Adhyaya 8
Moksha Sadhana PrakaranaAdhyaya 817 Verses

Adhyaya 8

Hymns to Nārāyaṇa: Humility, Bhakti, Yoga, and the Guṇas

Matapos matapos ang kaligirang pangyajña at lumitaw ang naunang talakayan, lumipat ang salaysay sa sunod-sunod na stotra. Si Mitra, panginoon ng mga ibon, ang unang pumuri kay Nārāyaṇa bilang pinagmulan ng sansinukob, at mapagpakumbabang umamin sa sariling kamangmangan, na kahit mga deva at mga ṛṣi ay hindi ganap na makakakilala kay Vāsudeva. Pagkaraan ng pananahimik ni Mitra, pinuri ni Tārā ang kalagayan ng mga bhakta na iisa ang puso: iniiwan ang pagkakapit at nananatiling lubog sa pakikinig at muling pagsasalaysay ng banal na kathā na nakaugat kay Viṣṇu. Isang panalangin ng pag-iingat ang inihayag para sa nahulog sa kakila-kilabot na kalagayan; saka itinuro ni Nirṛti na ang yoga, bhakti, paglilingkod sa mga banal, at jñāna na may vairāgya ang nagdadala sa sukdulang hantungan; at ang pagpipigil sa isip lamang ay pinupuri bilang makapangyarihan para sa mga deboto ni Viṣṇu. Pinagtibay ni Pravāhya na ang pakikisama sa kathā ni Uttamaśloka ay “gamot na nektar” na nagpapalaya, at sinundan ito ng pahayag tungkol sa pagkakapantay ng kalagayan at pakikipagkaibigan. Pagkatapos ay inilista ang Koṇādhipa, Nirṛti, Prāvahī, at Pravahapriyā bilang mga pagpapakita ayon sa guṇa na nagmumula kay Parjanya. Sa huli, si Viṣvaksena—isinilang matapos si Anantara—ay umawit ng papuri kay Hari, nagtuturo ng matatag na debosyon, tapat na paggalang sa guru-paramparā hanggang kay Brahmā, at mahabaging pagtingin sa lahat ng nilalang (kasama ang Tulasi). Nagtapos si Garuḍa sa mapagkumbabang katahimikan, kinikilalang mababa siya sa harap ng Panginoon, at itinatakda ang tonong bhakti para sa susunod na pag-usad ng aral.

Shlokas

Verse 1

नाम सप्तमो ऽध्यायः क्रतोरनन्तरं जातो मित्रो (श्रो) नाम खगेश्वर / नारायणं जगद्योनिं स्तोतुं समुपचक्रमे

Pagkaraan ng handog na Kratu, sumilang ang ikapitong kabanata. Pagdaka, ang panginoon ng mga ibon na nagngangalang Mitra (ayon sa narinig) ay nagsimulang magpuri kay Nārāyaṇa, ang sinapupunan at pinagmulan ng sansinukob.

Verse 2

मित्र उवाच / नतोस्म्यज्ञस्त्वच्चरणारविन्दं भवच्छिदं स्वस्त्ययनं भवच्छिदे / वेद स्वयं भगवान्वासुदेवो नाहं नाग्निर्न त्रिदेवा मुनीन्द्राः

Wika ni Mitra: “Bagaman ako’y mangmang, yumuyuko ako sa lotus ng Iyong mga paa—Ikaw na pumuputol sa pag-iral sa sanlibutan, Ikaw ang mapalad na kanlungan ng naghahangad ng kalayaan. Tunay, ang pinagpalang Panginoong Vāsudeva lamang ang ganap na nakaaalam; hindi ako, ni si Agni, ni ang tatlong diyos, ni maging ang pinakadakilang mga pantas.”

Verse 3

अथापरे भागवतप्रधाना यदा न जानीयुरथापरे कुतः / मां पाहि नित्यं परतोप्यधीश विश्वामित्रान्न्यून एवेति नित्यम् / अहं पर्जन्यार्द्विगुण एव नित्यमतो मम स्तवने नास्ति शक्तिः

“May ilan na pangunahing Bhāgavata, ang mga pinakamatapat na deboto, ang maaaring makaunawa sa Iyo; ngunit kung sila man ay hindi, paano pa ang iba? Ingatan Mo ako palagi, O Kataas-taasang Panginoon na lampas sa lahat; tunay na ako’y laging kulang, maging kay Viśvāmitra ay mas mababa. Ako’y munting bahagi lamang, gaya ng kapiranggot sa kasaganaan ng ulap-ulan; kaya wala akong lakas upang maghandog ng papuring nararapat sa Iyo.”

