Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa na ipinahayag ni Vāyu, sa gitnang bahagi, sa ikatlong Upoddhāta-pāda, sa Bhārgava-carita, ang ika-37 kabanata. Wika ni Vasiṣṭha: Nang maglaho si Kṛṣṇa, inakala ni Rāma na bantog na siya’y lubhang nag-aalab dahil sa bisa ni Kṛṣṇa.

Verse 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् / समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

Taglay ang katawang walang sugat, nagliliyab na parang nag-aalab na apoy, dumating ang Bhārgava patungo sa Asipurī, Mahīṣmatī.

Verse 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा / पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

Doon dumadaloy ang Narmadā, ang pinakamarangal sa mga ilog, banal at tagapag-alis ng kasalanan; sa pagtanaw pa lamang, nililinis niya maging ang makasalanang nilalang.

Verse 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना / त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

O hari ng mga hari, noong unang panahon maging si Hari na dakilang kaluluwa ay nagsikap nang matatag upang wasakin ang Tripura.

Verse 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् / सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

O hari, paano mailalarawan ang kabanalan ng mga taong tila mga diyos doon? Nang makita ang Narmada, ang Bhargava na dangal ng angkan ay napuspos ng galak.

Verse 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः / नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

Sa labis na galak at handang supilin ang kaaway, siya’y yumukod: “Pagpupugay sa iyo, O Narmada, na nagmula sa katawan ni Hari.”

Verse 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने / इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

“O marilag, lipulin agad ang aking mga kaaway; maging tagapagkaloob ng biyaya.” Pagkasabi nito, siya’y nagbigay-galang sa Narmada na tagapawi ng kasalanan.

Verse 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति / दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

Pagkaraan, nagsugo siya ng mensahero kay Karttaviryārjuna at sinabi: “O mensaherong walang dungis, sabihin mo sa hari ang eksaktong sinasabi ko sa iyo.”

Verse 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते / यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

Huwag kang mag-alinlangan; ang sugo ay hindi kailanman ginagapos saanman. Sa lakas na iyon umasa ang hari nang siya’y lumapit sa muni na si Jamadagni.

Verse 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः / शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

O hangal! Ininsulto mo siya; dumating ang kanyang anak upang makipagdigma. O mahinang-loob, lumabas ka agad at ibigay ang labang iyon kay Rama.

Verse 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा / इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

“Harapin mo si Rama na Bhargava, at magmadaling pumaroon sa ibang daigdig.” Pagkasabi nito, narinig ng hari ang gayong mga salita.

Verse 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते / तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

Dumating ka agad, nawa’y mapabuti ka; hindi nararapat ang pag-aantala rito. Sa gayong utos, ang sugo’y nagtungo sa haring Haihaya.

Verse 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि / स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

Sa kapulungan, isinalaysay niya ang lahat ng sinabi ni Rama. Ang haring iyon ay deboto ni Atreya at may dakilang lakas at kabayanihan.

Verse 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

Nang marinig ang mga salitang iyon, siya’y nagalit at pinadala ang sugo na may tugon. Sinabi ni Karttavīrya: “Sa lakas ng aking mga bisig, ayon sa kautusan ni Datta, nakamtan ko ang lupang ito.”

Verse 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् / तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

Tinalo ko nang sapilitan ang mga hari, ginapos at dinala sa aking lungsod. Manatili sa akin ang kanilang lakas; ngayon ay haharapin kita sa digmaan.

Verse 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

Pagkasabi nito, agad pinalisan ng haring Haihaya ang sugo. Pagkaraan, ipinatawag niya ang pinuno ng hukbo at ang haring mahusay magsalita ay nagsabi.

Verse 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः / योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

O marangal, kinikilala ng mga mandirigma! Ihanda ang aking hukbo. Makikipagdigma ako kay Rama na mula sa angkan ni Bhrigu; huwag mag-antala.

