
Daṇḍanāthāviniryāṇa (The Departure/March of Daṇḍanāthā)
Sa adhyaya na ito sa daloy ng Lalitopākhyāna ng Brahmāṇḍa Purāṇa (usap nina Hayagrīva at Agastya), inilalarawan ang pagmomobilisa ng hukbo at pag-alis/pagmartsa (viniryāṇa) ni Daṇḍanāthā, ang punong kumandante ni Śrī Lalitā. Binibigyang-diin ng mga taludtod ang anyo ng prusisyon: di-mabilang na puting payong na nagpapaliwanag sa langit, mga watawat at pamaypay na pangseremonya, at mga nakapanghihilakbot na puwersang śakti na sumusulong nang nakaayos. Tampok ang paglitaw ng mga natatanging hukbo ng mga diyosa na may sariling anyo: mga yunit na sūkarānana (mukhang baboy-ramo) na nakasakay sa kalabaw, at ang mabangis na Potrīmukhī Devī at ang kanyang mga kasama, inilarawang may kulay na tila usok at apoy at may nakatatakot na mga ngipin. Nagpalit ng sasakyan si Daṇḍanāthā—bumaba mula sa malaking leon at sumakay kay Vajraghoṣa, isang mabagsik na sasakyan na ang ungol at pangil ay tila yayanig sa mga direksiyon at magpapakilos sa lupa at sa ilalim na daigdig. Nagimbal ang tatlong daigdig (trailokya), hudyat na ang kampanya ni Lalitā ay hindi lamang digmaang panglugar kundi isang kosmikong pagwawasto laban sa adharma at kapangyarihan ng mga asura, ayon sa banal na kasaysayan ng mga Purāṇa.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः / छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्
Ganito, sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa bahaging Uttara, sa pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya, sa Lalitopākhyāna, ang ika-labing-anim na kabanata na tinatawag na “Sasenavijayayātrā”. Sa pag-alis ni Daṇḍanāthā, nagningning ang langit sa di-mabilang na mapuputing payong, na wari’y pinalamutian ng di-mabilang na buwan.
Verse 2
अन्योन्यसक्तैर्थवलच्छत्रैरन्तर्घनीभवत् / तिमिरं नुनुदे भूयस्तत्काण्डमणिरोचिषा
Ang malalaking payong na magkakadikit ay nagdulot ng pagkasiksik sa loob; subalit ang liwanag ng mga hiyas sa kanilang mga tungkod ay muling nagtaboy sa dilim.
Verse 3
वज्रप्रभाधगधगच्छायापूरितदिङ्मुखाः / तालवृन्ताः शतविधाः क्रोडमुख्या बले ऽचलन्
Ang naglalagablab na anino ng liwanag na tulad ng vajra ay pumuno sa mga dako; ang mga pamaypay na dahon ng palma, sandaang uri, na pinangungunahan ng mga Varāha-mukhya, ay kumilos sa hanay ng hukbo.
Verse 4
चण्डो दण्डादयस्तीव्राभैरवाः शुलपाणयः / ज्वलत्केशापिशङ्गाभास्तडिद्भासुरदिङ्मुखाः
Sina Caṇḍa, Daṇḍa at ang mababangis na Bhairava ay may hawak na trishula; ang kanilang buhok ay nagliliyab na parang apoy, may dilaw-gintong ningning, at ang mga dako’y kumikislap na tila kidlat.
Verse 5
दहत्य इव दैत्यौघांस्तीक्ष्णैर्मार्गणवह्निभिः / प्रचेलुर्दण्डनाथायास्सेना नासीरधाविताः
Sa matutulis na palasong tila apoy na sumusunog sa mga pangkat ng Daitya, ang hukbo ni Dandanatha ay sumugod at tumakbo patungo sa Nasira.
Verse 6
अथ पोत्रीमुखीदेवीसमानाकृतिभूषणाः / तत्समानायुधकरास्तत्समानस्ववाहनाः
Pagkaraan, lumitaw ang mga kasama na kahawig ng Diyosa Potrīmukhī: kapareho ang anyo at palamuti, kapareho ang sandata sa kamay, at kapareho rin ang kani-kaniyang sasakyan.
