Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेष महादेवो देवदेवः पितामहः / करोति नियतं कालं कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः

Kaya nito, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Saṃhitā na may anim na libong taludtod, sa Pūrva-bhāga, nagwawakas ang ikaapatnapung kabanata. Wika ni Sūta: “Sa ganitong paraan, si Mahādeva—Diyos ng mga diyos, ang sinaunang Ama—ang nagtatakda ng Panahon sa tiyak na kaayusan; sapagkat ang Panahon ay Siya ring Sarili, ang Kanyang makapangyarihang anyo (aiśvarī).”

Verse 2

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्वलोकप्रदीपकाः / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

O mga brāhmaṇa, ang mga sinag Niya—mga sinag ng Araw—ang nagbibigay-liwanag sa lahat ng daigdig. Sa mga ito, ang pitong pinakadakila ay sinasabing mga pinagmulan (sinapupunan) na pinanggagalingan ng mga planeta.

Verse 3

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वव्यचाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परः

“(Ang mga ito ay tinatawag na) Suṣumna, Harikeśa, at Viśvakarman; may isa pang tinatawag na Viśvavyacāḥ; at higit pa sa mga ito ang may pangalang Saṃyadvasurataḥ.”

Verse 4

अर्वावसुरिति ख्यातः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः / सुपुम्नः सूर्यरश्मिस्तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम्

Isang sinag ng Araw ay tanyag bilang Arvāvasu, at ang isa pa ay pinupuri bilang Svarāṭ. Ang sinag na tinatawag na Supumna ang nag-aalaga at nagpapanatili ng malamig na ningning ng panahon ng taglamig (Śiśira).

Verse 5

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते / हरिकेशस्तु यः प्रोक्तो रश्मिर्नक्षत्रपोषकः

Ang landas-liwanag na yaong gumagalaw kapwa pahilis at paitaas ay binibigkas bilang “Suṣumnā”. At ang sinag na tinatawag na “Harikeśa” ang siyang nagpapakain sa mga nakṣatra, ang mga tahanan ng buwan.

Verse 6

विश्वकर्मा तथा रश्मिर्बुधं पुष्णाति सर्वदा / विश्वव्यचास्तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा

Ang sinag ng Araw na tinatawag na Viśvakarmā ay laging nag-aalaga kay Budha (Mercury). At ang sinag na tinatawag na Viśvavyacās ay patuloy na nag-aalaga kay Śukra (Venus).

Verse 7

संयद्वसुरिति ख्यातः स पुष्णाति च लोहितम् / वृहस्पतिं प्रपुष्णाति रश्मिरर्वावसुः प्रभोः / शनैश्चरं प्रपुष्णाति सप्तमस्तु सुराट् तथा

Ang sinag ng Panginoon na kilala bilang Saṃyadvasu ay nag-aalaga kay Lohita (Mars). Ang sinag na Arvāvasu ay lalo namang nag-aalaga kay Bṛhaspati (Jupiter). Gayundin, ang ikapitong sinag—Surāṭ—ay nag-aalaga rin kay Śanaiścara (Saturn).

Verse 8

एवं सूर्यप्रभावेन सर्वा नक्षत्रतारकाः / वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यमाप्याययन्ति च

Kaya nga, sa kapangyarihan ng Araw, ang lahat ng mga konstelasyon at bituin ay lumalago; at yamang palaging pinatitibay, sila’y patuloy na muling pinakakain, paulit-ulit.

Verse 9

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसां प्रभुः

Sa patuloy na pagtipon (ng kanilang mga kapangyarihan) sa lahat ng paraan—makalangit, makalupa, at panggabi—si Āditya (Araw) ay nananatiling walang-hanggang Panginoon na naghahari sa liwanag at sa dilim.

Verse 10

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्त्रेण समन्ततः / नादेयांश्चैव सामुद्रान् कूप्यांश्चैव सहस्त्रदृक् / स्थावराञ्जङ्गमांश्चैव यच्च कुल्यादिकं पयः

Tunay ngang sinasagap Niya ang mga tubig sa lahat ng dako—mula sa libo-libong batis at daluyan, mula sa tubig-ilog at maging sa dagat, at mula sa mga balon at imbakan; at kinukuha rin Niya ang tubig na laan sa mga nilikhang di-kumikilos at kumikilos—anumang tubig na dumadaloy sa mga kanal at katulad nito.

Verse 11

तस्य रश्मिसहस्त्रं तच्छीतवर्षोष्णनिस्त्रवम् / तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

Mula sa Kanya (Araw) ay lumalabas ang isang libong sinag, dumadaloy bilang lamig, bilang ulan, at bilang init. Sa mga iyon, may apatnaraang daluyan (nāḍī) na nagbubuhos ng mga pag-ulan, na nag-aanyong kamangha-mangha at sari-sari.

