Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅgapāda, ang ika-34 na kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng paglitaw ng mga alagad ni Vyāsa.” Wika ni Sūta: Si Devamitra at si Śākalya, dakilang kaluluwa, pinakamainam sa mga dvija, marunong at dalubhasa sa Veda, ay lumikha ng limang saṃhitā.

Verse 2

पञ्च तस्याभवञ्छिष्या मुद्गलो गोखलस्तथा / खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः

Mayroon siyang limang alagad: Mudgala, Gokhala, Khalīyān, Sutapā, Vatsa, at ang ikalima ay Śaiśireya.

Verse 3

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाको वैणो रथीतरः / निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः

Ang dakilang brahmana na si Śāka Vaina Rathītara ay nagbigkas ng tatlong saṃhitā; at muling inayos niya ang Nirukta bilang ikaapat.

Verse 4

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः पैलश्चेक्षलकस्तथा / धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः

May apat siyang alagad—Paila, Ikṣalaka, ang marunong na Tabalāka, at Gaja—pawang mga dakilang brahmana.

Verse 5

बाष्कलिस्तु भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः / त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः

Si Bāṣkali na mula sa angkan ni Bhāradvāja ay nagbigkas ng tatlong saṃhitā; nagkaroon siya ng tatlong alagad na dakilang kaluluwa at puspos ng kabutihan.

Verse 6

धीमांश्च त्वापनापश्च पान्नगारिश्च बुद्धिमान् / तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः

Si Dhīmān, Āpanāpa, ang matalinong Pānna-gāri, at ang ikatlong si Ārjava—sila’y mga tagapagtangan ng panatang pinupuri dahil sa kanilang pag-aayuno at tapa.

Verse 7

वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः / इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

Sila’y walang pagnanasa, may dakilang ningning, at bihasa sa kaalaman ng saṃhitā; kaya sila ang tinawag na Bahūvṛca, na nagpalaganap ng mga saṃhitā.

Verse 8

वैशंपायनशिष्यो ऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् / षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः

Ang alagad ni Vaiśaṃpāyana ay maayos na nagtipon at nag-ayos ng Yajurveda ayon sa tuntunin. Ipinahayag niya ang walumpu’t anim na mapagpalang Saṃhitā ng Yajus.

Verse 9

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगूहुस्ते विधानतः / एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः

Ibinigay niya ang mga Saṃhitā na iyon sa mga alagad, at tinanggap nila ayon sa wastong tuntunin. Ngunit doon, ang dakilang asceta na si Yājñavalkya ay nag-iisang itinakwil.

Verse 10

षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः / सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः

Gayon din, walumpu’t anim na alagad ang naging tagapag-ayos ng iba’t ibang anyo ng mga Saṃhitā. Sa kanilang lahat, tatlong uri ng pagkakaiba ang kinikilalang binanggit.

Verse 11

त्रिधा भेदास्तु ते वेदभेदे ऽस्मिन्नवमे शुभे / उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः

Sa mapagpalang ikasiyam na paghahating ito ng Veda, may tatlong pagkakaiba: Udīcya, Madhyadeśya, at Prācya, na magkakahiwalay ang paraan.

Verse 12

श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः संबभूव ह / मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः

Sa mga Udīcya, si Śyāmāyani ang naging pangunahing pinuno. At si Āsuri, tagapagtatag ng katayuan sa Madhyadeśa, ay inaalala bilang una.

Verse 13

आलंबिरादिः प्राच्यानां त्रयोदेश्यादयस्तु ते / इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः

Sa mga taga-silangan ay naroon sina Ālaṃbira at iba pa, at sina Trayodeśya at iba pa; sila ang tinawag na Caraka, mga dvija na bumibigkas ng Saṃhitā.

Verse 14

ऋषय ऊचुः चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः / किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे

Sinabi ng mga rishi: “O Sūta, ipaliwanag nang ayon sa katotohanan kung bakit naging Caraka ang mga adhvaryu. Anong pagsasagawa ang ginawa nila, o sa anong dahilan nila tinanggap ang pagiging Caraka?”

Verse 15

सूत उवाच कार्यमासीदृषीणां च किञ्चिद्ब्राह्मणसत्तमाः / मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्

Sinabi ni Sūta: “O mga dakilang brahmana, may isang gawain ang mga rishi. Nang marating nila ang likod ng Bundok Meru, noon sila nag-usap-usap sa isa’t isa, na nagsasabing ‘tv’.”

Verse 16

यो वात्र सप्तरात्रेण नागच्छेद्द्विजसत्तमः / स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः

Sinumang dakilang dvija na hindi makarating dito sa loob ng pitong gabi, tunay na magkakamit ng kasalanang brahmahatyā; ito ang itinakdang panahon na aming ipinahayag.

Verse 17

ततस्ते सगणाः सर्वे वैशंपायनवर्जिताः / प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्

Pagkaraan, silang lahat kasama ang kani-kanilang pangkat, maliban kay Vaiśaṃpāyana, ay umalis sa loob ng pitong gabi patungo sa pook na pinagkasunduan ang kasunduan.

Verse 18

ब्रह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्यां चकार सः / शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्

Ayon sa salita ng mga Brahmana, tinanggap niya ang pag-penitensiya para sa brahmahatyā. Pagkaraan, tinipon niya ang mga alagad at nagsalita si Vaiśampāyana.

Verse 19

ब्रह्महत्यां चरध्वं वै मत्कृते द्विजसत्तमाः / सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः

O mga dakilang dvija, alang-alang sa akin ay isagawa ninyo ang penitensiya para sa brahmahatyā. Magtipon kayong lahat at magsalita ng kapaki-pakinabang na salita ayon sa nais ninyo.

Verse 20

याज्ञवल्क्य उवाच अहमेकश्चरिष्यामि तिष्ठन्तु मुनयस्त्विमे / बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः

Sinabi ni Yājñavalkya: “Ako lamang ang magsasagawa ng penitensiyang ito; manatili rito ang mga muni. Pinatibay ng sarili kong tapa, sa lakas ay aking papasanin ito.”

Verse 21

एव मुक्तस्ततः क्रुद्धो या५वल्क्यम थात्यजत् / उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे

Nang masabi iyon, nagalit siya at itinakwil si Yājñavalkya at nagsabi: “Lahat ng iyong natutuhan, isauli mo sa akin.”

Verse 22

एवमुक्तः सरूपाणि यजूंषि गुरवे ददौ / रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः

Nang utusan nang gayon, ibinalik niya sa guro ang mga mantra ng Yajus kasama ang kanilang anyo; at ang mga alagad na dakilang brahmavid ay isinuka iyon na may halong dugo upang maibigay muli.

Verse 23

ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः / सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति

Pagkaraan, ang dwija ay nagtatag sa pagninilay at sumamba kay Surya. Naabot niya ang Brahman na sumibol sa Araw at nanatiling matatag doon.

Verse 24

ततो यानि गतान्यूर्ध्वं यजूष्यादित्यमडलम् / तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये

Pagkaraan, ang mga mantra ng Yajus na umakyat sa ibabaw ng mandala ni Aditya ay ibinigay ng nalugod na Surya kay Brahmarati.

Verse 25

अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवक्ल्याय धीमते / यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्

Si Martanda Surya, sa anyong kabayo, ay nagkaloob ng mga mantra ng Yajus kay Yajnavalkya na marunong; na binibigkas at pinag-aaralan ng mga Brahmin.

Verse 26

अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनो ऽमवन् / ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः

Dahil ibinigay sa anyong kabayo, naligtas ang mga Vājin (sanga ng pagbigkas). At yaong nagsagawa ng pagtubos sa kasalanang brahmahatyā ay inaalala bilang ‘Caraka’ ayon sa caraṇa.

Verse 27

वैशंपायनशिष्यास्ते चरकाः समुदाहृताः / इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत

Ang mga Caraka na iyon ay tinawag na mga alagad ni Vaishampayana. Sa gayon sila ang ‘Caraka’; ngayon, unawain din ang tungkol sa ‘Vājin’.

Verse 28

या५वल्क्यस्य शिष्यास्ते कण्वो बौधेय एव च / मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ

Ang mga alagad ni Yājñavalkya ay sina Kaṇva at Baudheya; gayundin sina Madhyandina, Sāpatya, Vaidheya, at Adhabauddhaka.

Verse 29

तापनीयश्च वत्साश्च तथा जाबालकेवलौ / आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः

Si Tāpanīya at ang mga Vatsa; gayundin ang dalawang Jābālaka; at saka sina Āvaṭī, Puṇḍra, Vaiṇoya, kasama si Parāśara.

Verse 30

इत्येते वाजिनः प्रोक्ता दशपञ्च च सत्तमाः / शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः

Sa ganito, ang mga Vājina (mga sangay) ay binanggit—labinlima at pito, kaya dalawampu’t dalawa; at ang mga pagkakaibang pagbasa ng Yajus ay dapat malaman na isang daan at isa.

