Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वीतीये ऽनुषङ्गपादे पृथिव्यायामविस्तरो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेव निसर्गो वै वर्षाणां भारते शुभे / दृष्टः परमतत्त्वज्ञैर्भूयः किं वर्णयामि वः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅga-pāda, ang ikalabinlimang kabanata na tinatawag na “Pṛthivyāyāmavistara.” Sinabi ni Sūta: Sa mapalad na Bhārata, ganito ang kaayusan ng paglikha ng mga varṣa; nakita na ito ng mga nakakabatid ng sukdulang katotohanan—ano pa ang maidaragdag kong salaysay sa inyo?

Verse 2

ऋषिरुवाच यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन्स्वायंभुवादयः / चतुर्दशैते मनवः प्रजासर्गे ऽभवन्पुनः

Sinabi ng ṛṣi: Ito ang Bhārata-varṣa, kung saan si Svāyaṃbhuva at ang iba pa—ang labing-apat na Manu—ay muling lumitaw sa paglikha ng mga nilalang.

Verse 3

एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्त्मः / एतच्छ्रुतवचस्तेषामब्रवीद्रोमहर्षणः

Nais naming malaman ito; O pinakadakila, ipahayag mo sa amin. Nang marinig ang kanilang pananalita, nagsalita si Romaharṣaṇa (Sūta).

Verse 4

अत्र वो वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन् भारते प्रजाः / इदं तु मध्यमं चित्रं शुभाशुभफलोदयम्

Dito ko ilalarawan ang mga nilalang sa Bhārata-varṣa na ito; ito ang makulay na larawan ng gitnang daigdig, kung saan sumisibol ang bunga ng mabuti at masama.

Verse 5

उत्तरं यत्ममुद्रस्य हिमवद्दक्षिणं च यत् / वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा

Ang lupain na nasa hilaga ng dagat at nasa timog ng Himavat (Himalaya) ay tinatawag na ‘Bharata-varsha’, kung saan naninirahan ang bayang Bharati.

Verse 6

भरणाच्च प्रजानां वै मनुर्भरत उच्यते / निरुक्तवचनाच्चैवं वर्षं तद्भारतं स्मृतम्

Dahil sa pag-aaruga at pagdadala sa mga tao, si Manu ay tinatawag na ‘Bharata’; at ayon sa paliwanag na ito, ang lupain ay inaalala bilang ‘Bharata-varsha’.

Verse 7

इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यश्चान्तश्च गम्यते / न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते

Mula rito natatamo ang langit at moksha, pati ang gitna at ang wakas (pinakamataas na hantungan); sapagkat sa ibang lupain ay walang itinakdang batas ng karma para sa mga mortal.

Verse 8

भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत / समुद्रातरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्

Alamin ang siyam na paghahati ng Bharata-varsha na ito; sila’y pinaghiwalay ng mga dagat at itinuturing na hindi mapuntahan ng isa’t isa.

Verse 9

इन्द्रद्वीपः कशेरूमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः

Indra-dvipa, Kasheruman, Tamravarna, Gabhastiman; gayundin ang Naga-dvipa, Saumya, Gandharva, at saka Varuna—ito ang mga (dvipa) na binanggit.

Verse 10

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्रे तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्

Ito ang ikasiyam na pulo sa kanila, na napalilibutan ng dagat. Mula timog hanggang hilaga, ang pulong ito ay may lawak na isang libong yojana.

Verse 11

आयतो ह्याकुमार्य्या वै चागङ्गाप्रभवाच्च वै / तिर्यगुत्तरविस्तीर्मः सहस्राणि नवैव तु

Ang pulong ito ay humahaba mula Ākumārya hanggang sa pinagmulan ng Āgaṅgā. Sa lapad at pahilaga, ang sukat nito ay siyam na libo.