Verse 12

वन्दनाश्चैव याज्याश्च केतना भूतनास्तथा / अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

At (ang mga sinag ay) tinatawag ding Vandanā at Yājyā, Ketanā at Bhūtanā. Ang lahat ng sinag na ito ay sama-samang pinangalanang “Amṛtā”, ang mga liwanag na lumilikha ng pag-ulan.

Verse 13

हिमोद्वाहाश्च ता नाड्यो रश्मयस्त्रिशतं पुनः / रश्म्यो मेष्यश्च पौष्यश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः / चन्द्रास्ता नामतः सर्वाः पीताभाः स्युर्गभस्तयः

Ang mga daluyang (nāḍī) nagdadala ng lamig ay muling sinasabing tatlong daang sinag ng Buwan. Kabilang dito ang Meṣyā at Pauṣyā—mga sinag na nagpapalamig at lumilikha ng hamog na nagyeyelo. Ang lahat ay tinatawag na “Candrāḥ” (mga sinag-lunar), at ang kanilang liwanag ay mapusyaw na dilaw.

Verse 14

शुक्राश्च ककुभश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा / शुक्रास्ता नामतः सर्वास्त्रिविधा घर्मसर्जनाः

Ang mga uri na tinatawag na Śukrā at Kakubhā, gayundin ang mga baka na kilala bilang Viśvabhṛt—sa pangalan, silang lahat ay tinatawag na “Śukrā”; sila’y may tatlong anyo at mga tagapagbuga ng init (gharman).

Verse 15

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्यपितृदेवताः / मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि / अमृतेन सुरान् सर्वांस्त्रिभिस्त्ररिंस्तर्पयत्यसौ

Sa pamamagitan ng tatlong handog na ito, pantay niyang tinataguyod ang mga tao, ang mga Pitṛ (ninuno), at ang mga Deva: dito’y pinakakain niya ang sangkatauhan ng pagkain at mga halamang-gamot; ang mga Pitṛ ay pinasisiyahan sa handog na svadhā; at ang lahat ng Deva ay tinatamasa ang amṛta. Kaya sa tatluhang gawaing ito, natutugunan niya ang tatlong kaayusan.

Verse 16

वसन्ते ग्रैष्मिके चैव शतैः स तपति त्रिभिः / शरद्यपि च वर्षासु चतुर्भैः संप्रवर्षति / हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजति त्रिभिः

Sa tagsibol at tag-init, siya (ang Araw) ay nagliliyab sa tatlong daang sinag; sa taglagas at panahon ng ulan, siya’y nagbubuhos ng ulan sa apat na daan; at sa taglamig at malamig na panahon, siya’y nagpapakawala ng niyebe sa tatlong daan.

Verse 17

वरुणो माघमासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने / चैत्रे मासि भवेदंशो धाता वैशाखतापनः

Sa buwan ng Māgha, si Varuṇa ang namumuno; sa Phālguna, si Sūrya bilang Pūṣan ang namumuno. Sa Caitra, si Aṁśa ang nagiging tagapangasiwa; at sa Vaiśākha, si Dhātṛ bilang Tāpana, ang “tagapagbigay-init,” ang namumuno.

Verse 18

ज्येष्ठामूले भवेदिन्द्रः आषाढे सविता रविः / विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः

Sa buwan ng Jyeṣṭha (sa ugat nito), si Indra ang namumuno; sa Āṣāḍha, si Savitṛ—ang Araw—ang namumuno. Sa Śrāvaṇa, si Vivasvān ang namumuno; at sa Proṣṭhapadā, si Bhaga ang inaalala bilang tagapangasiwa.

Verse 19

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टाकार्तिके मासि भास्करः / मार्गशीर्ष भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः

Sa buwan ng Āśvayuja, Siya’y tinatawag na Parjanya; sa Kārtika, Tvaṣṭṛ; at sa buwang iyon din, Bhāskara. Sa Mārgaśīrṣa, Siya’y nagiging Mitra; at sa Pauṣa, Siya’y si Viṣṇu, ang Walang Hanggan.

Verse 20

पञ्चरश्मिसहस्त्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि / षड्भिः सहस्त्रैः पूषा तु देवोंशः सप्तभिस्तथा

Sa mga gawain ng Araw, limang libong sinag ang itinakda para kay Varuṇa; si Pūṣan ay kumikilos sa anim na libo; at ang banal na bahagi (Deva-aṁśa) ay gayon din, sa pitong libo.

Verse 21

धाताष्टभिः सहस्त्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः / विवस्वान् दशभिः पाति पात्येकादशभिर्भगः

Si Dhātṛ ay nag-iingat sa walong libo (ng sinag). Si Śatakratu (Indra) ay nag-iingat sa siyam na libo. Si Vivasvān (Araw) ay nag-iingat sa sampung libo, at si Bhaga ay nag-iingat sa labing-isa na libo.

