
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam (Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta)
Ang adhyaya na ito ay nasa anyong tanong–sagot: hinihiling ng mga ṛṣi kay Sūta ang paglilinaw tungkol sa mga lupain sa tabi ng Bhārata na nabanggit noon—lalo na ang Kiṃpuruṣa-varṣa at Harivarṣa—at saka ang gitnang Ilāvṛta-varṣa. Ipinapasa ni Sūta ang kosmograpiyang Purāṇiko at inilalarawan ang katangian ng bawat varṣa: kagandahan at kasaganaan ng lupain, anyo at lakas ng mga naninirahan, karaniwang pagkain at mga lasa (rasa), at pambihirang haba ng buhay na walang sakit at dalamhati. Pagkaraan, tumutuon ang salaysay sa Ilāvṛta bilang “gitnang” rehiyon sa mundong nakasentro sa Meru, na may natatanging kalagayan ng liwanag (walang karaniwang init/liwanag ng araw gaya ng pahiwatig) at huwarang katangian ng tao. May bahaging teknikal sa pagsukat: lawak ng Meru ayon sa mga direksiyon at malalaking sukat sa yojana, na parang sistematikong mapa. Sa kabuuan, ito’y isang munting tala-atlas: etnograpiya + kapaligiran + haba ng buhay + pagsukat, nakaugat sa araling diyalogo.
Verse 1
इति श्रीब्रदृमहापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे भारतवर्मतं नाम षोडशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च / आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang anuṣaṅga-pāda, ang ika-16 na kabanata na tinawag na “Bhāratavarmata”. Sinabi ng mga ṛṣi: “Ipaliwanag sa amin ang tunay na kalikasan ng Kiṃpuruṣa-varṣa at Hari-varṣa; inawit mo na ang papuri sa Bhārata-varṣa.”
Verse 2
सूत उवाच शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः / प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः
Sinabi ni Sūta: “O mga vipra, pakinggan ninyo nang masigasig at walang pagwawalang-bahala ang nais ninyong malaman. Sa Kiṃpuruṣa-varṣa ay may Plakṣa-khaṇḍa na napakalawak, tulad ng hardin ng Nandana.”
Verse 3
दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे स्मृता / सुवर्णवर्णाः पुरुषाः स्त्रियश्चाप्सरसो पमाः
Sa Kiṃpuruṣa-varṣa, ang haba ng buhay ay sinasabing sampung libong taon. Ang mga lalaki ay kulay ginto, at ang mga babae ay tulad ng mga apsarā.
Verse 4
अनामया अशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः / जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
Ang mga tao roon ay walang karamdaman, walang dalamhati, at laging masaya ang kalooban. Ang mga isinilang doon ay kumikislap na parang pinainit na ginto.
Verse 5
वर्षे किंपुरुषे पुण्ये वृक्षो मधुवहः शुभः / तस्य किंपुरुषाः सर्वे ऽपिबन् हि रसमुत्तमम्
Sa banal na Kiṃpuruṣa-varṣa ay may mapalad na punong tinatawag na Madhuvaha. Ang lahat ng kiṃpuruṣa roon ay umiinom ng pinakadakilang katas nito.
Verse 6
ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते / महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः
Pagkaraan nito, lampas sa lupain ng Kimpuruṣa ay tinatawag na Harivarṣa; doon isinilang ang mga tao na kumikislap na tila dakilang pilak.
Verse 7
देवलोकच्युताः सर्वे देवानूकाश्च सर्वेशः / हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुफम्
O Panginoon ng lahat! Doon, ang lahat ay mula sa daigdig ng mga deva at mga tagasunod ng mga diyos; sa Harivarṣa, ang lahat ng tao ay umiinom ng dalisay na katas ng tubo.
Verse 8
एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु निरामयाः / हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः
Sa Harivarṣa, ang lahat ay walang karamdaman at nabubuhay nang labing-isang libong taon na may masayang kalooban.
Verse 9
न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात् / मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
Doon, hindi sila pinahihirapan ng katandaan at hindi rin sila namamatay nang madalian. Ang gitnang varṣa na aking binanggit ay tinatawag na Ilāvṛta.
Verse 10
न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः / चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते
Doon, hindi nanunugso ang araw at hindi rin tumatanda ang mga tao; sa Ilāvṛta ay walang liwanag ng buwan, araw, at mga bituin.