Verse 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः / सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

Nang utusan nang gayon, ang magiting at makapangyarihang pinuno ng hukbo ay agad naghanda ng apat-na-sangay na sandatahan at iniulat sa hari.

Verse 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

Nang marinig na handa na ang hukbo, nagalak si Haring Karttavīrya; sumakay siya sa sariling karwaheng pandigma na dinala ng kutsero, bilang panginoon ng bayan.

Verse 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

Sa paligid ng haring iyon, ang mga samanta at mga pinuno ng mga lalawigan, na may maraming hukbong akṣauhiṇī, ay pumaligid at dumalo.

Verse 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः / असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

O Mahārāja! Sa hukbong tulad ng dagat, ang mga elepante ay milyon-milyon; at ang mga kabayo, karwahe, at kawal na lakad ay di mabilang.

Verse 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः / महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

Doon ay nakita ang mga haring mula sa iba’t ibang angkan—mga dakilang mandirigma, malalakas ang pangangatawan, at bihasa sa sari-saring digmaan.

Verse 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः / नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

Ang mga haring iyon ay bihasa sa sari-saring sandata at astra, nakasakay sa iba’t ibang sasakyan; may iba’t ibang palamuti, nag-aalab ang sigla, at pinararangalan ng kabutihang-loob sa pag-aalay.

Verse 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

Ang mga lupain na inayos ng mga mahāmātra ay nagningning; maraming elepante ang namukod. May mga kabayong mula sa iba’t ibang angkan, tumatakbong kasingbilis ng hangin.

Verse 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

O hari! Ang mga kabayong sinanay ng mga mangangabayo at kutsero ay kahanga-hanga habang lumulukso. Mayroon ding mahahabang karwaheng pandigma na may kabayong Yavana ang nakahila.

Verse 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च / पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

Ang mga karwahe ay umuugong sa ingay ng mga gulong, gaya ng mga ulap sa tag-ulan. O hari, ang mga kawal na naglalakad na may espada at kalasag ay kapansin-pansin din.

Verse 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

Sa sigaw na “ako muna, ako muna,” taglay ang pagnanais na mauna, nang ang hukbo ni Kārttavīrya Arjuna ay tunay na kumilos pasulong.

Verse 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश / नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

Noon, ang langit at ang sampung panig ay natakpan ng alikabok; umalingawngaw ang iba’t ibang tugtugin at ang hiyaw ng mga kabayo.

Verse 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

O hari, sa pagaspas ng ungol ng mga elepante ay napuno ang kalangitan; sa daan, nakita ng Rajendra, O Bhupati, ang mga baligtad na masamang palatandaan.

Verse 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च / मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

Sa kanyang labanan, lumitaw ang mga masamang palatandaang tila sugo ng kamatayan; nakita rin ang isang babaeng digambara, nakalugay ang buhok, putol ang ilong, at humahagulgol.

Verse 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह / कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

Nakita niya ang isang babaeng nakasuot ng itim; at nakita rin ang maruming damit na nalaglag at napunit, ang isang hubad, at ang nagsusuot ng kasaya o kulay-safron na kasuotan.

Verse 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

Nakita niya ang isang lalaking kulang ang mga bahagi ng katawan at marumi ang loob; nakita rin ang bayawak, kuneho, shalya (tinik/pana), isang sisidlang walang laman, at hayop na nabubuhay sa tubig.

Verse 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् / स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

Nakita niya ang bulak, pagong, langis, asin, at piraso ng buto; at sa kanyang kanan, nakita niya ang isang asong-gubat na umuungal nang nakapanghihilakbot na tila si Bhairava.

Verse 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

Kahit nakita ang maysakit, ang puṃlkasa, ang toro, at ang śyena at bhallūka, umalis pa rin siya upang makipagdigma; waring nababalot ng tali ni Kāla at walang magawa.

Verse 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः / वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

Sa hilagang pampang ng Narmadā, walang sugat, si Rāma ay nakaupo sa lilim ng punong balete at nakita ang papalapit.