Verse 31

पुत्रमध्यापयामास सुमन्तुमथ जैमिनिः / सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः

Itinuro ni Jaimini ang pag-aaral (ng Veda) sa kanyang anak na si Sumantu; at si Sumantu naman ay muling nagturo sa kanyang anak na si Sutvān.

Verse 32

सुकर्माणं ततः सुन्वान्पुत्रमध्यापयत्पुनः / स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः

Pagkaraan, itinuro ni Sunvān sa kanyang anak na si Sukarmā; at si Sukarmā ay agad na nag-aral ng isang libo (na aralin) at natamo rin ang mga Saṃhitā.

Verse 33

प्रोवाचाथ सहस्रस्य सुकर्मा सूर्यवर्चसः / अनध्यायेष्वधीयानांस्तञ्जघान शतक्रतुः

Pagkatapos, nagsalita si Sukarmā na may ningning na gaya ng araw sa gitna ng sanlibo; yaong nag-aaral kahit sa panahong anadhyāya ay pinaslang ni Śatakratu (Indra).

Verse 34

प्रायोपवेशमकरोत्ततो ऽसौ शिष्यकारमात् / क्रुद्धं दृष्ट्वा ततः शक्रोवरं सो ऽथ पुनर्ददौ

Pagkaraan, dahil sa alagad, ginawa niya ang prāyopaveśa; nang makita siyang nagngangalit, muling nagkaloob ng biyaya si Śakra (Indra).

Verse 35

भविष्यतो महावीर्यौं शिष्यौ ते ऽतुलवर्चसौ / अधीयातां महाप्राज्ञौ सहस्रं संहिता उभौ

Sa hinaharap, magkakaroon ka ng dalawang alagad na may dakilang lakas at di-mapapantayang ningning; kapwa sila magiging lubhang marunong at mag-aaral ng sanlibong saṃhitā.

Verse 36

एते सुरा महाभागाः संक्रुद्धा द्विजसत्तम / इत्युक्त्वा वासवः श्रीमान्सुकर्माणं यशस्विनम्

O pinakamainam sa mga dvija, ang mga mapalad na deva na ito ay lubhang nagngangalit—wika ni Vāsava (Indra) na marangal, at sinabi ito kay Sukarmā na bantog.

Verse 37

शान्तक्रोधं द्विजं दृष्ट्वा क्षिप्रमन्तर धात्प्रभुः / तस्य शिष्यो ऽभवद्धीमान् पौष्यञ्जिर्द्विजसत्तमाः

Nang makita ang dvija na napawi na ang poot, agad na naglaho ang Panginoon; at ang kanyang alagad ay naging si Pauṣyañji na marunong, O pinakamainam sa mga dvija.

Verse 38

हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः / अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः

Si Hiraṇyanābha ng Kosala ang naging ikalawang hari. Itinuro ni Pausyāñji sa mga alagad ang kalahating libo (limandaang) banal na “Tu-saṃhitā”.

Verse 39

ते नाम्नोदीच्यसामानः शिष्याः पौष्यञ्जिनः शुभाः / सत्त्वानि पञ्च कौशिल्यः संहिताना मधीतवान्

Sila ang mga mapalad na alagad ni Pausyāñji, na kilala sa pangalang Udīcyasāmāna. Pinag-aralan ni Kauśilya ang limang ‘sattva’ (pangunahing bahagi) ng mga saṃhitā.

Verse 40

शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः / लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा / पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत

Ang mga alagad ni Hiraṇyanābha ay inalaala bilang mga Prācyasāmaga—Laugākṣi, Kuśumi, Kuśīdi, at Lāṅgali. Si Pausyāñji ay may apat ding alagad; unawain ang pagkakaiba ng kanilang mga sangay.

Verse 41

नाडायनीयः सहतण्डिपुत्रस्तस्मादनोवैननामा सुविद्वान् / सकोतिपुत्रः सुसहाः सुनामा चैतान्भेदान्वित्तलौगाक्षिणस्तु

Ang mga sangay ng linya ni Laugākṣi ay: Nāḍāyanīya, anak ni Sahataṇḍi; mula sa kanya si Anovaina, ang lubhang marunong; sumunod ang anak ni Sakoti; at sina Susahā at Sunāmā. Ito ang mga pagkakaibang sangay ni Laugākṣi.

Verse 42

त्रयस्तु कुशुमेः शिष्या औरसः स पराशरः

May tatlong alagad si Kuśumi; si Parāśara ay ang kanyang sariling anak (aurasa).

Verse 43

नाभिर्वित्तस्तु तेजस्वी त्रिविधा कौशुमाः स्मृताः / शौरिषुः शृङ्गिपुत्रश्च द्वावेतौ तु चिरव्रतौ

Si Nabhirvitta ay isang maningning na rishi; sa Smṛti ay binanggit na may tatlong sangay ang Kauśuma. Sina Śauriṣu at Śṛṅgiputra—kapwa sila mga may mahabang panata.

Verse 44

राणायनीयिः सौमित्रिः सामवेदविशारदौ / प्रोवाच संहितास्ति स्रः शृङ्गिपुत्रौ महात्पाः

Sina Rāṇāyanīyi at Saumitri—kapwa bihasa sa Sāmaveda. Ang mga dakilang Śṛṅgiputra ay nagturo ng mga saṃhitā.

Verse 45

वैनः प्राजीनयोगश्च सुरालश्च द्विजौत्तमः / प्रोवाच संहिताः षट्तु पाराशर्यस्तु कौथुमः

Sina Vaina, Prājīnayoga, at Surāla—mga natatanging dvija. Si Pārāśarya Kauthuma ay nagturo ng anim na saṃhitā.

Verse 46

आसुरायणवैशाख्यौ वेदवृद्धपरायणौ / प्राचीनयोगपुत्रश्च बुद्धिमांश्च पतञ्जलिः

Sina Āsurāyaṇa at Vaiśākhya—kapwa nakatuon sa mga matatandang tagapangalaga ng Veda. At naroon din si Patañjali na marunong, anak ni Prācīnayoga.

Verse 47

कौथुमस्य तु भेदाश्च पाराशर्यस्य पट् समृताः / लाङ्गलः शालिहोत्रश्च षडुवाचाथ संहिताः

Ang mga pagkakaiba ng Kauthuma at ang kay Pārāśarya ay inaalalang tig-anim. Pagkaraan, sina Lāṅgala at Śālihotra ay nagturo ng anim na saṃhitā.

Verse 48

हालिनिर्ज्यामहानिश्च जैमिनिर्लोमगायनिः / कण्डुश्च कोहलश्चैव षडे ते लाङ्गलाः स्मृताः

Sina Hālinirjyā, Mahāniśca, Jaimini, Lomagāyani, Kaṇḍu at Kohala—ang anim na ito ay inaalala bilang mga ‘Lāṅgala’.

Verse 49

एते लाङ्गलिनः शिष्याः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः / एको हिरण्यनाभस्य कृतः शिष्यो नृपात्मजः

Sila ang mga alagad ni Lāṅgali, na sa pamamagitan nila naipalaganap ang mga Saṃhitā; sa kanila, may isang anak ng hari na ginawang alagad ni Hiraṇyanābha.

Verse 50

सो ऽकरोत्तु चतुर्विशसंहिता द्विपदां वरः / प्रोवाच चैव शिष्येभ्यो येभ्यस्ताश्च निबोधत

Ang dakilang taong iyon ay lumikha ng dalawampu’t apat na Saṃhitā; at sa mga alagad na kanyang tinuruan—alamin din ninyo iyon.

Verse 51

राडिश्च राडवीयश्च पञ्जमौ वाहनस्तथा / तलको माण्डुकश्चैव कालिको राजिकंस्तथा

Sina Rāḍi, Rāḍavīya, Pañjama, Vāhana, Talaka, Māṇḍuka, Kālika, at Rājika—ang mga pangalang ito ay binanggit din (sa mga alagad).

Verse 52

गौतमश्चाजबस्तश्च सोमराजायनस्ततः / पुष्टिश्च परिकृष्टश्च उलूखलक एव च

Pagkaraan ay binanggit din sina Gautama, Ājabasta, Somarājāyana, Puṣṭi, Parikṛṣṭa, at Ulūkhalaka (sa hanay ng mga alagad).

Verse 53

यवीयसस्तु वै शालीरङ्गुलीयश्च कौशिकः / शालिमञ्जरिपाकश्च शधीयः कानिनिश्च यः

Si Yavīyasa, Śālīrāṅgulīya Kauśika, Śālimañjaripāka, Śadhīya, at Kāninī—ito ang mga pangalang binanggit para sa mga sāmagā.