Verse 22

सप्तभिस्तपते मित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत् / अर्यमा दशभैः पाति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्त्रैस्तु विष्णुस्तपति विश्वसृक्

Si Mitra ay nagniningning sa pito (na pangkat ng sinag); si Tvaṣṭṛ ay tunay na nagniningning sa walo. Si Aryaman ay nag-iingat sa sampu; si Parjanya ay nag-aapoy sa siyam. Ngunit si Viṣṇu—ang lumikha ng daigdig—ay nagpapainit at nagliliwanag sa anim na libong sinag.

Verse 23

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः / श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः / हेमन्ते ताम्रवर्णः स्याच्छिशिरे लोहितो रविः

Sa tagsibol, ang Araw ay kulay kayumanggi-dilaw; sa tag-init, Siya’y kumikislap na tila ginto. Sa panahon ng ulan, Siya’y nagiging maputi; sa taglagas, ang Panginoon ay mapusyaw. Sa unang taglamig, Siya’y nagiging kulay tanso; at sa huling taglamig, si Ravi ay lumilitaw na pula.

Verse 24

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधामपि पितृष्वथ / सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयं त्रिषु नियच्छति

Ipinagkakaloob Niya ang lakas sa mga halamang-gamot, at itinatatag din ang handog na tinatawag na svadhā sa piling ng mga Pitṛ (mga ninunong banal). Ang Araw, sa pamamagitan ng Amṛta, ang nagtataguyod ng kawalang-kamatayan, at sa gayon ay inaayos ang tatluhan sa tatlong daigdig.

Verse 25

अन्ये चाष्टौ ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येणाधिष्ठिता द्विजाः / चन्द्रमाः सोमपुत्रश्च शुक्रश्चैव बृहस्पतिः / भौमो मन्दस्तथा राहुः केतुमानपि चाष्टमः

O mga dvija, alamin din ang walong graha na pinamumunuan ng Araw: ang Chandra (Buwan); si Budha, anak ni Soma; si Śukra; si Bṛhaspati; si Bhauma (Mars); si Manda (Saturn); si Rāhu; at si Ketu bilang ikawalo.

Verse 26

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः / भ्राम्यमाणा यथायोगं भ्रमन्त्यनुदिवाकरम्

Ang lahat ng graha ay tunay na nakatali kay Dhruva (Bituing Hilaga) sa pamamagitan ng mga lubid na sinag na tila hangin; at ayon sa wastong kaayusan ay pinaiikot, kaya sila’y umiikot araw-araw kasunod ng landas ng Araw.

Verse 27

अलातचक्रवद् यान्ति वातचक्रेरिता द्विजाः / यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहस्तेन स स्मृतः

O mga dvija, ang mga nilalang ay kumikilos na parang umiikot na baga ng apoy, na itinutulak ng gulong ng hangin. Sapagkat si Vāyu ang nagdadala sa kanila pasulong, siya’y inaalala sa pangalang Pravaha, “ang nag-uusad at nagdadala”.

Verse 28

रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः / वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन निशाकरः

Ang karwahe ni Soma ay may tatlong gulong, at ang kanyang mga kabayo ay puti na parang sampagita. Sampung kabayo ang nakayuko sa kaliwa at sa kanan; sa pamamagitan nila, ang Nisākara, ang Tagapaglikha ng Gabi (Buwan), ay nagpapatuloy sa kanyang landas.

Verse 29

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविर्यथा / ह्रासवृद्धी च विप्रेन्द्रा ध्रुवाधाराणि सर्वदा

Kung paanong ang Araw ay lumalakbay sa landas ng kalangitan, gayon din ang mga nakṣatra ay sumusunod sa kani-kanilang daan. At ang kanilang pagliit at paglaki, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ay laging may Dhruva (Bituing Polo) bilang di-nagbabagong salalayan.

Verse 30

स सोमः शुक्लपक्षे तु भास्करे परतः स्थिते / आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

Ang Soma (Buwan), sa maliwanag na kalahating-buwan, kapag ang Araw ay nasa kabila nito, ay patuloy na napupuno—araw-araw ayon sa takdang pagkakasunod—sa higit na malayong bahagi nito.

Verse 31

क्षीणायितं सुरैः सोममाप्यायति नित्यदा / एकेन रश्मिना विप्राः सुषुम्नाख्येन भास्करः

O mga brāhmaṇa, kapag ang Soma (Buwan) ay numipis—na para bang ‘inumin’ ng mga deva—ang Bhāskara (Araw) ay laging muling nagpapalakas sa kanya sa pamamagitan ng iisang sinag na tinatawag na Suṣumnā.

