकाञ्जित्वा येन महात्मना / पुरन्दराय त्रैलोक्यं दत्तं निहतकण्टकम्

Ang Panginoong dakila ang loob, matapos daigin ang mga daigdig na ito sa tatlong hakbang, ay ipinagkaloob ang tatlong daigdig kay Purandara (Indra), na winasak ang lahat ng tinik—mga kaaway na hadlang.

Verse 35

इत्येतास्तनवस्तस्य सप्त मन्वन्तरेषु वै / सप्त चैवाभवन् विप्रा याभिः संरक्षिताः प्रजाः

Kaya nga, sa pitong Manvantara ay tunay na may pitong anyong nagpapanatili ng Kanya; at, O mga Brahmin, may pitong (katugong kapangyarihan) din na sa pamamagitan nito’y napangangalagaan at napoprotektahan ang mga nilalang.

Verse 36

यस्माद् विष्टमिदं कृत्स्नं वामनेन महात्मना / तस्मात् स वै स्मृतो विष्णुर्विशेर्धातोः प्रवेशनात्

Sapagkat ang dakilang Vāmana ay pumasok at lumaganap sa buong sansinukob na ito, kaya Siya’y inaalala bilang “Viṣṇu,” mula sa ugat na viś (“pumasok, lumaganap”), dahil sa pagpasok na iyon.

Verse 37

एष सर्वं सृजत्यादौ पाति हन्ति च केशवः / भूतान्तरात्मा भगवान् नारायण इति श्रुतिः

Siya nga—si Keśava—ang sa pasimula’y lumilikha ng lahat, nag-iingat, at siya rin ang nagdadala ng pagkalusaw. Ipinahahayag ng Śruti na ang pinagpalang Panginoong ito ay si Nārāyaṇa, ang Panloob na Sarili sa lahat ng nilalang.

Verse 38

एकांशेन जगत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः / चतुर्धा संस्थितो व्यापी सगुणो निर्गुणो ऽपि च

Nanahan si Nārāyaṇa, na sa isang bahagi lamang ng Kanyang Sarili ay lumalaganap sa buong daigdig. Ang Panginoong sumasaklaw sa lahat ay nakatatag sa apat na anyo—kapwa may mga katangian (saguṇa) at gayundin ay walang katangian (nirguṇa).

Verse 39

एका भगवतो मूर्तिर्ज्ञानरूपा शिवामला / वासुदेवाभिधाना सा गुणातीता सुनिष्कला

May iisang anyo ang Bhagavān—anyo ng dalisay na kaalaman, mapalad at walang dungis. Ang anyong iyon ay tinatawag na Vāsudeva; lampas sa mga guṇa at ganap na walang bahagi, walang pagkakahati.

Verse 40

द्वितीया कालसंज्ञान्या तामसी शेषसंज्ञिता / निहन्ति सकलं चान्ते वैष्णवी परमा तनुः

Ang ikalawang kapangyarihan, na tinatawag na Panahon, ay tāmasiko at tinatawag ding Śeṣa. Sa wakas ng panahon, ang katawang Vaiṣṇavī na pinakamataas ang wawasak sa buong sansinukob.

Verse 41

सत्त्वोद्रिक्ता तथैवान्या प्रद्युम्नेति च संज्ञिता / जगत् स्थापयते सर्वं स विष्णुः प्रकृतिर्ध्रुवा

Ang isa pang kapangyarihan ng Prakṛti na nangingibabaw ang sattva ay tunay na tinatawag na Pradyumna. Sa matatag na kalikasang iyon, itinatatag at inaalalayan ni Viṣṇu ang buong sansinukob—siya ang di-nagbabagong, nananatiling Prakṛti.

Verse 42

चतुर्थो वासुदेवस्य मूर्तिर्ब्राह्मीति संज्ञिता / राजसी चानिरुद्धाख्या प्रद्युम्नः सृष्टिकारिका

Ang ikaapat na pagpapakita ni Vāsudeva ay tinatawag na anyong “Brāhmī”. Ang kapangyarihang nasa rājasa ay tinatawag na Aniruddha; at si Pradyumna ang gumaganap na sanhi na nagpapasimula sa paglikha.

Verse 43

यः स्वपित्यखिलं भूत्वा प्रद्युम्नेन सह प्रभुः / नारायणाख्यो ब्रह्मासौ प्रिजासर्गं करोति सः

Ang Panginoong iyon na naging mismong Sarili at Ama ng lahat, kasama si Pradyumna, ay tinatawag na Nārāyaṇa—siya nga si Brahmā, at siya ang naglalabas ng paglikha ng mga nilalang (paglikha ng lahi at supling).

Verse 44

या सा नारायणतनुः प्रद्युम्नाख्या मुनीश्वराः / तया संमोहयेद् विश्वं सदेवासुरमानुषम्

O mga dakilang pantas, ang anyo ni Nārāyaṇa na tinatawag na Pradyumna—sa kapangyarihang iyon mismo, nililito at binabalot niya sa pagkalango ang buong sansinukob, kasama ang mga deva, asura, at mga tao.

Verse 45

सैव सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिः परिकीर्तिता / वासुदेवो ह्यनन्तात्मा केवलो निर्गुणो हरिः

Siya lamang ang ipinahahayag bilang Prakṛti, ang pinagmumulan ng pagsilang ng buong sansinukob; at si Vāsudeva—na walang hanggan ang Sarili—si Hari lamang: ang dalisay na Kataas-taasan, walang katangian (nirguṇa).

Verse 46

प्रधानं पुरुषः कालस्तत्त्वत्रयमनुत्तमम् / वासुदेवात्मकं नित्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते

Ang Pradhāna (unang Kalikasan), ang Puruṣa (malay na Sarili), at ang Kāla (Panahon)—ang di-mapapantayang tatluhang tattva—ay walang hanggan na may likas na anyo ni Vāsudeva. Sa pagkakabatid nito, napapalaya ang tao.

Verse 47

एकं चेदं चतुष्पादं चतुर्धा पुनरच्युतः / बिभेद वासुदेवो ऽसौ प्रद्युम्नो हरिरव्ययः

Ang iisang Veda na ito, bagama’t “may apat na paa” sa anyo, ay muling hinati sa apat na bahagi ng di-nagkakamaling Panginoon—si Vāsudeva mismo, si Pradyumna, si Hari na di-nasisira.

Verse 48

कृष्णद्वैपायनो व्यासो विष्णुर्नारायणः स्वयम् / अपान्तरतमाः पूर्वं स्वेच्छया ह्यभवद्धरिः

Si Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa ay tunay na si Viṣṇu—si Nārāyaṇa mismo. Noong una siya’y si Apāntaratamā; at sa sariling malayang kalooban, si Hari ay nagpakita bilang siya.

Verse 49

अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः / एको ऽयं वेद भगवान् व्यासो नारायणः प्रभुः

Ang Kataas-taasang Brahman, walang simula at walang wakas, ay hindi ganap na nalalaman maging ng mga deva at mga rishi. Tanging Siya lamang ang nakaaalam: ang pinagpalang Panginoong Vyāsa, na si Nārāyaṇa mismo, ang dakilang Prabhu.

Verse 50

इत्येतद् विष्णुमाहात्म्यमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः / एतत् सत्यं पुनः सत्यमेवं ज्ञात्वा न मुह्यति

Kaya nito, O mga pinakadakilang muni, ipinahayag sa inyo ang kadakilaan ni Viṣṇu. Ito’y katotohanan—katotohanang tunay; ang nakaaalam nito nang ganito ay hindi na nalilinlang.