Verse 7
तीक्ष्मदंष्ट३विनिष्ठ्यूतवह्रिधूमामितांबराः / तमालश्यामलाकाराः कपिलाः क्रूरलोचनाः
Mula sa matutulis na pangil ay bumubuga ang apoy at usok kaya ang kanilang kasuotan ay tila nalililiman; anyong maitim na gaya ng punong tamāla, kulay kapila, at may malulupit na mata.
Verse 8
सहस्रमहिषारूढाः प्रचेलुः सूकराननाः / अथ श्रीदण्डनाथा च करिचक्ररथोत्तमात्
Ang mga mandirigmang may mukhang baboy, nakasakay sa libu-libong kalabaw, ay sumulong; at saka si Śrī Dandanāthā ay bumaba mula sa napakahusay na karwaheng pandigma na may gulong na tila elepante.
Verse 9
अवरुह्य महासिंहमारुरोह स्ववाहनम् / वज्रघोष इति ख्यातं धूतकेसरमण्डलम्
Pagbaba mula sa dambuhalang leon, sumakay siya sa sarili niyang sasakyan—kilala sa pangalang Vajraghoṣa, na ang kiling ay napagpag at kumikislap.
Verse 10
व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् / दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्
Lantad ang kanyang mukha, napakabangis ng anyo, nakapanghihilakbot ang mga mata; sa lagutok ng mga pangil, ang mga dulo ng mga dako’y tila nabingi.
Verse 11
आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः
Sa mga kukong tila bungo at tigas na gaya ng buto ng sinaunang Kurma, wari’y binutas niya ang gulong ng daigdig at lumubog hanggang Pātāla.
Verse 12
योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् / सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका
Sumakay siya sa sinasakyang leon na tatlong yojana ang taas, ang buntot ay humahampas sa bilis; ang Dandanāyikā ay nanatiling di matinag.
Verse 13
तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि / उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्
Nang siya’y sumuong sa paglipol sa mga asura na may naglalagablab na poot, ang buong tatlong daigdig, may gumagalaw at di gumagalaw, ay nabalot ng matinding pangamba.
Verse 14
किमसौ धक्ष्यति रुषा विश्वमद्यैव पोत्रिणी / किं वा मुसलघातेन भूमिं द्वेधा करिष्यति
O Potriṇī! Susunugin ba niya sa poot ang buong sansinukob ngayong araw? O sa hampas ng musala, hahatiin ba niya ang lupa sa dalawa?
Verse 15
अथ वा हलनिर्घातैः क्षोभयिष्यति वारिधीन् / इति त्रस्तहृदः सर्वे गगने नाकिनां गणाः
“O kaya’y yayanigin niya ang mga dagat sa mga hampas ng araro”—sa pag-iisip nito, ang lahat ng pangkat ng mga deva sa langit ay nanginig sa takot.
Verse 16
दूराद्रुतं विमानैश्च सत्रासं ददृशुर्गताः / ववन्दिरे च ता देवा बद्धाञ्जलिपुटान्विताः / मुहुर्द्वादशनामानि कीर्तयन्तो नभस्तले
Ang mga deva ay lumayo sakay ng mga vimana at nasaksihan ang nakapanghihilakbot na tanawin. Pagkaraan, nag-alay sila ng pagpupugay na magkadikit ang mga palad at sa himpapawid ay paulit-ulit na inawit ang labindalawang pangalan ng Diyosa.
Verse 17
अगस्त्य उवाच कानि द्वादशनामानि तस्या देव्या वद प्रभो / अश्वानन महाप्राज्ञ येषु मे कौतुकं महत्
Sinabi ni Agastya: “O Panginoon, sabihin mo ang labindalawang pangalan ng Diyosang iyon. O Ashvanana, dakilang pantas, napakalaki ng aking pananabik na malaman.”
Verse 18
हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव / यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति / पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी
Sinabi ni Hayagriva: “Makinig ka, O Ghatodbhava, sa labindalawang pangalan ng Diyosang iyon; sa pagdinig pa lamang ay malulugod na Siya—Panchami, Dandanatha, Sanketa, Samayeshvari.”