Verse 32

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्याप्यायिता तनुः / पौर्णमास्यां स दृश्येत संपूर्णे दिवसक्रमात्

Ang katawan (bilog) ni Soma, na pinagyayaman ng kapangyarihan ni Sūrya, ay nakikitang ganap sa gabi ng Pūrṇamāsī (kabilugan ng buwan), kapag natapos ang pag-ikot ng mga araw ayon sa kaayusan.

Verse 33

संपूर्णमर्धमासेन तं सोमममृतात्मकम् / पिबन्ति देवता विप्रा यतस्ते ऽमृतभोजनाः

Sa loob ng kalahating buwan, O mga brāhmaṇa, iniinom ng mga deva ang Somang yaon na ang diwa ay amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan. Kaya ang mga deva at ang mga pantas na brāhmaṇa ay sinasabing pinakakain ng mismong kawalang-kamatayan.

Verse 34

ततः पञ्चदशे भागे किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके / अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते

Pagkaraan, nang halos lumipas na ang ikalabinlimang bahagi ng araw—na binubuo ng mga kalā (mga yunit ng panahon)—sa huling bahagi ng hapon, ang mga pangkat ng Pitṛ (mga ninuno) ay dumadalo sa pinakamababang yugto, ang pagpanaw ng araw, upang hintayin ang mga handog.

Verse 35

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तुया / सुधामृतमयीं पुण्यां तामन्दोरमृतात्मिकाम्

Sa loob ng dalawang kalā, iniinom ng mga matuwid ang bahaging iyon mula sa kanya—na ipinagkaloob Mo—banal at tila amṛta; yaon ang walang-kamatayang kalikasan ng Buwan, na binubuo ng ambrosya.

Verse 36

निः सृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् / मासतृप्तिमपाप्यग्र्यां पितरः सन्ति निर्वृताः

Sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan), ang nektar na tinatawag na Svadhā ay umaagos mula sa mga sinag ng Araw; at sa pagkamit ng pinakadakilang kasiyahang buwanan, ang mga Pitṛ (ninuno) ay nananatili sa kapanatagan at kapayapaan.

Verse 37

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैस्तु पीयते / एवं सूर्यनिमित्तस्य क्षयो वृद्धिश्च सत्तमाः

Walang pagkapuksa kay Soma (ang Buwan); sa halip, iniinom ng mga deva ang kanyang ambrosyang diwa. Gayon din, O pinakadakila sa mga banal, ang pagdami at pagliit (pagkabilog at pagkakupas) ay nagaganap sa pamamagitan ng Araw bilang sanhi.

Verse 38

सोमपुत्रस्य चाष्टाभिर्वाजिभिर्वायुवेगिभिः / वारिजैः स्यन्दनो युक्तस्तेनासौ याति सर्वतः

At ang karwahe ng anak ni Soma ay inihaharnessan ng walong kabayo, kasingbilis ng hangin, na isinilang mula sa tubig; sa karwaheng iyon siya’y naglalakbay sa lahat ng dako.

Verse 39

शुक्रस्य भूमिजैरश्वैः स्यन्दनो दशभिर्वृतः / अष्टबिश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः

Si Śukra (Venus) ay sinasakyan ang karwaheng hinihila ng sampung kabayong isinilang sa lupa; at si Bhauma/Maṅgala (Mars) naman ay may maringal na gintong karwahe na hinihila ng walong kabayo.

Verse 40

बृहस्पतेरथाष्टाश्वः स्यन्दनो हेमनिर्मितः / रथस्तमोमयो ऽष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः / स्वर्भानोर्भास्करारेश्च तथा षड्भिर्हयैर्वृतः

Ang karwahe ni Bṛhaspati ay hinihila ng walong kabayo at ang sasakyan niya’y yari sa ginto. Si Manda/Śani, ang mabagal na gumagalaw, ay may karwaheng walong kabayo, yari sa bakal at tila hinubog sa dilim. Si Svarbhānu (Rāhu), kaaway ng Araw, ay may kasamang anim na kabayo.

Verse 41

एते महाग्रहाणां वै समाख्याता रथा नव / सर्वे ध्रुवे महाभागा निबद्धा वातरश्मिभिः

Sa gayon ay naipahayag ang siyam na karwahe ng mga dakilang graha. O marangal, silang lahat ay nakatali sa Dhruva sa pamamagitan ng mga lubid na hinabi mula sa agos ng hangin.

Verse 42

ग्रहर्क्षताराधिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धान्येशेषतः / भ्रमन्ति भ्रामयन्त्येनं सर्वाण्यनिलरश्मिभिः

Ang lahat ng planeta, mga nakṣatra (bahay-buwan), mga bituin at kanilang mga himpilan sa langit, nang walang pagbubukod, ay nakatali kay Dhruva. Sa pag-ikot sa kani-kanilang landas, pinaiikot din nila ang gulong ng sansinukob—sa udyok ng agos at sinag ng hangin (anila).