Verse 12

द्वीपो ह्युपनिविष्टो ऽयं म्लेच्छैरन्तेषु सर्वशः / पूर्वे किराता ह्यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः

Ang pulong ito ay tinitirhan ng mga mleccha sa lahat ng hangganan. Sa silangang dulo ay ang Kirāta, at sa kanlurang dulo ay ang Yavana, ayon sa alaala.

Verse 13

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः / इज्यायुधवणिज्याभिर्वर्त्तयन्तो व्यवस्थिताः

Sa gitna ay naroon ang brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at śūdra sa kani-kanilang bahagi. Nabubuhay sila sa pagsamba-yajña, tungkuling pandigma, at pangangalakal.

Verse 14

तेषां संव्यवहारो ऽत्र वर्त्तते वै परस्परम् / धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु

Dito nagpapatuloy ang ugnayan at pakikitungo nila sa isa’t isa. Sa kani-kanilang tungkulin ng varṇa, ang pamumuhay na ito ay kaugnay ng dharma, artha, at kāma.

Verse 15

संकल्पः पञ्चमानां च ह्याश्रमाणां यथाविधि / इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्येषु मानुषी

May banal na panata ayon sa tuntunin para sa limang āśrama; dito, ang gawi ng tao ay para sa langit at apavarga (kalayaan/moksha).

Verse 16

यस्त्वयं नवमो द्वीपस्तिर्यगायाम उच्यते / कृत्स्नं जयति यो ह्येनं सम्राडित्यभिधीयते

Ang ikasiyam na pulo ay tinatawag na tiryag-āyāma; ang ganap na makasakop dito ay tinatawag na samrāṭ (dakilang hari).

Verse 17

अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षं विराट् स्मृतम् / स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्

Ang mundong ito ay tinatawag na samrāṭ; ang kalawakan sa pagitan (antarikṣa) ay itinuturing na virāṭ. Ang mundong iyon ay tinatawag na svarāṭ; muli kong ipaliliwanag nang mas malawak.

Verse 18

सप्तैवास्मिन्सुपर्वाणो विश्रुताः कुल पर्वताः / महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः

Dito ay may pitong tanyag na kulaparvata—Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān, at Ṛkṣa-parvata (at iba pa).

Verse 19

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः / तेषां सहस्रश्चान्ये पर्व तास्तु समीपगाः

Ang Vindhya at Pāriyātra—ito ang pitong kulaparvata; sa kanilang paligid ay may libo-libong iba pang bundok na kalapit.

Verse 20

अविज्ञाताः सारवन्तो विपुलाश्चित्रसानवः / संदरः पर्वतश्रेष्ठो वैहारो दुर्दुरस्तथा

May ilang bundok na hindi pa nakikilala—hitik sa diwa, malalawak, at may kakaibang mga tuktok. Sa mga iyon, ang Sandara ang pinakadakila; gayundin ang Vaihāra at Durdura.

Verse 21

कोलाहलः ससुरसो मैनाको वैद्युतस्तथा / वातन्धमो नागगिरिस्तथा पाण्डुरपर्वतः

Nariyan ang Kolāhala, Sasurasa, Maināka at Vaidyuta; gayundin ang Vātandhama, Nāgagiri, at ang bundok na Pāṇḍura.

Verse 22

तुङ्गप्रस्थः कृष्णगिरिर्गोधनो गिरिरेव च / पुष्पगिर्युज्जयन्तौ च शैलो रैवतकस्तथा

Nariyan ang Tungaprastha, Kṛṣṇagiri at bundok Godhana; gayundin ang Puṣpagiri at Ujjayanta; at ang Śaila at Raivataka rin.

Verse 23

श्रीपर्वतश्चित्रकूटः कूटशैलो गिरिस्तथा / अन्ये तेभ्यो ऽपरिज्ञाता ह्रस्वाः स्वलपोपजी विनः

Nariyan ang Śrīparvata, Citrakūṭa at Kūṭaśaila; at bukod pa rito ay may iba pang di-kilala—maliliit at may payak na ikinabubuhay.