Verse 54

पाराशर्यस्तु धर्मात्मा इति क्रान्तास्तु सामगाः / सामगानां तु सर्वेषां श्रेष्ठौ द्वौ परिकीर्त्तितौ

“Si Pārāśarya ay may pusong dharma”—sa gayon nakilala ang mga sāmagā; sa lahat ng sāmagā, dalawang tao ang itinuring na pinakadakila.

Verse 55

पौष्यञ्जिश्च कृतश्चैव संहितानां विकल्पकौ / अथर्वाणं द्विधा कृत्वा सुमन्तुरददाद्द्विजाः

Sina Pauṣyañji at Kṛta ang mga tagapag-ayos ng paghahati ng saṃhitā; O mga dvija, hinati ni Sumantu ang Atharvaveda sa dalawa at ipinasa.

Verse 56

कबन्धाय पुनः कृष्णं स च विद्वान्यथाश्रुतम् / कबन्धस्तु द्विधा कृत्वा पथ्यायैकं पुनर्ददौ

Pagkaraan, muling ibinigay kay Kabandha ang Kṛṣṇa (Atharva); siya’y marunong ayon sa kanyang napakinggan. Hinati ni Kabandha sa dalawa at ibinigay muli ang isang bahagi kay Pathya.

Verse 57

द्वितीयं देवदर्शायस चतुर्धाकरोत्प्रभुः / मोदो ब्रह्मबलश्चैव पिप्पलादस्तथैव च

Ang ikalawang bahagi ay (napunta) kay Devadarśa; hinati ito ng panginoon sa apat—Modo, Brahmabala, at gayundin si Pippalāda.

Verse 58

शौल्कायनिश्च धर्मज्ञश्चतुर्थस्तपसि स्थितः / देवदर्शस्य चत्वारः शिष्या ह्येते दृढव्रताः

Si Śaulkāyani ay dalubhasa sa dharma at ang ikaapat na nananatili sa matinding tapa. Ang apat na alagad ni Devadarśa na ito ay pawang matitibay sa kanilang panata.

Verse 59

पुनश्च त्रिविधं विद्धि पथ्यानां भेदमुत्तमम् / जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनकः स्मृतः

Muli, alamin ang tatlong dakilang pagkakaiba ng tradisyong Pathya: Jājali, Kumudādi, at ang ikatlo ay tinatawag na Śaunaka.

Verse 60

शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकान्तु बभ्रवे / द्द्वितीयां संहितां धीमान्सैन्धवायनसंज्ञि ते

Hinati ni Śaunaka sa dalawa at ibinigay ang isa kay Babhrū; ang ikalawang saṃhitā ay ibinigay ng marunong sa tinatawag na Saindhavāyana.

Verse 61

सैन्धवो मुञ्जकेश्यश्च भिन्नामाधाद्द्विधा पुनः / नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः

Muling inayos nina Saindhava at Muñjakeśya ang nahating tradisyon sa dalawang bahagi; ang Nakṣatrakalpa at Vaitāna ang ikatlong paraan ng saṃhitā.

Verse 62

चतुर्थोंऽगिरसः कल्पः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः / श्रेष्ठास्त्वथर्वणामेते संहितानां विकल्पकाः

Ang ikaapat ay Āṅgirasa-kalpa at ang ikalima ay Śānti-kalpa. Sila ang kinikilalang pinakamahuhusay na tagapag-ayos ng mga anyo ng saṃhitā ng Atharvaṇa.

Verse 63

खड्गः कृत्वा मया युक्तं पुराणमृषिसत्तमाः / आत्रेयः सुमतिर्धीमान्काश्यपो ह्यकृतव्रणः

O mga pinakadakilang rishi! Inihanay ko ang Puranang ito na matalas na parang tabak; sina Atreya, ang marunong na Sumati, at si Kasyapa na tinatawag na Akṛtavraṇa [ang mga tagapagdala].

Verse 64

भारद्वाजो ऽग्निवर्चाश्च वासिष्ठा मित्रयुश्च यः / सावर्णिः सोमदत्तिश्च सुशर्मा शांशपायनः

Sina Bharadvaja, Agnivarca, Vasistha at Mitrayu; gayundin sina Savarni, Somadatta, Susharma at Shamsapayana.

Verse 65

एते शिष्या मम प्रोक्ताः पुराणेषु धृतव्रताः / त्रिभिस्तत्र कृतास्तिस्रः संहिताः पुनरेव हि

Sila ang aking mga alagad na binanggit, matatag sa panata sa mga Purana; doon, silang tatlo ay muling lumikha ng tatlong Saṃhitā.

Verse 66

काश्यपः संहिता कर्त्ता सावर्णिः शांशपायनः / मामिका तु चतुर्थी स्याच्चतस्रो मूलसंहिताः

Si Kasyapa ang may-akda ng Saṃhitā; sina Savarni at Shamsapayana [iba pang may-akda]. Ang akin (Māmikā) ang ikaapat—ito ang apat na pangunahing Saṃhitā.

Verse 67

सर्वास्ता हि चतुष्पादाः सर्वाश्चैकार्थवाचिकाः / पाठान्तरे वृथाभूता वेदशाखा यथा तथा

Lahat ng iyon ay may apat na bahagi at iisang diwa ang sinasabi; ngunit sa pagkakaiba ng pagbasa, nagiging walang saysay na pagkakaiba, gaya ng mga sangay ng Veda.

Verse 68

चतुः साहस्रिकाः सर्वाः शांशपायनिकामृते / लौमहर्षणिका मूला ततः काश्यपिका परा

Sa banal na pagbasa ng Śāṃśapāyanika na tulad ng amṛta, ang lahat ng ito ay mga pangkat na apat na libo. Ang ugat ay ang tradisyong Laumaharṣaṇika, at pagkatapos ay ang dakilang tradisyong Kāśyapika.

Verse 69

सावर्णिका तृतीयासावृजुवाक्यार्थमण्डिता / शांशपायनिका चान्या नोदनार्थविभूषिता

Ang ikatlong tradisyong Sāvarṇika ay pinalamutian ng kahulugang tuwiran ng mga salita. Ang isa pang tradisyong Śāṃśapāyanika ay pinararangalan ng kahulugang nagbibigay-sigla sa diwa.

Verse 70

सहस्राणि ऋचां चाष्टौ षट्शतानि तथैव च / एताः पञ्चदशान्याश्च दशान्या दशभिस्तथा

Ang bilang ng mga ṛc ay walong libo, at may dagdag pang anim na raan. Bukod dito, binanggit pa ang labinlima, ang sampu, at gayundin ang pagbibilang na tig-sasampu.

Verse 71

सवालखिल्याः सप्तैताः ससुपर्णाः प्रकीर्त्तिताः / अष्टौ सामसहस्राणि सामानि च चतुर्द्दश

Ang pitong pangkat na ito, kasama ang Vālakhilya at Suparṇa, ay ipinahayag na tanyag. May walong libong sāman, at binanggit din ang labing-apat na awit na sāman.

Verse 72

सारण्यकं सहोहं च एतद्गायन्ति सामगाः / द्वादशैव सहस्राणि च्छन्द आध्वर्यवं स्मृतम्

Ang ‘Sāraṇyaka’ at ‘Sahoha’ ang inaawit ng mga sāmagā. Ang chandas na Adhvaryava ay inaalala sa smṛti na may labindalawang libo.

Verse 73

यजुषां ब्राह्मणानां च तथा व्यासो व्यकल्पयत् / सग्राम्यारण्यकं तस्मात्समन्त्रकरणं तथा

Inayos din ni Vyasa ang mga Brahmana ng Yajurveda sa gayong paraan; at mula roon ay binuo niya ang mga bahaging grāmya at āraṇyaka, kalakip ang mga banal na mantra.

Verse 74

अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् / ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्

Mula rito, ang salaysay ay tinatawag na “pūrvā”; ang grāmya–āraṇyaka na may kasamang mga mantra ay inaalala bilang Ṛk, Brāhmaṇa, at Yajus.

Verse 75

तथा हारिद्रवीर्याणां खिलान्युपखिलानितु / तथैव तैत्तिरीयाणां परक्षुद्रा इति स्मृतम्

Gayon din, sa sangay na Hāridravīrya ay may mga khila at upakhila; at sa sangay na Taittirīya, ang mga ito’y inaalala bilang “parakṣudrā”.

Verse 76

द्वे सहस्रे शतन्यूने वेदे वाजसनेयके / ऋग्गमः परिसंख्यातो ब्राह्मणं तु चतुर्गुणम्

Sa Veda Vājasaneya, binilang ang ṛg-gama na dalawang libo bawas isang daan (1900); at ang bahaging Brāhmaṇa ay sinasabing apat na ulit nito.

Verse 77

अष्टौ सहस्राणि शतानि वाष्टावशीतिरन्यान्यधिकानि वा च / एतत्प्रमाणं यजुषामृचां च सशुक्रियं सखिलं याज्ञवल्क्यम्

Walong libo at isang daan, o maaari pang dagdagan ng walumpu’t walo—ito ang sukat ng Yajus at Ṛc; kasama ang Śukrīya at lahat ng khila, ito ang tradisyong Yājñavalkya.

