Adhyaya 12

Verse 1

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

Mula ngayon ay isasalaysay ko si Agni nang masinsin at ayon sa pagkakasunod. Wika ni Sūta: ang Agni na kilala bilang Abhimānī sa Svāyambhuva Manvantara ay anak-sa-isip ni Brahmā; mula sa kanya isinilang si Svāhā.

Verse 2

पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

Si Agni ay inaalala sa tatlong pangalan: Pāvaka, Pavamāna, at Śuci. Ang apoy na mula sa pagkikiskis (nirmathya) ay Pavamāna; ang apoy na mula sa kidlat ay Pāvaka.

Verse 3

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः

Dapat malaman na ang ‘Śuci’ ay Saurya, kaugnay ng Surya; silang tatlo ay mga anak ni Svāhā. Ang mula sa pagkikiskis ay Pavamāna, at ang Śuci na binabanggit ay yaong may likas na araw.

Verse 4

अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते

Ang Abyoni at Vaidyuta—iyan ang kani-kanilang mga kinalalagyan; at ang anak ni Pavamana ay tinatawag na Kavyavahana, tagapagdala ng handog para sa mga ninuno.

Verse 5

पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः

Sina Pāvaki, Saha-rakṣas, at Havyavāha ay mga anak ni Śuci. Para sa mga deva, si Agni ang Havyavāha; para sa mga Pitṛ, siya ang Kavyavāhana.

Verse 6

सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु

Kasama ang mga rākṣasa at asura, para sa tatlong pangkat na iyon ay may tatlong Agni; at ang kanilang mga anak at apo ay tunay na apatnapu.

Verse 7

वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः

Ngayon ay ilalahad ko ang kanilang pagkakahati, bawat isa ayon sa pangalan. Ang makamundong Agni na tinatawag na Viśrupta ay ang unang anak ni Brahmā.

Verse 8

ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्

Ang anak ni Brahmā na si Dattāgni ay bantog sa pangalang Bharata. Ang kanyang anak na si Vaiśvānara ay nagdala ng havya (banal na handog) sa loob ng sandaang taon.

Verse 9

संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः

Si rishi Atharvan, si Purvamedhiti, ay nagtipon ng banal na apoy sa Puṣkarodadhi. Siya ring Atharva ang apoy na pangsanlibutan, na inaalala bilang Atharvan na ‘Darpahā’, tagapuksa ng kapalaluan.

Verse 10

अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः

Mula kay Atharva ay isinilang si Bhṛgu; at siya ang inaalala bilang Agni na Ātharvaṇa. Kaya ang apoy na pangsanlibutan ay itinuturing na si Dadhyaṅ Ātharvaṇa.

Verse 11

आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्

Ang Pavamāna na Ātharvaṇa ay inaalala ng mga makata bilang ‘nirmathya’, ang apoy na isinilang sa pagkikiskisan. Siya ang Agni Gārhapatya; at may dalawang anak na binabanggit.

Verse 12

शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते

Si Śaṃsya ay inaalala bilang ‘vaniya’ na anyo ni Agni, ang Havyavāhana na tagapagdala ng handog. Ang ikalawang anak ay tinawag na Śuka-Agni, ang apoy na inihaharap at dinadala sa ritwal ng yajña.

Verse 13

तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः

Gayundin, ang Agni na Śaṃsya ay may dalawang anak: Savya at Apasavya. At si Śaṃsya, ang Havyavāhana, ay pumili ng labing-anim na ilog bilang mga kabiyak.

Verse 14

यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा

Ang kinikilala ng mga dwija bilang diyos na tagapaghari (abhimānī) ng Apoy na Āhavanīya, siya rin ay nananahan sa mga ilog na Kaveri, Krishna-vena, Narmada, at Yamuna.

Verse 15

गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा

Gayundin, siya’y nananahan sa mga ilog na Godavari, Vitasta, Chandrabhaga, Iravati, Vipasha, Kaushiki, Shatadru, at Sarayu.

Verse 16

सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्

At sa mga ilog na Sita, Sarasvati, Hradini, at Pavani rin, hinati niya ang labing-anim na dhāma nang magkakahiwalay, bawat isa’y natatangi.

Verse 17

आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः

Pagkaraan, itinatag niya ang sarili sa mga dhishni na iyon at doon siya nahayag; mula sa Dhishni na “sumasama sa Krittika” isinilang ang mga dhishni na yaon.

Verse 18

धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे

Sapagkat sila’y isinilang sa mga dhishni, kaya sila tinawag na ‘dhishnaya’; sa ganyang paraan, ang mga anak ng mga ilog na ito ay umusbong sa mga dhishni.