Verse 24

तैर्विमिश्रा जनपदा आर्या म्लेच्छाश्च भागशः / पीयन्ते यैरिमा नद्यो गङ्गा सिंधु सरस्वती

Dahil sa kanila, ang mga lupain ay naging halo-halo—may bahaging Arya at may bahaging Mleccha. Sa pamamagitan nila iniinom ang tubig ng mga ilog na ito—Ganga, Sindhu, at Sarasvatī.

Verse 25

शतद्रुश्चन्द्र भागा च यमुना सरयूस्तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः

Ang Śatadru, Chandrabhaga, Yamuna at Sarayu; gayundin ang Iravati, Vitasta, Vipasha, Devika at Kuhu—mga banal na ilog ito.

Verse 26

गोमती धूतपापा च बुद्बुदा च दृषद्वती / कौशकी त्रिदिवा चैव निष्ठीवी गेडकी तथा

Ang Gomati, Dhutapapa, Budbuda at Drishadvati; gayundin ang Kaushaki, Tridiva, Nishthivi at Gedaki—mga banal na ilog din ito.

Verse 27

चक्षुर्लोहित इत्येता हिमवत्पादनिस्सृताः / वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्नी सिंधु रेव च

Ang Cakshu at Lohita—mga ilog na dumaloy mula sa paanan ni Himavat; gayundin ang Vedasmariti, Vedavati, Vṛtraghni, Sindhu at Reva.

Verse 28

वर्णाशा नन्दना चैव सदानीरा महानदी / पाशा चर्मण्वतीनूपा विदिशा वेत्रवत्यपि

Ang Varṇāśā at Nandanā; ang Sadānīrā at Mahānadī; at ang Pāśā, Carmaṇvatī, Nūpā, Vidiśā at Vetravatī rin (mga banal na ilog).

Verse 29

क्षिप्रा ह्यवन्ति च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः / शोणो महानदश्चैव नर्म्मदा सुरसा क्रिया

Ang Kṣiprā at Avanti—itinuturing na mga ilog na nasa lilim ng kabundukang Pāriyātra; at ang Śoṇa, Mahānada, Narmadā, Surasā at Kriyā rin.

Verse 30

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च / तमसा पिप्पला श्येना करमोदा पिशाचिका

Mandakini, Dasarna at Citrakuta; gayundin ang Tamasa, Pippala, Syena, Karamoda at Pisacika—mga banal na ilog ito.

Verse 31

चित्रोपला विशाला च बञ्जुला वास्तुवाहिनी / सनेरुजा शुक्तिमती मङ्कुती त्रिदिवा क्रतुः

Citropala, Visala at Banjula; kasama ang Vastuvahini, Saneruja, Suktimati, Mankuti, Tridiva at Kratu—mga banal na ilog din ito.

Verse 32

ऋक्षवत्संप्रसूतास्ता नद्यो मणिजलाः शिवाः / तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या सृपा च निषधा नदी

Ang mga ilog na nagmula sa Bundok Rksavat, na ang tubig ay malinaw na parang hiyas at mapagpala kay Śiva—Tapi, Payosni, Nirvindhya, Srpa at Nisadha.

Verse 33

वेणी वैतरणी चैव क्षिप्रा वाला कुमुद्वती / तोया चैव महागौरी दुर्गा वान्नशिला तथा

Veni at Vaitarani; Ksipra, Vala at Kumudvati; at Toya, Mahagauri, Durga at Vannasila—mga banal na ilog ang mga ito.

Verse 34

विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः / गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणाथ बञ्जुला

Ang mga mapalad na ilog na nagmula sa paanan ng Vindhya, na may tubig na nagbibigay-punya—Godavari, Bhimarathi, Krsnavenā at Banjula.

Verse 35

तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा बाह्या कावेर्यथापि च / दक्षिणप्रवहा नद्यः सह्य पादाद्विनिःस्मृताः

Ang Tungabhadrā, Suprayogā, Bāhyā, at gayundin ang Kāverī—mga ilog na dumadaloy sa timog, na inaalala na nagmula sa paanan ng kabundukang Sahya.