Verse 4

एवं स्तुत्वा हरिं मित्रस्तूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजा तारा स्तोतुं समुपचक्रमे

Sa gayon, matapos purihin ni Mitra—ang Khaga, ang ibon—si Hari, siya’y tumahimik noon. Pagkaraan nito, si Tārā, na isinilang pagkatapos, ay nagsimulang maghandog ng papuri.

Verse 5

तारोवाच अनन्येन तु भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् / त्वत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवाः

Wika ni Tārā: Yaong may pusong hindi nahahati at naglilinang ng matatag na bhakti—na alang-alang sa Iyo’y iniwan ang mga gawaing makamundo at tinalikuran maging ang pagkakapit sa sariling kamag-anak at kaanak.

Verse 6

त्वदाश्रयां कथां श्रुत्वा (दृष्ट्वा) शृण्वन्ति कथयन्ति च / तथैते साधवो विष्णो सर्वसंगविवर्जिताः

Pagkarinig (o pagkakita) sa banal na salaysay na nakasalig sa Iyo, sila’y nakikinig at siya ring isinasalaysay. Kaya, O Viṣṇu, ang mga banal na sādhū na iyon ay ganap na malaya sa lahat ng pagkakabigkis ng sanlibutan.

Verse 7

तन्मध्ये पतितां पाहि सदा मित्रसमां प्रभो / तारानन्तरजः प्राह निरृतिश्च खगेश्वर

“Ingatan Mo siya na nahulog sa kakila-kilabot na dako—siya na laging gaya ng isang kaibigan, O Panginoon.” Ganito ang sinabi ni Tārānantaraja; at gayundin si Nirṛti, O Hari ng mga ibon (Garuda).

Verse 8

निरृतिरुवाच / योगेन त्वय्यर्पितया च भक्त्या संयान्ति लोकाः परमां गतिं च / आसेवया सर्वगुणाधिकानां ज्ञानेन वैराग्ययुतेनदवे

Sinabi ni Nirṛti: Sa pamamagitan ng yoga at ng bhakti na iniaalay sa Iyo, ang mga nilalang ay umaabot sa pinakamataas na hantungan. Sa paglilingkod sa mga higit sa lahat ng kabutihan, at sa kaalamang kaisa ng vairāgya (pagwawalang-kapit), nararating nila ang banal na kalagayan.

Verse 9

चित्तस्य निग्रहेणैव विष्णोर्यान्ति परं पदम् / अतो मां पाहि दयया सदा तारासमं प्रभो / तदनन्तरजा स्तोतुं प्रावही तं प्रचक्रमे

Sa pagpipigil lamang ng isipan, ang mga deboto ni Viṣṇu ay umaabot sa pinakamataas na tahanan. Kaya, O Panginoon, ingatan Mo ako palagi sa habag—O Guro na nagniningning na gaya ng mga bituin. Pagkaraan nito, agad niyang sinimulang purihin Siya at pinasimulan ang himnong iyon.

Verse 10

प्रवाह्युवाच / सुताः प्रसंगेन भवन्ति वीर्यात्तव प्रसादात्परमाः सम्पदश्च / या ह्युत्तमश्लोकरसायनाः कथास्तत्सेवनादास्त्वपवर्गवर्त्मनि

Sinabi ni Pravāhya: Sa pakikisama (sa iyo), ang mga anak ay nagkakaroon ng tunay na lakas at tapang, at sa iyong biyaya ay sumisibol ang pinakamataas na kasaganaan. Ang mga salaysay tungkol kay Uttamaśloka (ang Kataas-taasang Panginoon) ay ‘nektar na gamot’; sa debotong pakikinig at paglilingkod dito, ang tao’y naitatatag sa landas tungo sa paglaya.

Verse 11

भक्तिर्भवेत्सर्वदा देवदेव सदाप्यहं निरृतेः साम्यमेव / सहर्भाष्यकोमित्रः त्कयीतारः प्रकीर्तिताः

Nawa’y magkaroon ng walang patid na bhakti sa Devadeva, ang Diyos ng mga diyos; gayunman, masasabing ang tao’y umaabot lamang sa pagkakapantay ng kalagayan kay Nirṛti. Yaong mga ‘kasama sa pananalita’ at ‘kaagapay at kaibigan’ ay tinatawag nang gayon.