Verse 11
पद्मप्रभाः पद्बवर्णास्तथा पद्बनिभेक्षणाः / पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः
Doon, ang mga tao ay isinisilang na may liwanag na gaya ng lotus, may kulay na gaya ng lotus, may matang tulad ng lotus, at may halimuyak na gaya ng dahon ng lotus.
Verse 12
जंबूफलरसाहारा अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः / मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः
Sila’y namumuhay sa katas ng bungang jambu, walang pagkapinsala, mabango, matatag ang loob, nakaranas ng mga ligaya, at tumatamasa ng bunga ng mabubuting gawa.
Verse 13
देवलोकच्यताश्चैव महारजतवाससः / त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
Kahit nalaglag mula sa daigdig ng mga deva, sila’y nagsusuot ng maringal na kasuotang pilak; ang mga dakilang tao’y nabubuhay nang labintatlong libong taon.
Verse 14
आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते / मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम्
Ang mga naninirahan sa Ilavrita-varsha ay nabubuhay hanggang sa ganap na sukat ng kanilang buhay; at mula sa Meru sa bawat panig, ang lawak ay siyam na libong yojana.
Verse 15
योजनानां सहस्राणि षट्त्रिंशत्तस्य विस्तरः / यतुरस्रं समन्ताच्च शरावाकारसंस्थितम्
Ang lawak nito ay tatlumpu’t anim na libong yojana; ito’y parisukat sa paligid at nakalagay na tila anyo ng isang mangkok (sharava).
Verse 16
मेरोः पश्चिमभागे तु नवसाहस्रसम्मिते / चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः
Sa kanlurang bahagi ng Bundok Meru, sa pook na may sukat na siyam na libong yojana, ang Bundok Gandhamadana ay umaabot sa tatlumpu’t dalawang libong yojana.
Verse 17
उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः / चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्
Sa hilaga at timog, ayon sa lawak ng mga hanay ng bundok na Ānīla at Niṣadha, ito’y umaangat mula sa ibabaw ng lupa nang apatnapung libong yojana.
Verse 18
सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः / पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः
Ito’y nakabaon nang isang libong yojana at gayon din ang lawak; sa silangan, ang Bundok Mālyavān ay sinasabing may kaparehong sukat.
Verse 19
दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु / तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः
Sa timog ay ang Bundok Nīla at sa hilaga ang Bundok Niṣadha; sa pagitan nila, ang Mahāmeru ay nakatindig ayon sa sarili nitong mga sukat.
Verse 20
सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत् / विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामो नियुतं स्मृतः
Para sa lahat ng bundok, kung gaano kalalim ang pagkakabaon (avagāha), gayon din ang sukat ng lawak; at ang haba ay tinatawag na ‘niyuta’ ayon sa Smṛti.
Verse 21
वृत्तभावास्समुद्रस्य महीमण्डलभावतः / आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्रसमाः स्मृताः
Dahil sa bilugang likas ng karagatan at sa kalikasan ng mandala ng daigdig, ang mga sukat nito ay unti-unting nababawasan; itinuturing na kahawig ng parisukat.
Verse 22
इलावृतं चतुष्कोणं भिन्दन्ती मध्यभागतः / प्रभिन्नाञ्जनसंकाशा जम्बूरसवती नदी
Mula sa gitna, hinihiwa ng Ilog Jambūrasavatī ang Ilāvṛta na may anyong apat-na-sulok, na may itim na kislap na tila basag na batong anjana.
Verse 23
मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण च / सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः
Sa timog na panig ng Meru at sa hilaga ng Bundok Niṣadha, naroon ang walang-hanggang dakilang punong jambu na tinatawag na Sudarśana.
Verse 24
नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः / तस्य नाम्ना समा ख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः
Ang punong iyon ay laging may bulaklak at bunga, at sinasamba ng mga Siddha at Cāraṇa; mula sa pangalan nito, ang lupain ay nakilala bilang Jambūdvīpa.
Verse 25
योजनानां सहस्रं च शतं चान्यन्महात्मनः / उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवं स्पृशति सर्वतः
Ang taas ng marangal na hari ng mga puno ay isang libo at dagdag na isang daang yojana; sa lahat ng dako ay wari’y sumasayad sa langit.