Verse 36

कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजात्युत्पलावती / नद्यो ऽभिजाता मलयात्सर्वाः शीतजलाः शुभाः

Ang Kṛtamālā, Tāmraparṇī, Puṣpajāti, at Utpalāvatī—pawang nagmula sa Bundok Malaya, pawang mga banal na ilog na may malamig at mapalad na tubig.

Verse 37

त्रिसामा ऋषिकुल्या च बञ्जुला त्रिदिवाबला / लाङ्गूलिनी वंशधरा महेन्द्रतनयाः स्मृताः

Ang Trisāmā, Ṛṣikulyā, Bañjulā, Tridivābalā, Lāṅgūlinī, at Vaṃśadharā—inaalala bilang mga anak na babae ng Bundok Mahendra, mga banal na ilog.

Verse 38

ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दगामिनी / कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः

Ang Ṛṣikulyā, Kumārī, Mandagā, Mandagāminī, Kṛpā, at Palāśinī—inaalala bilang mga ilog na nagmula sa Bundok Śuktimat.

Verse 39

तास्तु नद्यः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः / विश्वस्य मातरः सर्वा जगत्पापहराः स्मृताः

Ang mga ilog na iyon ay anyo ni Sarasvatī; lahat ay tulad ng Gaṅgā at dumadaloy tungo sa dagat. Sila’y inaalala bilang mga ina ng daigdig at tagapag-alis ng kasalanan ng sanlibutan.

Verse 40

तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः / तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वा माद्रेयजाङ्गलाः

Ang mga ilog na iyon ay may iba pang mga sanga—daan-daan at libu-libo; sa mga pampang na iyon naninirahan ang Kuru-Pañcāla, Śālva, Mādreya, at Jāṅgala.

Verse 41

शूरसेना भद्रकारा बोधाः सहपटच्चराः / मत्स्याः कुशल्याः सौशल्याः कुन्तलाः काशिकोशलाः

Naroon din ang Śūrasena, Bhadrakāra, Bodha kasama ang Paṭaccara; gayundin ang Matsya, Kuśalya, Sauśalya, Kuntala, at Kāśi-Kośala.

Verse 42

गोधा भद्राः करिङ्गाश्च मागधाश्चोत्कलैः सह / मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशस्त्त्र कीर्त्तिताः

Ang Godha, Bhadra, Kariṅga, at Māgadha kasama ang Utkala—ang mga janapada ng Madhyadeśa ay halos lahat nang nabanggit dito.

Verse 43

सह्यस्य चौत्तरान्तेषु यत्र गोदावरी नदी / पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः

Sa hilagang dulo ng kabundukang Sahya, kung saan dumadaloy ang Ilog Godāvarī, ang lupain na iyon ay kaakit-akit sa buong daigdig.

Verse 44

तत्र गोवर्धनं नाम पुरं रामेण निर्मितम् / रामप्रियाथ स्वर्गीया वृक्ष दिव्यास्त थौषधीः

Doon ay may lungsod na tinatawag na Govardhana na itinayo ni Rāma; at naroon ang mga punong makalangit at mga banal na halamang-gamot na minamahal ni Rāma.

Verse 45

भरद्वाजेन मुनिना तत्प्रियार्थे ऽवरोपिताः / अतः पुर्वरोद्देशस्तेन जज्ञे मनोरमः

Itinanim ng pantas na si Bharadvaja ang mga iyon para sa minamahal; kaya ang silangang bahagi ng pook ay naging kaaya-aya at marikit.

Verse 46

बाह्लीका वाटधानाश्च आभीरा कालतोयकाः / अपरान्ताश्च मुह्माश्च पाञ्चलाश्चर्ममण्डलाः

Ang mga Bahlika, Vatadhana, Abhira, Kalatoyaka; gayundin ang Aparanta, Muhma at Panchala—ay mga tao ng lupain ng Carmamandala.