Verse 19
तथा समयसंकेता वाराही पोत्रिणी तथा / वार्ताली च महासेनाप्याज्ञा चक्रेश्वरी तथा
Gayundin: Samayasanketa, Varahi, Potrini; at Vartali, Mahasena, Ajna, at Chakreshvari.
Verse 20
अरिघ्नी चेति सम्प्रोक्तं नामद्वादशकं मुने / नामद्वादशकाभिख्यवज्रपञ्जरमध्यगः / संकटे दुःखमाप्नोति न कदाचन मानवः
O pantas, ang “Arighnī” at iba pa ay ipinahayag bilang labindalawang banal na pangalan. Ang taong nananahan sa “hawlang vajra” ng labindalawang pangalang ito ay hindi kailanman dadapuan ng dalamhati sa oras ng panganib.
Verse 21
एतैर्नामभिरभ्रस्थाः संकेतां बहु तुष्टुवुः / तेषामनुग्रहार्थाय प्रचचालच सा पुनः
Sa pamamagitan ng mga pangalang ito, ang mga Shakti na nasa ulap ay lubos na nagpuri kay Sanketā. Upang pagkalooban sila ng biyaya, muling umusad ang Diyosa.
Verse 22
अथ संकेतयोगिन्या मन्त्रनाथा पदस्पृशः / निर्याणसूचनकरी दिवि दध्वान काहली
Pagkaraan, sa pagdampi ng mga yapak ni Sanketa-yoginī, umalingawngaw sa langit ang korneta ng mga Mantranātha, na hudyat ng pag-alis.
Verse 23
शृङ्गारप्रायभूषाणां शार्दूलश्यामलत्विषाम् / वीणासंयतपाणीनां शक्तीनां निर्ययौ बलम्
Lumabas ang lakas ng mga Shakti: nabibihisan ng mga palamuting maringal, may maitim na ningning na gaya ng leopardo, at ang kanilang mga kamay ay may hawak na vīṇā.
Verse 24
काश्चद्गायन्ति नृत्यन्ति मत्तकोकिलनिःस्वनाः / वीणावेणुमृदङ्गाद्याः सविलासपदक्रमाः
Ang ilan sa kanila ay umaawit at sumasayaw na may tinig na matamis na gaya ng lasing na kokila; may vīṇā, veṇu, mṛdaṅga at iba pa, at ang kanilang mga hakbang ay puno ng marikit na indayog.
Verse 25
प्रचेलुः शक्तयः श्यामा हर्षयन्त्यो जगज्जनान् / मयूरवाहनाः काश्चित्कतिचिद्धंसवाहनाः
Ang mga Shakti na maitim ang kulay ay naglakad pasulong, pinasasaya ang mga nilalang sa daigdig; ang ilan ay may sasakyang paboreal, ang ilan nama’y may sasakyang banal na gansa.
Verse 26
कतिचिन्नकुलारूढाः कतिचित्कोकिलासनाः / सर्वाश्च श्यामलाकाराः काश्चित्कर्णीरथस्थिताः
Ang ilan ay nakasakay sa nakula (mungo), ang ilan ay nakaluklok sa upuang kokila; lahat ay may anyong maitim, at ang ilan ay nasa karwaheng Karṇī.
Verse 27
कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः
Ang ilan ay lasing sa pulot na kādamba, ang ilan ay nakasakay sa kabayong saindhava; itinanghal si Mantranāthā sa unahan, sila’y sumulong nang sumulong.
Verse 28
अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् / बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना
Pagkaraan, sumakay siya sa dakilang karwaheng may matayog na watawat at gulong na cakra; ang baluti niya’y kulay ng batang araw, at ang mga mata’y umuugoy sa pagkalasing.
Verse 29
ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा / प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः
Ang mukha niyang tila lotus ay lalo pang kaakit-akit sa munting patak ng pawis; tumitingin siya sa agos ng mga sulyap, at sa alon ng kilay ay waring may banayad na sayaw na galaw.
Verse 30
समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तीनामुद्धतोद्धतम् / पिच्छत्रिकोणच्छत्रेण बिरुदेन महीयसा
Ang buong hukbo ng mga Śakti ay lubhang mabangis at makapangyarihan; ito’y pinalamutian ng dakilang sagisag at ng banal na payong na tatsulok (picchatrikoṇa) na maringal.