Verse 19

तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्

Sa kanila, may mga Agni na dapat lapitan at may mga dapat sambahin; pakinggan ninyo ang maikling pagbanggit sa kanila ayon sa katotohanan.

Verse 20

विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्

Si Vibhu, Pravāhaṇa, Gnīdhra, at ang iba pang dhishṇya na naroon ay itinatakda sa kani-kanilang lugar, ayon sa pagkakasunod sa savana ng araw na Sūtyāha.

Verse 21

अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः

Ngayon pakinggan ang pagkakasunod ng mga Agni na tinatawag na anuddeśya-nivāsya: ang Samrāḍagni ay si Kṛśānu, at ang ikalawa ay ang Antaravedika.

Verse 22

सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते

Sa harap ng Samrāḍagni, walong Agni ang nakatindig upang maglingkod sa mga dvija; at ang ‘Pariṣatpavamāna’ ang itinatakdang ikalawang anudiśya.

Verse 23

प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते

Ang ‘Pratalkānya’ na tinatawag na Nabho ay itinuturing na inilagay sa catvara na ito; at pagkatapos, ang ‘Havya’ na di-nadungisan (asaṃmṛṣṭa) ay itinuturing na nasa apoy na Śāmitra.

Verse 24

ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते

Siya ay pinupuri bilang ‘Ṛtudhāmā’ at ‘Sujyoti-Audumbarya’. Ang Agni na anyong karagatan na tinatawag na ‘Viśvavyacā’ ay binabanggit sa Brahmasthāna.

Verse 25

ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः

Sa Brahmasthāna, siya’y tinatawag na ‘Brahmajyoti’ at ‘Vasurdhāmā’. Ang nasa malapit sa mga paa ng parisukat na ayos ay tinatawag na ‘Śālāsukhīyaka’.

Verse 26

अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः

‘Anuheśya’ at ‘Ahirbudhnya’—ang Agni na ito ay inaalala bilang ‘Gṛhapati’, panginoon ng tahanan. Lahat ng anak ni ‘Śaṃsya’ ay sinasabing dapat sambahin ng mga dvija.

Verse 27

ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे

Pagkatapos nito, ilalarawan ko si ‘Viharaṇīya’ at ang walo niyang anak. Kabilang sa kanila sina ‘Vibhu’, ‘Pravāhaṇa’, at ‘Agnīdhra’; at ang iba pa’y mga dhiṣṇya (luklukan/puwesto) rin nila.

Verse 28

विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः

Sa araw ng Sautya, ayon sa pagkakasunod ng savana, sila’y itinatakda sa kani-kanilang lugar. Ang Agni na Hotrīya ay inaalala bilang Vahni—Havyavāhana, tagapagdala ng handog.

Verse 29

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

Dito, ang ikalawang Agni ay tinatawag na Pracetā at kilala rin bilang Praśānta. Pagkaraan nito, ang Agni na Vaiśvadeva ay tinatawag na Brāhmaṇācchaṃsi.

Verse 30

उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते

Ang Agni na Uśig ay kilala bilang Kavi, at mayroon ding Agni na tinatawag na Pota. Ang Agni na Āvāri at Ābhāri ay itinuturing ding Vaiṣṭhīya.

Verse 31

अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते

Ang Agni na Avasphūrja ay tinatawag ding Vivasvān at Āsthāṃśca. Ang ikawalong Agni ay si Sudhyu, at tinatawag din na Yomārjālīya.

Verse 32

धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते

Ang mga Agni na tinatawag na Dhiṣṇyāvāharaṇa ay sinasamba ng mga dvija sa araw ng Sautya. Siya’y inaalala bilang Apāṃ Yoni, at kinikilala rin bilang Apsunāmā.

Verse 33

ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते

Pagkatapos nito, ang Agni na tinatawag na Pāvaka ay kilala rin bilang Abja-garbha. Siya’y dapat makilala sa ritwal na Avabhṛtha, at sinasamba kasama ni Varuṇa.

Verse 34

त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः

Sa di-inaasahan, ang anak niya ay si Agni na nananahan sa tiyan ng tao at nagpapahinog sa pagkain. Ang apoy na ito sa sikmura ay tinatawag na ‘Mṛtyumān’; at ang ‘Vidvān-Agni’ ay inaalala bilang anak nito.