Verse 78

तथा चारणविद्यानां प्रमाणसहितं शृणु / षट्सहस्रमृचामुक्तमृचः षड्विंशतिं पुनः

Gayundin, pakinggan ang bilang at pamantayan ng mga kaalamang Cāraṇa. Sinasabing may anim na libong ṛc, at muli ay may dalawampu’t anim na ṛc pa.

Verse 79

एतावदधिकं तेषां यजुः कि मपि वक्ष्यते / एकादशसहस्राणि ऋचश्चान्या दशोत्तराः

Higit pa riyan, babanggitin din ang Yajus nila. Ang ṛc ay labing-isang libo, at may iba pang ṛc na lampas sa sampu.

Verse 80

ऋचां दशसहस्राणि ह्यशीतिस्त्रिंशदेव तु / सहस्रमेकं मन्त्राणामृचामुक्तं प्रमाणतः

Ang ṛc ay sampung libo, at tunay na may dagdag pang walumpu at tatlumpu. Ayon sa pamantayan, ang mga ṛc ng mga mantra ay sinasabing isang libo’t isa.

Verse 81

एतावानृचि विस्तारो ह्यन्यच्चाथर्विकं बहु / ऋचामथर्वणां पञ्चसहस्राणीति निश्चयः

Ganyan kalawak ang bahagi ng ṛc; at marami rin ang bahagi ng Atharva. Tiyak na ang ṛc ng Atharvan ay limang libo.

Verse 82

सहस्रमन्यद्विज्ञेयमृषि भिर्विशतिं विना / एतदङ्गिरसां प्रोक्तं तेषामारण्यकं पुनः

Dapat pang malaman ang isa pang libo, ngunit hindi kasama ang dalawampu na ukol sa mga ṛṣi. Ito’y sinabi bilang sa mga Aṅgirasa; at muli, naroon din ang kanilang Āraṇyaka.

Verse 83

इति संख्या प्रसंख्याता शाखाभेदास्तथैव तु / कर्तारशचैव शाखानां भेदहेतूंस्तथैव च

Sa ganitong paraan, binilang at inilahad ang dami ng mga pagkakaiba ng mga sangay (śākhā); gayundin ang mga gumawa ng mga sangay at ang mga sanhi ng pagkakahati-hati.

Verse 84

सर्वमन्वन्तरेष्वेवं शाखाभेदाः समाश्रिताः / प्राजापत्या श्रुतिर्नित्या तद्विकल्पास्त्विमे स्मृताः

Sa lahat ng manvantara, ganito nananatili ang mga pagkakaiba ng śākhā. Ang prājāpatya na śruti ay walang hanggan; ang mga pagkakaibang ito’y itinuturing na mga anyong-iba nito.

Verse 85

अनित्यभावाद्देवानां मन्त्रोत्पत्तिः पुनः पुनः / द्वापरेषु पुनर्भेदाः श्रुतीनां परिकीर्त्तिताः

Dahil sa di-panatag na kalagayan ng mga deva, ang paglitaw ng mga mantra ay nangyayari nang paulit-ulit; at sa mga panahong Dvāpara, ang mga pagkakaiba ng śruti ay muling binabanggit.

Verse 86

एवं वेदं तदाप्यस्य भगवानृषिसत्तमः / शिष्चेब्यश्च प्रदत्त्वा तु तपस्तप्तु वन गतः

Sa gayon, noon, ang Bhagavān na pinakadakilang rishi ay ipinagkaloob ang Veda (na inayos) sa mga alagad, at nagtungo sa gubat upang magsagawa ng tapas.

Verse 87

तस्य शिष्यप्रशिष्यैस्तु शाखाभेदास्त्विमे कृताः / अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः

Ang kanyang mga alagad at mga alagad ng alagad ang lumikha ng mga pagkakahating śākhā na ito. Binanggit din ang mga vedāṅga, ang apat na Veda, ang Mīmāṃsā, at ang paglawak ng Nyāya.

Verse 88

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्याश्चेमाश्चतुर्दश / आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः

Ang Dharmaśāstra at ang Purāṇa, at ang labing-apat na banal na kaalaman ay binanggit; gayundin ang Āyurveda, Dhanurveda, at Gāndharva—ang tatlong ito rin ay kabilang.

Verse 89

अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव हि / ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः

Ang Arthaśāstra ang ikaapat; kaya ang mga kaalaman ay tunay na nagiging labing-walo. Unang dapat kilalanin ang mga Brahmarṣi, at pagkatapos nila ang mga Devarṣi.

Verse 90

राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रिधा / काश्यपेषु वसिष्ठेषु तथा भृग्वङ्गिरो ऽत्रिषु

Pagkaraan, mula sa kanila ay may mga Rājarṣi; at ang likas ng mga Ṛṣi ay tatlong uri—sa angkan nina Kāśyapa, Vasiṣṭha, at sa mga lahi nina Bhṛgu, Aṅgiras, at Atri.

Verse 91

पञ्चस्वेतेषु जायन्ते गोत्रेषु ब्रह्मवादिनः / यस्मादृषन्ति ब्रह्माणं ततो ब्रह्मर्षयः स्मृताः

Sa limang gotra na ito isinisilang ang mga Brahmavādin. Sapagkat ‘nakikita’ nila si Brahmā/Brahman, kaya sila’y inaalala bilang mga Brahmarṣi.

Verse 92

धर्मस्याथ पुलस्त्यस्य क्रतोश्च पुलहस्य च / प्रत्यूषस्य च देवस्य कश्यपस्य तथा पुनः

Si Dharma, Pulastya, Kratu, Pulaha, ang deva na si Pratyūṣa, at si Kaśyapa—sila man ay binanggit din (sa banal na salinlahi) na ito.

Verse 93

देवर्षयः सुतास्तेषां नामतस्तान्निबोधत / देवार्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणवुभौ

Sila ang mga anak ng mga devarshi; alamin ang kanilang mga pangalan. Ang dalawang devarshi na anak ni Dharma ay sina Nara at Narayana.

Verse 94

वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु / कुबेरश्चैव पौलस्त्यः प्रत्यूषस्य दलः सुत

Ang mga Valakhilya ay mga anak ni Kratu; si Kardama ay anak ni Pulaha. Si Kubera ay mula kay Paulastya; at si Dala ay anak ni Pratyusha.

Verse 95

नारदः पर्वतश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ / ऋषन्ति वेदान्यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः

Sina Narada at Parvata ay kapwa anak ni Kashyapa. Sapagkat ipinahahayag nila ang mga Veda bilang mga rishi, kaya sila’y tinatawag na devarshi.

Verse 96

मानवे चैव ये वंशे ऐलवंशे च ये नृपाः / ये च ऐक्ष्वाकनाभागा ज्ञेया राजर्षयस्तु ते

Ang mga hari sa angkan ni Manu at sa angkan ni Aila, at ang mga pinuno sa lahi nina Ikshvaku at Nabhaga—sila’y dapat kilalaning mga rajarshi.

Verse 97

ऋषन्ति रञ्जनाद्यस्मात्प्रजा राजर्षयस्ततः / ब्रह्मलोकप्रतिष्ठास्तु समृता ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

Ang mga nagpapasaya sa mga tao at namumuhay na gaya ng rishi ay tinatawag na rajarshi. Ang mga nakatatag sa Brahmaloka ay inaalala bilang malilinis na brahmarshi.

Verse 98

देवलोकप्रतिष्ठास्तु ज्ञेया देवर्षयः शुभाः / इन्द्रलोकप्रतिष्ठास्तु सर्वे राजर्षयो मताः

Ang mga mapalad na Devarshi ay dapat makilalang nananahan sa Devaloka; at ang lahat ng Rajarshi ay itinuturing na nananahan sa Indraloka.

Verse 99

अभिजात्याथ तपसा मन्त्रव्याहरणैस्तथा / ये च ब्रह्मर्षयः प्रोक्ता दिव्या देवर्षयश्च ये

Yaong may marangal na pinagmulan, may tapa, at nagsasaulo ng mga mantra ay tinatawag na Brahmarshi; at yaong may kabanalan ay tinatawag na Devarshi.

Verse 100

राजर्षयस्तथा चैव तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् / भूतं भव्यं भवज्ज्ञानं सत्याभि व्यात्दृतं तथा

Ngayon ay sasabihin ko ang mga tanda ng mga Rajarshi: kaalaman sa nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan, at malinaw na pagbigkas ng katotohanan.

Verse 101

संतुष्टाश्च स्वयं ये तु संबुद्धा ये च वै स्वयम् / तपसेह प्रसिद्धा ये गर्भे यैश्च प्रवेदितम्

Yaong kusang nasisiyahan, kusang nagigising sa pagkaunawa; bantog sa tapa, at yaong ang kaalaman ay nahayag na mula pa sa sinapupunan.