Verse 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् / सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

Nang makita si Kārttavīrya, ang dakilang hari, na napapaligiran ng di-mabilang na mga hari at may isang libong akṣauhiṇī na hukbo, siya’y namangha.

Verse 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् / यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

Ngayong araw natupad ang matagal ko nang minimithi, sapagkat si Kārttavīrya, ang hamak na hari, ay napasok sa aking paningin.

Verse 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् / व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

Pagkasabi nito, tumindig siya at hinawakan ang paraśu bilang sandata; upang lipulin ang kaaway, umungal siya na parang galit na leon.

Verse 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च / चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

Nang makita si Rama na handang pumatay sa mga kawal, ang lahat ng may katawan ay nanginig nang matindi na parang kaharap ang Kamatayan.

Verse 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

Saanman ihagis ng inapo ni Bhṛgu ang palakol-digma na kasingbilis ng hangin sa tindi ng galit, doon-doon bumagsak ang mga elepante, kabayo, at mandirigma na putol ang bisig, hita, at balikat.

Verse 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् / तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

Gaya ng dambuhalang elepanteng lasing sa sigla na tumatakbo at dinudurog ang gubat ng tambo sa paligid, gayon din si Rama, kasingbilis ng hangin ng isip, ay nilupig ang hukbo ng hari.

Verse 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् / उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

Nang makita si Rama, ang pinakadakila sa mga mandirigmang may sandata, na humahampas nang buong lakas sa labanan, itinaas ni Haring Mānasya ang malaking busog, sumakay sa karwahe, at naghanda nang magpalipad ng palaso.

Verse 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद / दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

Hinila niya ang mga palasong nagliliyab na tila apoy at binuhusan ng ulang-palaso si Bhārgava habang lumalapit; nang makita siyang dumarating, hinawakan din ng Mahātmang si Rama ang kanyang napakabangis na busog.

Verse 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

Sa pag-alab ng poot, ginamit niya ang Vayavya Astra upang pigilan ang ulang ng mapalad na mga palaso. Pagkaraan, ang haring napakalakas at matatag ang loob ay pinakawalan ang Parvata Astra laban kay Rama.

Verse 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

Si Rama, bihasa sa paraan ng Vayavya at mga astra ng palaso, ay pinatigil ang napakalakas na astra. Nang malaman ang tindi ng lakas nito, binulaga ni Rama ang haring Matsya ng sari-saring pangkat ng astra.

Verse 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् / नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

Sa labanan, laban sa kaaway na marahas na nagbubuhos ng mga palaso, pinakawalan ni Rama ang Narayana Astra na may wastong ritwal at mga mantra. O hari, ang Narayana Astra na ipinagkaloob ni Bhrigu ay ginamit ni Rama upang lipulin ang pinunong iyon.

Verse 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे / रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

Dahil sa ningning na iyon, nagliyab ang lahat ng dako at nanginig ang haring Matsya. Napansin ni Rama ang panginginig, kaya sa apat na palaso ay ibinagsak niya ang mga sasakyan at sinasakyan nito.

Verse 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन / बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

Pinutol ng Mahatma ang watawat sa isang palaso, at sa dalawang palaso ay biniyak ang busog. Pagkaraan, sa isang palaso ay ibinagsak niya sa lupa ang karwaheng tagapagmaneho, at sa tatlong palaso ay dinurog ang karwahe.

Verse 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

Iniwan ang kanyang karwahe at nakatayo sa lupa, mabilis niyang pinalo ng palakol ang ulo ni Mangala. Sa pagkabasag ng kanyang ulo, at paulit-ulit na pagsuka ng dugo, siya ay nawalan ng malay at namatay sa isang iglap.

Verse 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् / तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

Ang kanyang hukbo, na ganap na sinunog ng sandata, ay nawasak at naging abo sa isang iglap. Nang ang haring iyon, na isinilang sa Angkan ng Buwan, ay bumagsak...

Verse 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

Nang si Mangala, ang pinakamahusay sa mga hari, ay bumagsak, si Rama ay napuno ng kagalakan.