Verse 35

परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः

Ang apoy na sumibol mula sa isa’t isa ay tumutupok sa lahat ng nilalang dito. Ang anak ng Agni na puspos ng poot ay inaalala bilang ‘Saṃvartaka’, ang kakila-kilabot.

Verse 36

पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते

Ang Vaḍavāmukha na apoy ay nananahan sa dagat at patuloy na ‘umiinom’ ng tubig. Ang anak ng naninirahan sa karagatan ay itinuturing na ‘Sāharakṣa’.

Verse 37

सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्

Ang anak ni Sāharakṣa na si Kṣāma ay nagsusunog ng mga bahay ng tao. Ang anak niya ay ‘Kravyād-Agni’, na lumalapa sa laman ng mga taong namatay.

Verse 38

इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः

Sa ganito, ang mga anak ni Agni Pāvaka ay naipahayag. Pagkaraan nito ay si ‘Śuci’ na may ugnay sa araw; tinawag siya ng mga Gandharva sa pangalang ‘Āyu’.

Verse 39

मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते

Ang apoy na nalilikha sa pag-ikot at pagkiskis ng kahoy sa gubat, siya ring nagpapaliyab sa apoy. Siya ang Bhagavan na tinatawag na ‘Āyu’, na inihaharap ayon sa banal na ritwal.

Verse 40

आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः

Ang anak ni Āyu ay si Mahiṣa, at ang anak nito ay nagngangalang Sahasa. Sa mga pākayajña, ang Agni na tagapamahalang-diyos ay inaalala bilang ‘Sahasa’.

Verse 41

पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः

Ang anak ng Agni na tinatawag na Sahasa ay si Adbhuta, ang dakilang tanyag. At si Adbhuta ay may anak na si Vividhi, na inaalala bilang marangal na anak ni Agni.

Verse 42

प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे

Sa mga ritwal ng pagtubos (prāyaścitta), bilang tagapamahalang-diyos, lagi niyang tinatanggap ang inihandog na havis. Ang anak ni Vividhi ay si Arka; at ito ang mga anak ng Agni na iyon.

Verse 43

अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्

Si Anīkavān, Vājasṛk, Rakṣohā, at Caṣṭikṛt; gayundin si Surabhi, Vasur, at Annāda—ang pumapasok at nananahan sa kanila ay tinatawag na Rukamarāṭ.

Verse 44

शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै

Ito ang lahi ni Agni Śuci at may labing-apat na Vahni; ganito ipinahayag ang mga Agni, at sila’y itinatatag sa mga handog na yajña ayon sa ritwal.

Verse 45

आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः

Sa unang paglikha, sila’y lumipas kasama ng mga Yāma at ng mga dakilang diyos; bago ang Manvantara ni Svāyambhuva, ang mga Agni na iyon ay may pagkapit sa dangal ng kani-kanilang katayuan.

Verse 46

एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः

Naroon sila sa mga pook na maaaring paglakbayin, maging may buhay o walang buhay; noong una, ang mga Agni na Havyavāhana—tagapagdala ng handog—ay may pagkapit sa kani-kanilang katayuan sa daigdig.

Verse 47

काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह

Sa mga yajña na kāmya at naimittika, nanatili sila sa kani-kanilang tungkuling ritwal; sa naunang Manvantara, sila’y lumipas kasama ng mga dalisay na pag-aalay.

Verse 48

देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह

Sa unang Manvantara ni Manu, sa pamamagitan ng mga banal at dakilang diyos—ganito ko ipinahayag ang mga pook na ito at ang mga nananahan at namamahala roon.

Verse 49

तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्

Sa pamamagitan nila mismo, dito ay binilang ang mga katangian ng Jātavedas (mga Agni) sa lahat ng Manvantara, sa nakaraan at sa darating.

Verse 50

सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः

Silang lahat ay mga mapagtapa, lahat ay tagapagdala ng Brahman; silang lahat ay mga panginoon ng mga nilalang at inaalala bilang maningning.

Verse 51

स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः

Sa pitong Manvantara gaya ng Svārociṣa at iba pa, dapat silang makilala bilang ‘Sāvarṇya’ ayon sa pangalan, anyo, at tungkulin.

Verse 52

वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः

Ang mga Agni ay kumikilos kasama ng mga diyos na Yāma sa kasalukuyan; at ang mga Agni sa hinaharap ay kikilos kasama ng mga sura sa hinaharap.

Verse 53

इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः

Gayon, ang kalipunan ng mga Agni ay naisunod na ayon sa kaayusan; susunod, ang tungkol sa mga Pitṛ ay muling ilalahad nang masinsin at sunud-sunod.