Verse 47

गान्धारा यवनाश्चैव सिंधुसौवीरमण्डलाः / चीनाश्चैव तुषाराश्च पल्लवा गिरिगह्वराः

Ang mga Gandhara, Yavana, at lupain ng Sindhu-Sauvira; pati ang Cina, Tushara, at Pallava—ay mga naninirahan sa mga yungib ng kabundukan.

Verse 48

शाका भद्राः कुलिन्दाश्च पारदा विन्ध्यचूलिकाः / अभीषाहा उलूताश्च केकया दशामालिकाः

Ang Saka, Bhadra, Kulinda, Parada, Vindhyaculika; pati Abhisaha, Uluta, Kekaya, at Dasamalika—ay iba’t ibang mga kaharian at bayan.

Verse 49

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्यशूद्रकुलानि तु / कांवोजा दरदाश्चैव बर्बरा अङ्गलौहिकाः

Ang mga Brahmana, Kshatriya, at mga angkan ng Vaishya at Shudra; gayundin ang Kamboja, Darada, Barbara, at Angalauhika—ay mga pamayanang naroon din.

Verse 50

अत्रयः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः / लमकास्तालशालाश्च भूषिका ईजिकैः सह

Dito binanggit ang Atraya, ang mga kaugnay ni Bharadvaja, ang Prasthala at Daseraka; gayundin ang Lamaka, Talasala at Bhusika—kasama ang mga Ijika.

Verse 51

एते देशा उदीच्या वै प्राच्यान्देशान्निबोधत / अङ्गवङ्गा श्चोलभद्राः किरातानां च जातयः / तोमरा हंसभङ्गाश्च काश्मीरास्तङ्गणास्तथा

Ito ang mga lupain sa hilaga; at alamin din ang mga lupain sa silangan—Anga, Vanga, Colabhadra; ang mga lahi ng Kirata; at ang Tomara, Hamsabhaṅga, Kashmir at Taṅgaṇa.

Verse 52

झिल्लिकाश्चाहुकाश्चैव हूणदर्वास्तथैव च

Binanggit din ang Jhillika at Ahuka, gayundin ang Huna at Darva.

Verse 53

अन्ध्रवाका मुद्गरका अन्तर्गिरिबहिर्गिराः / ततः प्लवङ्गवो ज्ञेया मलदा मलवर्तिकाः

Nariyan ang Andhravaka, Mudgaraka, ang mga Antargiri at Bahirgiri; at pagkatapos ay dapat makilala ang Plavaṅgava—ang Malada at Malavartika.

Verse 54

समन्तराः प्रावृषेया भार्गवा गोपपार्थिवाः / प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः

Nariyan din ang Samantara, Prāvṛṣeya, Bhārgava at Gopapārthiva; gayundin ang Prāgjyotiṣa, Puṇḍra, Videha at Tāmraliptaka.

Verse 55

मल्ला मगधगोनर्दाः प्राच्यां जनपदाः स्मृताः / अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः

Ang Malla, Magadha, at Gonarda ay inaalala bilang mga janapada sa silangan; at ang iba pang mga janapada ay mga naninirahan sa Dakṣiṇāpatha, ang landas ng timog.

Verse 56

पण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च / सेतुका मूषिकाश्चैव क्षपणा वनवासिकाः

Ang Pāṇḍya, Kerala, Chola, at Kulya; gayundin ang Setuka, Mūṣika, Kṣapaṇa, at Vanavāsika—ito ang mga janapada (sa timog).

Verse 57

माहराष्ट्रा महिषिकाः कलिङ्गश्चैव सर्वशः / आभीराश्च सहैषीका आटव्या सारवास्तथा

Ang Māhārāṣṭra, Mahiṣika, at ang Kalinga sa lahat ng dako; gayundin ang Ābhīra, Sahaiṣīka, Āṭavyā, at Sārava—pawang mga janapada rin.