Verse 31
आसां मध्ये न चान्यासां शक्तीनामुज्ज्वलोदया / निर्जगाम घनश्यामश्यामला मन्त्रनायिका
Sa gitna ng mga Śakti—walang kapantay—lumitaw si Mantranāyikā Śyāmalā, maitim na gaya ng makapal na ulap, na may maningning na pagsilang.
Verse 32
तां तुष्टुवुः षोडशभिर्नामभिर्नाकवासिनः / तानि षोडशनामानि शृणु कुंभसमुद्भव
Pinuri siya ng mga naninirahan sa langit sa pamamagitan ng labing-anim na pangalan. O ikaw na isinilang mula sa banga (Kumbhasamudbhava), pakinggan ang labing-anim na pangalang iyon.
Verse 33
संगीतयोगिनी श्यामा श्यामला मन्त्रनायिका / मन्त्रिणी सचिवेशी च प्रधानेशी शुकप्रिया
Siya’y tinatawag na Saṃgītayoginī, Śyāmā, Śyāmalā, Mantranāyikā; gayundin Mantriṇī, Saciveśī, Pradhāneśī, at Śukapriyā.
Verse 34
वीणावती वैणिकी च मुद्रिणी प्रियकप्रिया / निपप्रिया कदंबेशी कदंबवनवासिनी
Siya’y tinatawag na Vīṇāvatī, Vaiṇikī, Mudriṇī, Priyakapriyā; gayundin Nipapriyā, Kadaṃbeśī, at Kadaṃbavanavāsinī, ang nananahan sa gubat ng kadamba.
Verse 35
सदामदा च नामानि षोडशैतानि कुंभज / एतैर्यः सचिवेशानीं सकृत्स्तौति शरीरवान् / तस्य त्रैलोक्यमखिलं हस्ते तिष्ठत्यसंशयम्
O Kumbhaja! Ang labing-anim na pangalang gaya ng “Sadāmadā”; sinumang may katawan na minsang pumuri kay Saciveśānī sa mga pangalang ito, walang alinlangang ang buong Tatlong Daigdig ay nasa kanyang kamay.
Verse 36
मन्त्रिनाथा यत्रयत्र कटाक्षं विकिरत्यसौ / तत्रतत्र गताशङ्कं शत्रुसैन्यं पतत्यलम्
Saanman magpakalat si Mantrināthā ng kanyang matalim na sulyap, doon-doon ang hukbo ng kaaway, wala nang pangamba, ay lubusang bumabagsak.
Verse 37
ललितापरमेशान्या राज्यचर्चा तु यावती / शक्तीनामपि चर्चा या सा सर्वत्र जयप्रदा
Gaano man karami ang pag-uusap tungkol sa paghahari ni Lalitāparameśānī, at ang pag-uusap tungkol sa mga Śakti—iyon ay nagbibigay ng tagumpay sa lahat ng dako.
Verse 38
अथ संगीतयोगिन्याः करस्थाच्छुकपोतकात् / निर्जगाम धनुर्वेदो वहन्सज्जंशरासनम्
Pagkaraan, mula sa munting loro sa kamay ni Saṃgītayoginī, lumitaw ang Dhanurveda na may dalang handang busog at mga palaso.
Verse 39
चतुर्बाहुयुतो वीरस्त्रिशिरास्त्रिविलोचनः / नमस्कृत्य प्रधानेशीमिदमाह स भक्तिमान्
Ang bayaning may apat na bisig, tatlong ulo, at tatlong mata, ay yumukod at nagbigay-galang kay Pradhāneśī nang may debosyon, at saka nagsalita nang ganito.
Verse 40
देवि भण्डासुरेद्रस्य युद्धाय त्वं प्रवर्त्तसे / अतस्तव मया साह्यं कर्तव्यं मन्त्रिनायिके
O Diyosa, ikaw ay sumusulong sa digmaan laban kay Bhaṇḍāsurendra; kaya, O pinunong tagapayo, tungkulin kong tumulong sa iyo.
Verse 41
चत्रजीवमिमं नाम कोदण्डं सुमहत्तरम् / गृहाण जगतामंब दानवानां निबर्हणम्
O Jagadambā, tanggapin mo ang napakadakilang busog na Kodaṇḍa na tinatawag na Catrajīva; ito’y para lipulin ang mga dānava.