Verse 12

कोणाधिपो निरृतिश्च प्रावही प्रवहप्रिया / चत्वार एते पर्जन्यात्त्रिगुणाः परिकीर्तिताः

Si Koṇādhipa at si Nirṛti, kasama sina Prāvahī at Pravahapriyā—ang apat na ito ay inilarawan bilang tatlong guna (triguṇa) na nagmumula kay Parjanya, ang prinsipyong nagdadala ng ulan.

Verse 13

तदनन्तरजान्वक्ष्ये ताञ्छृणु त्वं खगेश्वर / प्रवाहभार्यानन्तरजो विष्वक्सेनोथपार्षदः / वायुपुत्रो महाभागः हरिं स्तोतुं प्रचक्रमे

Pagkaraan nito ay ilalarawan ko ang isinilang pagkatapos—makinig ka, O panginoon ng mga ibon (Garuda). Noon, si Viṣvaksena, ang tagapaglingkod ng Panginoon, na isinilang matapos si Anantara mula kay Pravāhā (kanyang asawa), at ang marangal na anak ni Vāyu, ay nagsimulang umawit ng papuri kay Hari (Viṣṇu).

Verse 14

विष्वक्सेन उवाच / भगवान्मोक्षदः कृष्णः पूर्णानन्दो सदायदि / यदि स्यात्परमा भक्तिर्ह्य परोक्षत्वसाधना

Wika ni Viṣvaksena: Kung ang tao ay laging kumakapit sa Panginoon—kay Kṛṣṇa, tagapagkaloob ng mokṣa, na ganap na kaligayahan—kung gayon, kapag sumibol ang sukdulang bhakti, iyon ang daan tungo sa tuwirang pagkatanto (aparokṣa) sa Kanya.

Verse 15

तथा स्वगुरुमारभ्य ब्रह्मान्तेषु च साधुषु / तद्योग्यतानुसारेण भक्तिर्निष्कपटा यदि

Gayundin, mula sa sariling guro espirituwal hanggang kay Brahmā at sa mga banal, kung mag-aalay ang tao ng bhakti na walang daya, ayon sa karapat-dapat ng bawat isa, ang bhakti na iyon ay nagiging mabisa sa espiritu.

Verse 16

तुलस्यादिषु जीवेषु यदि स्यात्प्रीतिरण्डज / संस्मृतिश्च तदा नाशी भूयादेव न संशयः

O isinilang sa itlog (Garuda), kung may pag-ibig at debosyon sa mga nilalang na may buhay gaya ni Tulasi at iba pa, at kung naroon ang pag-alaala (sa Panginoon at sa dharma), tiyak na lilitaw ang tagapuksa ng kasalanan—walang pag-aalinlangan.

Verse 17

एवं स्तुत्त्वा महाभागो विष्वक्से नो महाप्रभो / तूष्णीं बभूव गरुड प्राञ्जलिर्नम्रकन्धरः / मित्रादहं न्यून एव नात्र कार्या विचारणा

Matapos purihin nang gayon ang Dakilang Panginoong Viṣvaksena, ang marangal na Garuḍa ay nanahimik—magkapatong ang mga palad sa pagpupugay, nakayuko ang leeg sa pagpapakumbaba—at nag-isip: “Kung ihahambing sa aking kaibigan (ang Panginoon), ako’y tunay na mababa; hindi na kailangan ang pagninilay pa rito.”

Frequently Asked Questions

The chapter presents them as complementary: devotion to Viṣṇu is central, while knowledge joined with dispassion is listed alongside yoga and service to the virtuous as a route to the divine state. The implied model is integrative—bhakti stabilizes and purifies, while jñāna–vairāgya clarifies and detaches, together orienting the practitioner toward mokṣa.

Nirṛti’s statement highlights citta-nirodha as a direct means because devotion naturally gathers the mind; when the mind is restrained and fixed on Viṣṇu, attachment loosens and the path to the supreme abode becomes accessible. The text frames this not as mere technique but as devotion-powered discipline.

Viṣvaksena teaches a graded, sincere (without deceit) offering of devotion according to worthiness, reflecting a Purāṇic ethic of honoring spiritual authority and the sacred lineage. This frames bhakti as socially and cosmologically ordered—rooted in guru-sevā and extending to the highest cosmic teacher figures—while remaining ultimately directed toward Hari.

The verse links remembrance and affectionate regard (including toward sacred beings like Tulasi) with the arising of a ‘destroyer of sin’—i.e., purification through dhārmic devotion. It indicates bhakti expressed through reverence to Viṣṇu’s sacred associates/symbols and compassionate conduct, making devotion ethical and embodied rather than purely internal.