Verse 26
अरत्नीनां शतान्यष्टावेकषष्ट्यधिकानि तु / फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
Ipinahayag ng mga rishi na nakakakita ng katotohanan, matapos bilangin: ang sukat ng bunga ng Jambu ay katumbas ng 868 aratni (sukat ng bisig).
Verse 27
पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् / तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा प्रसर्प्पति
Kapag bumabagsak sa lupa ang mga bungang iyon, lumilikha sila ng napakalakas na ugong; at ang katas ng bunga ng Jambu ay umaagos, nagiging isang ilog.
Verse 28
मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलं विशत्यधः / तं पिबन्ति सदा त्दृष्टा जंबूरसमिलावृते
Ang ilog na iyon ay umiikot sa Meru bilang pradakshina at pumapasok sa ibaba sa ugat ng punong Jambu; ang mga naninirahan sa Ilavrita ay laging umiinom nito.
Verse 29
जंबूफलरसे पीते न जरा बाधते तु तान् / न क्षुधा न श्रमश्चापि न मृत्युर्न च तन्द्रि तम्
Kapag nainom ang katas ng bunga ng Jambu, hindi sila dinadalaw ng katandaan; walang gutom, walang pagod; walang kamatayan at walang antok na panghihina.
Verse 30
तत्र जांबूनदं नाम कनकं देवभूषमम् / इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भास्वरं तु तत्
Doon ay lumilitaw ang gintong tinatawag na Jambunada, karapat-dapat na palamuti ng mga deva; kumikislap na gaya ng indragopaka.
Verse 31
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः / स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम्
Sa lahat ng punò sa bawat varṣa, pinupuri ang banal na katas ng bunga; pag-agos nito’y nagiging dalisay na ginto, palamuti ng mga deva.
Verse 32
तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः / ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान्
Ang ihi at dumi nila’y kumakalat sa lahat ng dako; sa biyaya ni Īśvara, ang lupa at maging ang mga patay ay lumulunok sa kanila.
Verse 33
रक्षःपिशाचयक्षाश्च सर्वे हैमवतः स्मृताः / हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः
Ang mga rākṣasa, piśāca, at yakṣa ay itinuturing na nasa Haimavata; sa Hemakūṭa naman, naroon ang mga gandharva kasama ang mga pangkat ng apsarā.
Verse 34
सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः / महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः
Sa Niṣadha naroon ang lahat ng nāga—Śeṣa, Vāsuki, at Takṣaka; sa Mahāmeru naman, naglalaro ang tatlumpu’t tatlong deva na karapat-dapat sa yajña.
Verse 35
नीले तु वैदूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः / दैत्यानां दानवानां चर् श्वेतः पर्वत उच्यते
Sa Nīla, ang bundok na hitik sa batong vaidūrya, nananahan ang malilinis na siddha at brahmarṣi; at ang tirahan ng mga daitya at dānava ay tinatawag na Bundok Śveta.
Verse 36
शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः / नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै
Ang Śṛṅgavān, ang pinakadakilang bundok, ay daanan ng paglalakbay ng mga Pitṛ; at sa siyam na Śveta-varṣa sila’y nananatili ayon sa kani-kanilang bahagi.
Verse 37
भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / तेषां विवृद्धिर्बहुधा दृश्यते दिव्यमानुषी / न संख्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया तु बुभूषताम्
Doon ay nananahan ang maraming nilalang—may gumagalaw at may matatag; ang kanilang pagdami’y nakikitang sari-sari, sa anyong makalangit at makatao. Hindi maisasakdal ang pagbibilang sa kanila; ang nagnanais umunawa’y dapat tumanggap nang may pananampalataya.
Kiṃpuruṣa-varṣa, Harivarṣa, and the central Ilāvṛta-varṣa are presented as adjacent/related zones within Jambūdvīpa’s Meru-centered arrangement, enabling a comparative cosmographic profile around Bhārata-varṣa.
The sample indicates Meru’s directional spread (prati-diśam) and yojana-based dimensions (including very large numerical extents and a described geometric form), reflecting the Purāṇic practice of mapping space via standardized units.
No. The provided verses are predominantly geographic and ethnographic (varṣa descriptions, lifespans, environmental features, Meru measurements) rather than dynastic catalogs or Śākta narrative cycles like Lalitopākhyāna.