Verse 42
इमौ चाक्षयबाणाढ्यौ तूणीरौ स्वर्णचित्रितौ / गृहाण दैत्यनाशाय ममानुग्रहहेतवे
Tanggapin mo ang dalawang sisidlang palaso na ito, ginayakan ng ginto at punô ng mga palasong di nauubos; para sa paglipol sa mga daitya at bilang biyaya sa akin.
Verse 43
इति प्रणम्य शिरसा धनुर्वेदेन भक्तितः / अर्पितांश्चापतूणीराञ्जग्राह प्रियकप्रिया
Pagkasabi nito, ang bihasa sa Dhanurveda ay yumuko at nagbigay-galang nang may debosyon; at tinanggap ng minamahal ng minamahal ang inihandog na busog at mga sisidlang palaso.
Verse 44
चित्रजीवं महाचापमादाय च शूकप्रिया / विस्फारं जनयामास मौर्वीमुद्वाद्य भूरिशः
Kinuha ni Śūkapriyā ang dakilang busog na Citrajīva, at paulit-ulit na hinila ang kuwerdas na maurvī, na nagpalitaw ng malakas na tunog ng pagpitik.
Verse 45
संगीतयोगिनी चापध्वनिना पूरितं जगत् / नाकालयानां च मनोन यनानन्दसंपदा
Napuno ang daigdig ng tunog ng pana ng Yogini ng Awit; maging ang puso ng mga naninirahan sa Naka-loka ay nalubos sa yaman ng ligaya.
Verse 46
यन्त्रिणी चेति द्वे तस्याः परिचारिके / शुकं वीणां च सहसा वहन्त्यौ परिचेरतुः
May dalawang aliping tagapaglingkod siya na tinawag na Yantriṇī; agad nilang dinala ang loro at ang vīṇā at naglingkod sa kanya.
Verse 47
आलोलवलयक्वाणवर्धिष्णुगुणनिस्वनम् / धारयन्ती घनश्यामा चकारातिमनोहरम्
Dinala ni Ghānaśyāmā ang lalong tumitinding matamis na himig, pinalalakas ng kalansing ng mga pulseras na umiindayog, at ginawa itong lubhang kaakit-akit.
Verse 48
चित्रजीवशरासेन भूषिता गीतयोगिनी / कदंबिनीव रुरुचे कदम्बच्छत्रकार्मुका
Ang Yogini ng Awit ay pinalamutian ng mga palasong yari sa balahibo ng citrajīva; tangan ang pana na tila payong-kadamba, siya’y kumislap na parang kumpol ng ulap.
Verse 49
कालीकटाक्षवत्तीक्ष्णो नृत्यद्भुजगभीषणः / उल्लसन्दक्षिणे पाणौ विललास शिलीमुखः
Ang palaso’y matalim na gaya ng sulyap ni Kālī, nakapanghihilakbot na parang ahas na sumasayaw; kumislap sa kanang kamay at lalo pang nagningning.
Verse 50
गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे / तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः
Sumakay siya sa karwaheng may gulong na umaalingawngaw na tila awit; at ang mga Diyosa ay sumunod sa likuran upang maglingkod. Gayon din si Diyosang Śyāmalā, hitik sa kariktan, tangan ang busog at mga palaso.
Verse 51
सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः
Kasingdami ng libu-libong akṣauhiṇī, rumaragasa sa tindi ng bilis, tila lasing sa kapangyarihan; pinuno nila ang lahat ng panig ng maririkit na sigaw na “kilikilā.”
It describes Daṇḍanāthā’s viniryāṇa—her organized departure and advance with Śrī Lalitā’s forces—highlighting the army’s iconography, vehicles, and the cosmic impact of the march.
They are fierce śakti-manifestations within Lalitā’s military retinue: Potrīmukhī Devī and boar-faced (sūkarānana) troops, depicted with terrifying martial attributes and mounts, functioning as specialized divine power-units against asuric hosts.
The three-world reaction is a Purāṇic significance cue: the campaign is framed as a trans-cosmic reordering, not a regional battle—Daṇḍanāthā’s movement signals a level of śakti that can disturb earth, oceans, and even nether realms.