Verse 58

पुलिन्दा विन्ध्यमौलीया वैदर्भा दण्डकैः सह / पौरिका मौलिकाश्चैव श्मका भोगवर्द्धिनाः

Ang Pulinda, Vindhyamaulīya, at Vaidarbha kasama ang mga Daṇḍaka; at ang Paurika, Maulika, Śmaka, at Bhogavarddhina—mga janapada rin ito.

Verse 59

कोङ्कणाः कन्तलाश्चान्ध्राः कुलिन्दाङ्गारमारिषाः / दाक्षिणाश्चैव ये देशा अपरांस्तान्निबोधत

Ang Koṅkaṇa, Kantala, at Āndhra; ang Kulinda, Aṅgāra, at Māriṣa—ito ang mga lupain sa timog; at alamin pa ang iba pang mga lupain.

Verse 60

सूर्य्यारकाः कलिवना दुर्गालाः कुन्तरौः सहः / पौलेयाश्च किराताश्च रूपकास्तापकैः सह

Ang Suryyaraka, Kalivana, Durgala kasama ang Kuntara; gayundin ang Pauleya, Kirata, Rupaka kasama ang Tapaka—lahat ay mga lupain ng mga tao.

Verse 61

तथा करीतयश्चैव सर्वे चैव करन्धराः / नासिकाश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः

Gayundin ang Karitaya at ang lahat ng Karandhara; at ang Nasika at iba pa, yaong mga naninirahan sa lupain ng Antara-Narmada.

Verse 62

सहकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि / कच्छिपाश्च सुराष्ट्राश्च आनर्ताश्चर्बुदैः सह

Ang Sahakaccha at Samāheya kasama ng mga Sārasvata; at ang Kacchipa, Surāṣṭra at Ānarta kasama ng Arbuda.

Verse 63

इत्येते अपरान्ताश्च शृणुध्वं विन्ध्यवासिनः / मलदाश्च करूथाश्च मेकलाश्चैत्कलैः सह

Ito ang mga lupain ng Aparānta—kayong naninirahan sa Vindhya, makinig; naroon din ang Malada, Karūtha at Mekala, kasama ang Aitkala.

Verse 64

उत्तमानां दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह / तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा

Sa mga dakilang lupain naroon ang Daśārṇa at Bhoja kasama ang Kiṣkindhaka; gayundin ang Tośala, Kośala, Traipura at Vaidiśa.

Verse 65

तुहुण्डा बर्बराश्चैव षट्पुरा नैषधैः सह / अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा ह्यवन्तयः

Ang Tuhunda, Barbarā, at Ṣaṭpurā kasama ng mga Naiṣadha; gayundin ang Anūpa, Tuṇḍikera, Vītihotra, at Avanti—lahat ay binanggit na mga janapada.

Verse 66

एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः / अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये

Ang lahat ng janapadang ito ay naninirahan sa likurang bahagi ng kabundukang Vindhya. Ngayon ay isasalaysay ko ang mga lupain na sumasandig sa mga bundok.

Verse 67

निहीरा हंसमार्गाश्च कुपथास्तङ्गणाः शकाः / अपप्राव रणाश्चैव ऊर्णा दर्वाः सहूहुकाः

Ang Nihīra, Haṃsamārga, Kupatha, Taṅgaṇa, at Śaka; gayundin ang Apaprāva, Raṇa, Ūrṇā, Darvā, at Sahūhuka—sila rin ay binanggit na mga janapada.

Verse 68

त्रिगर्त्ता मण्डलाश्चैव किरातास्तामरैः सह / चत्वारि भारते वर्षे युगानि ऋषयो ऽब्रुवन्

Ang Trigartta, Maṇḍala, at Kirāta kasama ng mga Tāmara (ay nabanggit). Sinabi ng mga ṛṣi na sa Bhāratavarṣa ay may apat na yuga.

Verse 69

कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं तिष्यमेव च / तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टादशेषतः

Ang Kṛta, Tretā, Dvāpara, at Tiṣya—iyan ang apat na yuga. Sa susunod ay ilalahad ko nang ganap ang kanilang likas na katangian at pagkakasunod-sunod.