Verse 102

मन्त्रव्याहारिणो ये च ऐश्वर्यात्सर्वगाश्च ये / एते राजर्षयो युक्ता देवाद्विजनृपाश्च ये

Yaong bumibigkas ng mga mantra at, dahil sa banal na kapangyarihan, nakararating sa lahat ng dako—sila ang karapat-dapat na Rajarshi, mga haring dvija na tulad ng mga deva.

Verse 103

एतान्भावानधिगता ये वै त ऋषयो मताः / सप्तैते सप्तभिश्चैव गुणैः सप्तर्षयः स्मृताः

Yaong mga nakatamo ng mga kalagayang ito ang itinuturing na mga Ṛṣi. Ang pitong ito, taglay ang pitong katangian, ay inaalala bilang Saptarṣi.

Verse 104

दीर्घायुषो मन्त्रकृत ईश्वराद्दिव्यचक्षुषः / बुद्धाः प्रत्यक्ष धर्माणो गोत्रप्रावर्त्तकाश्च ते

Sila’y mahahaba ang buhay, ganap sa bisa ng mantra, at may banal na paningin sa biyaya ni Īśvara. Sila’y naliwanagan, nakaaalam ng dharma nang tuwiran, at mga nagpasimula rin ng mga gotra.

Verse 105

षट्कर्मनिरता नित्यं शालीना गृहमेधिनः / तुल्यैर्व्यवहरन्ति स्म ह्यदुष्टैः कर्महेतुभिः

Sila’y laging masigasig sa anim na tungkulin, mga mahinahong maybahay. Nakikitungo sila sa mga kapantay, na may malinis at di-masamang layon ng gawa.

Verse 106

अग्राम्यैर्वर्त्तयन्ति स्म रसैश्चैव स्वयङ्कृतैः / कुटुंबिनो बुद्धिमन्तो वनान्तरनिवासिनः

Namuhay sila nang malayo sa karaniwang layaw, at tumustos sa mga payak na katas na sila mismo ang gumawa. Sila’y may pamilya, marurunong, at naninirahan sa kaloob-looban ng gubat.

Verse 107

कृतादिषु युगाख्यासु सर्वैरेव पुनः पुनः / वर्णाश्रमव्यवस्थानं क्रियते प्रथमं तु वै

Sa mga yugáng tinatawag na Kṛta at iba pa, sa bawat pagkakataon at ng lahat, unang itinatatag ang kaayusang varṇa at āśrama.

Verse 108

प्राप्ते त्रेतायुगमुखे पुनः सप्तर्षयस्त्विह / प्रवर्त्तयन्ति ये वर्णानाश्रमांश्चैव सर्वशः

Sa pagsisimula ng Tretā-yuga, muling itinatatag dito ng mga Saptarṣi ang kaayusan ng varṇa at āśrama sa lahat ng paraan.

Verse 109

तेषामेवान्वये वीरा उत्पद्यन्ते पुनः पुनः / जायमाने पितापुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि

Sa kanilang angkan, ang mga bayani ay muling isinisilang; sa pagsilang ng ama at anak, ang anak ay tunay na ang ama na nagbalik (muling kapanganakan).

Verse 110

एवं संतत्य विच्छेदाद्वर्तयन्त्यायुगक्षयात् / अष्टाशीतिसहस्राणि प्रोक्तानि गृहमेधिनाम्

Gayon, mula sa pagkaputol ng salinlahi hanggang sa pagwawakas ng yuga, nagpapatuloy ito; para sa mga gṛhamedhin, binanggit ang walumpu’t walong libo (bilang/uri).

Verse 111

अर्यम्णो दक्षिणं ये तु पितृयानं समाश्रिताः / दाराग्निहोत्रिणस्ते वै यै प्रजाहेतवः स्मृताः

Ang mga sumasandig sa timog na landas ni Aryaman, ang Pitṛyāna, ay mga maybahay na may asawa at nagsasagawa ng agnihotra; sila ang inaalala bilang sanhi ng lahi at mamamayan.

Verse 112

गृहमेधिनस्त्वसंख्येयाः श्मशानान्याश्रयन्ति ते / अष्टाशीतिसहस्राणि निहिता उत्तरापथे

Di-mabilang na mga gṛhamedhin ang sumasandig sa mga libingan at pook ng pagsusunog; ang walumpu’t walong libo ay sinasabing nakalagak sa Utarāpatha (landas sa hilaga).

Verse 113

ये श्रूयन्ते दिवं प्राप्ता ऋषयो ह्यूर्ध्वरेतसः / मन्त्रब्राह्मणकर्त्तारो जायन्ते च युगक्षयात्

Ang mga rishi na tinatawag na nakarating sa makalangit na daigdig, ang mga ūrdhvaretas, sa pagwawakas ng yuga ay muling isinisilang bilang mga tagapaglikha ng mga mantra at ng mga Brāhmaṇa.

Verse 114

एवमावर्त्तमानास्तेद्वापरेषु पुनः पुनः / कल्पानामार्षविद्यानां नानाशास्त्रकृतश्च ये

Sa ganitong paraan, sila’y paulit-ulit na lumilitaw sa mga panahong Dvāpara; sila ang mga tagapagbuo ng kaalamang āṛṣi para sa mga kalpa at mga may-akda ng sari-saring śāstra.

Verse 115

क्रियते यैर्व्यवत्दृतिर्वैदिकानां च कर्मणाम् / वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन्द्वापरेषु पुनः पुनः

Sila ang nagtatakda ng kaayusan at paghahati ng mga gawaing Vedic; sa Manvantara ni Vaivasvata na ito, sila’y muling lumilitaw sa mga panahong Dvāpara.

Verse 116

अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदा व्यस्ता महर्षिभिः / सप्तमे द्वापरे व्यमताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा

Dalawampu’t walong ulit na pinaghiwa-hiwalay ng mga mahārṣi ang mga Veda; sa ikapitong Dvāpara, si Svayambhū mismo ang nagbahagi ng mga Veda.

Verse 117

द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः / तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे च बृहस्पतिः

Sa ikalawang Dvāpara, si Prajāpati ang Vedavyāsa; sa ikatlo, si Uśanā ang Vyāsa; sa ikaapat, si Bṛhaspati.

Verse 118

सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः / सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे स्मृतः

Sa ikalima, si Savitā ang itinuturing na Vyāsa; sa ikaanim, si Mṛtyu ang Panginoon na binanggit. Sa ikapito, gayundin si Indra, at sa ikawalo, si Vasiṣṭha ang inaalala.

Verse 119

सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः / एकादशे तु त्रिवर्षा सनद्वाजस्ततः परम्

Sa ikasiyam, si Sārasvata; sa ikasampu, si Tridhāmā ang binanggit. Sa ikalabing-isa, si Trivarṣā, at pagkatapos ay si Sanadvāja.

Verse 120

त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे / त्रैय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः

Sa ikalabintatlo, si Antarikṣa; sa ikalabing-apat, si Dharma ay binabanggit din. Sa ikalabinlima, si Traiyyāruṇi, at sa ikalabing-anim, si Dhanañjaya.

Verse 121

कृतञ्जयः सप्तदशे ऋजीषो ऽष्टादशे स्मृतः / ऋजीषात्तु भरद्वाजो भरद्वाजात्तु गौतमः

Sa ikalabimpito, si Kṛtañjaya; sa ikalabingwalo, si Ṛjīṣa ang inaalala. Mula kay Ṛjīṣa ay si Bharadvāja, at mula kay Bharadvāja ay si Gautama.

Verse 122

गौतमादुत्तमश्चैव ततो हर्यवनः स्मृतः / हर्यवनात्परो वेनः स्मृतो वाजश्रवास्ततः

Mula kay Gautama ay si Uttama; pagkatapos ay binanggit si Haryavana. Pagkaraan ni Haryavana ay si Vena, at kasunod nito si Vājaśravā na inaalala.

Verse 123

अर्वाक्च वाजश्रवसः सोममुख्यायनस्ततः / तृणबिन्दुस्ततस्तस्मात्ततजस्तृणबिन्दुतः

Mula kay Arvāk ay isinilang si Vājaśravasa, mula sa kanya si Somamukhyāyana; sumunod si Tṛṇabindu, mula sa kanya si Tātaja, at mula kay Tātaja ay muling isinilang si Tṛṇabindu.

Verse 124

ततजाच्च स्मृतः शक्तिः शक्तेश्चापि पराशरः / जातूकर्णो भवत्तस्मात्त स्माद्द्वैपायनः स्मृतः

Mula kay Tātaja ay inaalala si Śakti, mula kay Śakti si Parāśara; mula sa kanya si Jātūkarṇa, at mula kay Jātūkarṇa ay si Dvaipāyana (Vyāsa) na kilala.

Verse 125

अष्टाविंशतिरित्येते वेदव्यासाः पुरातनाः / भविष्ये द्वापरे चैव द्वोणिर्द्वैपायने ऽपि च

Ang mga sinaunang Vedavyāsa na ito ay sinasabing dalawampu’t walo; at sa darating na Dvāpara ay lilitaw din sina Dvoṇi at Dvaipāyana bilang Vyāsa.

Verse 126

वेदव्यासे ह्यतीते ऽस्मिन्भविता सुमहातपाः / भविष्यन्ति भविष्येषु शाखाप्रमयनानि तु

Pagkalipas ng Vedavyāsa na ito, lilitaw ang mga dakilang asceta; at sa mga darating na panahon, magpapatuloy ang pagtatatag at pagpapalaganap ng mga sangay ng Veda.

Verse 127

तस्यैव ब्रह्मणो ब्रह्म तपसः प्राप्तमव्ययम् / तपसा कर्म च प्राप्तं कर्मणा चापि ते यशः

Ang di-nagmamaliw na Brahman ng Brahman na yaon ay nakakamit sa pamamagitan ng tapa; sa tapa natatamo ang kaganapan ng gawa, at sa gawa rin nakakamit ang iyong dangal at pangalan.

Verse 128

पुनश्च तेजसा सत्यं सत्येनानन्दमव्ययम् / व्याप्तं ब्रह्मामृतं शुक्रं ब्रह्मैवामृतमुच्यते

Muli, sa tejas nahahayag ang katotohanan, at sa katotohanan ang ananda na di-nagmamaliw. Ang Brahman na lumalaganap sa lahat, dalisay at anyong amrita—siya ring tinatawag na Amrita.

Verse 129

ध्रुवमेकाक्षरमिदमोमित्येव व्यवस्थितम् / बृहत्वाद्बृंहणाच्चैव तद्ब्रह्मेत्यभिधीयते

Ang matatag na iisang pantig na ito ay itinatag bilang “Om”. Dahil sa kadakilaan at kapangyarihang magpalawak, ito’y tinatawag na “Brahman”.

Verse 130

प्रमवा वस्थितं भूयो भूर्भुवः स्वरिति स्मृतम् / अथर्वऋग्यजुः साम्नि यत्तस्मै ब्रह्मणे नमः

Ang Pranava ay muling inaalala bilang “bhūḥ bhuvaḥ svaḥ”. Pagpupugay sa Brahman na itinatag sa Atharva, Rig, Yajur, at Sama Veda.

Verse 131

जगतः प्रलयोत्पत्तौ यत्तत्कारणसंज्ञितम् / महतः परमं गुह्यं तस्मै सुब्रह्मणे नमः

Yaong tinatawag na “sanhi” sa paglitaw at pagkalusaw ng sanlibutan, ang sukdulang lihim na lampas sa Mahat—pagpupugay sa Subrahman na iyon.

Verse 132

अगाधापारमक्षय्यं जगत्संबोहसंभवम् / संप्रकाशप्रवृत्तिभ्यां पुरुषार्थप्रयोजनम्

Siya’y di-masukat, walang hanggan, at di-nasisira—pinagmulan ng buong sanlibutan. Sa liwanag at sa pagdaloy ng pagkilos, tinutupad Niya ang layon ng puruṣārtha.

Verse 133

सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम् / यत्तदव्यक्तमतं प्रकृतिर्ब्रह्म शाश्वतम्

Ang paninindigan ng may kaalamang Sāṃkhya at ang sukdulang hantungan ng kaluluwang may śama–dama ay yaong tinatawag na ‘hindi nahahayag’—iyon ang Prakṛti, iyon ang walang hanggang Brahman.

Verse 134

प्रधानमात्मयोनिश्च गृह्यं सत्त्वं च शस्यते / अविभागस्तथा शुक्रमक्षरं बहुधात्मकम्

Tinatawag din itong Pradhāna, ātma-yoni, ang maaaring maunawa (grāhya), at sattva; ito’y hindi nahahati, dalisay, di-nasisira, at may maraming anyo.

Verse 135

परमब्रह्मणे तस्मै नित्यमेव नमोनमः / कृते पुनः क्रिया नास्ति कुत एवाकृतक्रियाः

Sa Parabrahman na iyon, walang humpay ang pagyukod. Kapag ang bagay ay ‘kṛta’—ganap na—wala nang kilos; lalo na sa mga ‘akṛta-kriyā’ na di pa ganap ang gawa.

Verse 136

सकृदेव कृतं सर्वं यद्वै लोके कृताकृतम् / श्रोतव्यं वा श्रुतं वापि तथैवासाधु साधु वा

Lahat ng sa daigdig na tinatawag na nagawa o di nagawa ay tila minsan nang naganap; ang dapat pakinggan o napakinggan na, maging di-mabuti o mabuti—gayon pa rin.

Verse 137

ज्ञातव्यं वाप्यमन्तव्यं सप्रष्टव्यं भोज्यमेव च / द्रष्टव्यं वाथ श्रोतव्यं घ्रातव्यं वा कथञ्चन

Ang dapat malaman, tanggapin, itanong, at lasapin; ang dapat makita, marinig, o sa anumang paraan maamoy—lahat ay gayon din.

Verse 138

दर्शितं यदनेनैव ज्ञातं तद्वै सुरर्षिभिः / यन्न दर्शितवानेष कस्तदन्वेष्टुमर्हति

Ang ipinakita lamang niya ang siyang nalaman ng mga rishi ng mga diyos; ang hindi niya ipinakita, sino ang karapat-dapat maghanap?

Verse 139

सर्वाणि सर्वं सर्वांश्च भगवानेव सो ऽब्रवीत् / यदा यत्क्रियते येन तदा तस्मो ऽभिमन्यते

“Lahat, ang kabuuan, at ang lahat ng nilalang,” wika ng Bhagavan; kapag ang isang gawa ay nagaganap sa pamamagitan ng sinuman, siya ang itinuturing na gumawa.

Verse 140

यत्रेदं क्रियते पूर्वं न तदन्येन भाषितम् / यदा च क्रियते किञ्चित्केनचिद्वा कथं क्वचित्

Kung saan ito unang ginagawa, hindi ito sinabi ng iba; at kapag may anumang bagay na ginagawa ng sinuman, sa anumang paraan, saanman.

Verse 141

तनैव तत्कृतं कृत्यं कर्त्तॄणां प्रतिभाति वै / विरिक्तं चातिरिक्तं च ज्ञानाज्ञानेप्रियाप्रिये

Ang gawang ginawa niya mismo ay lumilitaw sa mga gumagawa na para bang sila ang gumawa; gayundin ang kulang at sobra sa kaalaman at di-kaalaman, sa gusto at ayaw.

Verse 142

धर्माधर्मौं सुशं दुःखं मृत्युश्चामृतमेव च / ऊर्द्ध्वं तिर्य्यगधोभावस्तस्यैवादृष्टकारिणः

Dharma at adharma, ligaya at dalamhati, kamatayan at kawalang-kamatayan; at ang mga kalagayang mataas, pahilis, at mababa—lahat ay sa di-nakikitang tagagawa na iyon.

Verse 143

स्वयंभुवो ऽथ ज्येष्ठस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रत्येकवेद्यंभवति त्रेतास्विह पुनः पुनः

Tungkol kay Svayambhū, ang pinakamatandang Brahmā na Parameṣṭhin—sa mga yuga ng Tretā, dito, paulit-ulit na ang bawat Veda ay nakikilala nang hiwa-hiwalay.

Verse 144

व्यस्यते ह्येकवेद्यं तु द्वापरेषु पुनः पुनः / ब्रह्मा चैतानुवाचादौ तस्मिन्वैवस्वते ऽन्तरे

Sa mga yuga ng Dvāpara, ang “iisang Veda” ay paulit-ulit na hinahati; at sa pasimula ng Manvantara ni Vaivasvata, ito’y ipinahayag ni Brahmā.

Verse 145

आवर्त्तमाना ऋषयो युगाख्यासु पुनः पुनः / कुर्वन्ति संहिता ह्येते जायमानाः परस्परम्

Ang mga rishi na paulit-ulit na nagbabalik sa bawat yuga, na nagsisilangang magkakasunod, sila mismo ang lumilikha ng mga saṃhitā na ito.

Verse 146

अष्टाशीतिसहस्राणि श्रुतर्षीणां समृतानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते पुनः पुनः

Ang bilang ng mga śruti-rishi ay tiyak na inaalala bilang walumpu’t walong libo; bagama’t lumipas na sa mga nagdaang yuga, muli’t muli pa rin silang lumilitaw.

Verse 147

श्रिता दक्षिणपन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे / युगे युगे तु ताः शाखा व्यस्यन्ते तै पुनः पुनः

Yaong mga sumandig sa landas ng timog at nanirahan sa mga libingan—sa pamamagitan nila, sa bawat yuga, ang mga śākhā ay muling hinahati nang paulit-ulit.

Verse 148

द्वापरेष्विह सर्वेषु संहितास्तु श्रुतर्षिभिः / तेषां गोत्रेष्विमाः शाखा भवन्ति हि पुनः पुनः

Sa bawat Dvāpara-yuga rito, ang mga rishi na tagapangalaga ng Śruti ay nagtipon ng mga saṃhitā; at sa kanilang mga gotra, ang mga śākhā na ito ay muling lumilitaw nang paulit-ulit.

Verse 149

ताः शाखास्ते च कर्त्तारो भवं तीहायुगक्षयात् / एवमेव तु विज्ञेया अतीतानागतेष्वपि

Ang mga śākhā na iyon at ang mga tagapaglikha nito ay lumilitaw dito sa pagwawakas ng yuga; gayon din ang dapat maunawaan tungkol sa nakaraan at sa darating.

Verse 150

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शाखाप्रणयनानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे

Sa lahat ng manvantara ay may pagtatatag ng mga śākhā; sa mga nagdaang manvantara ito’y lumipas na, at sa kasalukuyang pagitan ito’y nagpapatuloy.

Verse 151

भविष्यन्ति च यानि स्युर्वर्त्स्यन्ते ऽनागतेष्वपि / पूर्वेण पश्चिमं ज्ञेयं वर्तमानेन चोभयम्

Ang mga mangyayari sa hinaharap ay magaganap din sa mga yuga na darating; sa pamamagitan ng nauna, alamin ang kasunod, at sa pamamagitan ng kasalukuyan, unawain ang dalawa.

Verse 152

एतेन क्रमयोगेन मन्वन्तरविनिश्चयः / एवं देवाः सपितर ऋषयो मनवश्च वै

Sa pamamagitan ng ugnayang ito ng pagkakasunod-sunod, natitiyak ang manvantara; gayon din, ang mga deva kasama ang mga pitṛ, ang mga rishi at ang mga manu ay nakikilala ayon sa kaayusan.

Verse 153

मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति ह्यावर्त्तन्ते च तैः सह / जनलोकात्सुराः सर्वे दशकल्पान्पुनः पुनः

Kasama ng mga mantra, ang lahat ng mga deva ay umaakyat mula sa Janaloka, at kasama rin ng mga iyon ay paulit-ulit na bumabalik sa loob ng sampung kalpa.

Verse 154

पर्यायकाले संप्राप्ते संभूता निधनस्य ते / अवश्यभाविनार्ऽथेन संभध्यन्ते तदा तु ते

Kapag dumating ang takdang panahon ng pag-ikot, sila’y lumilitaw na patungo sa kamatayan; sa di-maiiwasang batas, sa sandaling iyon ay nabibigkis sila roon.

Verse 155

ततस्ते दोषवज्जन्म पश्यन्तो रोगपूर्वकम् / निवर्त्तते तदा वृत्तिः सा तेषां दोषदर्शनात्

Pagkaraan, nakikita nila ang kapanganakang may dungis, na nauuna ang karamdaman; sa pagkakita sa dungis, noon ay humihinto ang kanilang gayong hilig.

Verse 156

एवं देवयुगानीह दशकृत्वो विवर्त्य वै / जनलोकात्तपोलोकं गच्छन्तीहानिवर्त्तकम्

Sa gayon, matapos paikutin dito ang mga deva-yuga nang sampung ulit, sila’y mula sa Janaloka ay tumutungo sa Tapoloka, ang dako ng di na pagbabalik.

Verse 157

एवं देवयुगानीह व्यती तानि सहस्रशः / निधनं ब्रह्मलोके वै गतानि ऋषिभिः सह

Sa gayon, ang mga deva-yuga rito ay lumilipas nang libu-libo; at kasama ng mga rishi, sa Brahmaloka nila tinatamo ang kanilang wakas.

Verse 158

न शक्य आनुपूर्व्येण तेषां वक्तुं सुविस्तरः / अनादित्वाच्च कालस्य संख्यानां चैव सर्वशः

Ang panahon ay walang pasimula at ang mga bilang ay di-masukat sa lahat ng dako; kaya hindi maaaring isalaysay nang sunod-sunod nang lubhang malawakan.

Verse 159

मन्वन्तराण्यतीतानि यानि कल्पैः पुरा सह / पितृभिर्मुनिभिर्देवैः सार्द्धं च ऋषिभिः सह

Ang mga Manvantara na lumipas kasama ng mga sinaunang Kalpa—kasama ang mga Pitri, mga Muni, mga Deva, at mga Rishi—ay pawang nagdaan na.

Verse 160

कालेन प्रतिसृष्टानि युगानां च विवर्त्तनम् / एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वन्तराणि च

Sa pamamagitan ng Panahon, ang mga Yuga ay muling nililikha at umiikot; sa ganitong kaayusan nagaganap ang mga Kalpa at Manvantara.

Verse 161

सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः / मन्वन्तरान्ते संहारः संहारान्ते च संभवः

Kasama ang mga nilalang, daan-daan at libu-libong yugto ang lumipas; sa dulo ng Manvantara ay may pagkalipol, at sa dulo ng pagkalipol ay may muling paglitaw.

Verse 162

देवतानामृषीणां च मनोः पितृगणस्य च / न शक्य आनुपूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि

Ang pagsasalaysay nang sunod-sunod tungkol sa mga Deva, mga Rishi, si Manu, at ang mga Pitri ay hindi magagawa kahit sa daan-daang taon.

Verse 163

विस्तरस्तु निसर्गस्य संहारस्य च सर्वशः / मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत

Unawain ayon sa bilang ng tao ang ganap na lawak ng paglikha at paglipol, at ang bilang ng mga Manvantara.

Verse 164

मन्वन्तरास्तु संख्याताः संख्यानार्थविशारदैः / त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णा संख्याताः संख्याया द्विजैः

Binilang ng mga dalubhasa sa bilang at kahulugan ang mga Manvantara; itinakda ng mga dvija na ganap itong tatlumpung koti.

Verse 165

सप्तषष्टिस्तन्थान्यानि नियुतानि च संख्याया / विंशतिश्च सहस्रामि कालो ऽयं साधिकं विना

Sa bilang ay may animnapu’t pitong niyuta at iba pa, at dalawampung libo; ang panahong ito’y sinasabi nang walang dagdag.

Verse 166

मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषेण प्रकीर्त्तिता / वर्षाग्रेणापि दिव्येन प्रवक्ष्याम्युत्तरं मनोः

Ang bilang ng Manvantara ay ipinahayag ayon sa bilang ng tao; ngayon ay sasabihin ko rin ang kasunod na bahagi ni Manu ayon sa banal na taon.

Verse 167

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् / द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

Ayon sa banal na bilang, binanggit ang walong daang libo; at may dagdag pang limampu’t dalawang libo.

Verse 168

चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ह्याभूतसंप्लवम् / पूर्णं युगसहस्रं स्यात्तदहर्ब्रह्मणः स्मृतम्

Ang panahong ito ay nagiging labing-apat na ulit hanggang sa pagkalusaw ng mga nilalang. Ang ganap na isang libong yuga ang itinuturing na isang araw ni Brahma.

Verse 169

ततः सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः / ब्रह्माणामग्रतः कृत्वा सह देवर्षिदानवैः

Pagkaraan, ang lahat ng nilalang ay napapaso sa mga sinag ni Aditya; at inilalagay si Brahma sa unahan, kasama ang mga devarshi at mga danava, sila’y sumusulong.

Verse 170

प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् / स स्रष्टा सर्व भूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः

Sila’y pumapasok sa Kataas-taasang Diyos, ang Panginoong Nārāyaṇa. Siya ang lumikha ng lahat ng nilalang, paulit-ulit sa pasimula ng bawat kalpa.

Verse 171

इत्येष स्थितिकालो वै मतो देवर्षिभिः सह / सर्वमन्वन्तराणां हि प्रतिसंधिं निबोधत

Ganyan ang panahong ito ng pagpapanatili na kinilala kasama ng mga devarshi. Ngayon, unawain ninyo ang pratisandhi, ang pagitan ng lahat ng manvantara.

Verse 172

युगख्या या समुद्दिष्टा प्रागेतस्मिन्मयानघाः / कृतत्रेतादिसंयुक्तं चतुर्युगमिति स्मृतम्

O kayong walang dungis, ang katawagang yuga na sinabi ko noon—binubuo ng Kṛta, Tretā at iba pa—ay inaalala bilang “caturyuga,” ang apat na yugto.

Verse 173

तच्चैकसप्ततिगुणं परिवृत्तं तु साधिकम् / मनोरेतमधीकारं प्रोवाच भगवान्प्रभुः

Iyon ay lumago nang higit sa pitumpu’t isang ulit; at ipinahayag ng Bhagavān na Panginoon ang karapatang ito ni Manu.

Verse 174

एवं मन्वन्तराणां च सर्वेषामेव लक्षणम् / अतीतानागतानां वै वर्त्तिमानेन कीर्त्तितम्

Sa ganitong paraan, ang mga tanda ng lahat ng manvantara—nakaraan at darating—ay inilarawan batay sa kasalukuyan.

Verse 175

इत्येष कीत्तितः सर्गो मनोः स्वायंभुवस्य ते / प्रतिसंधिं तु वक्ष्यामि तस्य चैवापरस्य च

Sa ganito, naipahayag sa iyo ang sarga ni Svāyambhuva Manu; ngayon ay sasabihin ko ang sandhi, ang paglipat nito at ng kasunod.

Verse 176

मन्वन्तरं यथा पूर्वमृषिभिर्दैवतैः सह / अवश्यभाविनार्थेन यथावद्विनिवर्त्तते

Gaya ng dati, ang manvantara ay nagaganap kasama ang mga rishi at mga deva; dahil sa di-maiiwasang batas ng kapalaran, ito’y nagwawakas nang wasto at lumilipas.

Verse 177

एतस्मिन्नन्तरे पूर्वं त्रैलाक्यस्ये श्वरास्तु ये / सप्तर्षयश्च देवाश्च पितरो मनवस्तथा

Sa pagitan na ito, noon ang mga panginoon ng tatlong daigdig—ang Saptarshi, mga deva, mga pitri, at mga Manu—ay naroon.

Verse 178

मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः

Nang ganap na ang panahon ng manvantara, at nang humina ang kanilang kapangyarihan, sila’y nabagabag matapos maunawaan ang pagbabago sa kanilang sarili.

Verse 179

महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे मतिम् / ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणे देवतास्तु ताः

Silang lahat ay ibinaling ang isip sa Maharloka; at nang humina ang manvantara na iyon, ang mga diyos na iyon ay (gayon din).

Verse 180

संपूर्णेस्थितिकाले तु तिष्ठेदेकं कृतं युगम् / उत्पद्यन्ते भविष्यन्तो ये वै मन्वन्तरेश्वराः

Sa ganap na panahon ng pagpapanatili, nananatili ang isang Krita-yuga; at ang mga magiging panginoon ng manvantara sa hinaharap ay sumisilang.

Verse 181

देवताः पितरश्चैव ऋषयो मनुरेव च / मन्वन्तरे तु संपूर्णे तद्वदन्ते कलौ युगे

Ang mga diyos, mga Pitri, mga rishi, at si Manu mismo—kapag ganap ang manvantara, sa Kali-yuga ay sinasabi nila ang gayon.

Verse 182

संपद्यते कृतं तेषु कलिशिष्टेषु वै तदा / यथा कृतस्य संतानः कलिपूर्वः स्मृतो बुधैः

Noon, sa mga nalalabing bahagi ng Kali, nagiging ganap ang diwa ng Krita-yuga; sapagkat ang pagpapatuloy ng Krita ay inaalala ng marurunong bilang ‘nauna sa Kali’.

Verse 183

तथा मन्वन्तरान्तेषु आदिर्मन्वन्तरस्य च / क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः

Gayon din sa mga wakas ng Manvantara at sa simula ng Manvantara; kapag ang naunang Manvantara ay nagwakas at ang kasunod ay muling nagsimula.

Verse 184

मुखे कृतयुगस्याथ तेषां शिष्टास्तु ये तदा / सप्तर्षयो मनुश्चैव कालापेक्षास्तु ये स्थिताः

Pagkatapos, sa pasimula ng Kṛtayuga, ang mga banal na natira noon—ang Pitong Rishi at si Manu—ay nananatiling naghihintay sa takdang panahon.

Verse 185

मन्वन्तरप्रतीक्षास्ते क्षीयमाणास्तपस्विनः / मन्वन्तरोत्सवस्यार्थे संतत्यर्थे च सर्वदा

Ang mga mapagtapáng asceta ay naghihintay sa Manvantara, unti-unting nauubos kasabay ng pagpanaw ng lumang panahon; lagi para sa pagdiriwang ng Manvantara at sa pagpapatuloy ng lahi.

Verse 186

पूर्ववत्संप्रवर्त्तन्ते प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वौषधीषु च

Kapag nagsimula ang pagbuhos ng ulan, kumikilos sila gaya ng dati; umiiral ang mga salungatan gaya ng lamig–init, at sumisibol ang mga halamang-gamot.

Verse 187

प्रजासु चानिकेतासु संस्थितासु क्वचित्क्वचित् / वार्त्तायां संप्रवृत्तायां धर्मे चैवोपसंस्थिते

At ang mga tao sa ilang dako ay naninirahang walang tahanan; kapag umusad ang vārttā—pagsasaka at kalakalan—at ang dharma ay lumalapit at naitatatag.

Verse 188

निरानन्दे चापि लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे / अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते

Kapag ang daigdig ay nawalan ng ligaya, naglaho ang mga nilalang na di-gumagalaw at gumagalaw, wala nang nayon at lungsod, at napawi ang dharma ng varna-ashrama.

Verse 189

पूर्वमन्वन्तरे शिष्टा ये भवन्तीह धार्मिकाः / सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः

Sa naunang manvantara, ang mga banal na taong huwaran ay itinalaga bilang Pitong Rishi at bilang Manu upang mapanatili ang lahi at salinlahi.

Verse 190

प्रजार्थं तपतां तेषां तपः परमदुश्चरम् / उत्पद्यन्ते हि पूर्वेषां निधनेष्विह पूर्ववत्

Para sa kapakanan ng mga nilalang, ang kanilang matinding pag-aayuno at pagninilay ay napakahirap; at kapag naglaho ang mga nauna, sila’y muling sumisilang dito gaya ng dati.

Verse 191

देवासुराः पितृगणा ऋषयो मानुषास्तथा / सर्पा भूतपिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः

Mga deva at asura, mga pitri, mga rishi at mga tao; mga ahas, bhuta at pisacha, mga gandharva, yaksha at rakshasa.

Verse 192

ततस्तेषां तु ये शिष्टाः शिष्टाचारान्प्रजक्षते / सप्तर्षयो मनुश्चव ह्यादौ मन्वन्तरस्य हि

Pagkaraan, ang mga huwarang tao sa kanila ang nagtuturo ng wastong kaugalian; sapagkat sa simula ng manvantara, ang Pitong Rishi at si Manu ang nangunguna.

Verse 193

प्रारभन्ते च कर्माणि मनुष्यो दैवतैः सह / ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वानृण्यं तु व तदा

Sinisimulan ng tao ang mga gawaing-dharma kasama ng mga diyos; sa brahmacarya ng mga rishi, noon sila’y napapalaya sa pagkakautang ng tungkulin.

Verse 194

पितॄणां प्रजाया चैव देवानामिज्यया तथा / शतंवर्षसहस्राणां धर्मे वर्णात्मके स्थिताः

Sa pagsamba sa mga Pitri, sa pagpapatuloy ng lahi, at sa pag-aalay sa mga diyos; sila’y nanatili sa dharmang ayon sa varna sa loob ng libu-libong siglo.

Verse 195

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिर्धर्मान्वर्णाश्रमांस्तथा / स्थापयित्वाश्रमांश्चैव स्वर्गाय देधिरे मनः

Itinatag nila ang Tri Veda, vārttā, daṇḍanīti, at mga dharma ng varṇāśrama; inayos din ang mga āśrama at itinuon ang isip sa svarga.

Verse 196

पूर्वदेवेषु तेष्वेवं स्वर्गाया भिमुखेषु वै / पूर्वदेवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः

Nang ang mga sinaunang diyos ay gayon na nakaharap sa svarga; noon sila’y lubos na nanatili sa Dharma.

Verse 197

मन्वन्तरे पुरावृत्ते स्थानान्युत्सृज्य सर्वशः / मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम्

Kapag lumipas ang manvantara, iniiwan nila ang lahat ng kinalalagyan; kasama ang mga mantra, umaakyat sila sa Maharloka na walang karamdaman.

Verse 198

विनिवृत्ताधिकारास्ते मानसीं सिद्धिमास्थिताः / अवेक्षमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्या भूतसंप्लवात्

Tinalikuran nila ang mga tungkulin ng kapangyarihan at naabot ang ganap na katuparan ng isip; bilang mga mapagpigil, nanatili silang matatag habang minamasdan ang baha ng pralaya ng mga nilalang.

Verse 199

ततस्तेषु व्यतीतेषु पूर्वदेवेषु वै तदा / शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः

Pagkaraan, nang pumanaw na ang mga naunang diyos, sa tatlong daigdig ay naging walang laman sa lahat ng dako ang mga luklukan ng mga diyos.

Verse 200

उपस्थिता इहान्ये वै ये देवाः स्वर्गवासिनः / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्ति च

Noon, dumating dito ang iba pang mga diyos na nananahan sa langit; at pagkatapos, taglay ang tapat na pag-aayuno at pagsasadhana, pinunan nila ang mga luklukan.