Shloka 10
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् / दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्
Transliteration
vyaktāsyaṃ vikaṭākāraṃ viśaṅkaṭavilocanam / daṃṣṭrākaṭakaṭatkārabadhirīkṛtadiktaṭam
Translation
Lantad ang kanyang mukha, napakabangis ng anyo, nakapanghihilakbot ang mga mata; sa lagutok ng mga pangil, ang mga dulo ng mga dako’y tila nabingi.
Word by Word
व्यक्तmanifest, clearly visible
व्यक्त:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (कृदन्त; √व्यञ्ज्/√व्यक्त् इति भावे, प्रातिपदिकवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
आस्यम्mouth, face
आस्यम्:
विशेष्य (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootआस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विकटhideous, grotesque
विकट:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविकट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आकारम्form, shape
आकारम्:
विशेष्य (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootआकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (or नपुंसक as variant; here taken as masc acc.)
विशङ्कटvery wide, gaping
विशङ्कट:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविशङ्कट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विलोचनम्eye
विलोचनम्:
विशेष्य (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootविलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दंष्ट्राtusk, fang
दंष्ट्रा:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
कट‘kaṭ’ sound (onomatopoeic)
कट:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद; ध्वन्यनुकरणे)
कटत्making a ‘kaṭ’ sound
कटत्:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootकटत् (कृदन्त; √कट्/अनुकरणधातु, शतृ-प्रत्ययान्त)
Formअव्ययवत्/समासपूर्वपद; शतृ (present active participle)
कारsound, making
कार:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
बधिरीकृतdeafened, made deaf
बधिरीकृत:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबधिरीकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) + णिच्, क्त-प्रत्ययान्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त (PPP) ‘made deaf’
दिक्direction, quarter
दिक्:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद; ‘direction’)
तटम्bank, edge, region
तटम्:
विशेष्य (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन