Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong pambungad na bahagi, sa salaysay ni Arjuna at sa Bhārgava-carita, ito ang ika-dalawampu’t limang kabanata. Wika ni Vasiṣṭha—O Hari, nang tanungin siya ng dalawa, si Rāma ay nag-anjali at isinalaysay ang lahat ng kanyang isinagawa sa sarili niyang pagsunod.

Verse 2

निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्

Sa utos ng gurong pangkanlahi, isinagawa niya ang sariling pag-aayuno at pagninilay; at sa tagubilin ni Śambhu (Śiva), nilibot niya ang mga banal na tirtha ayon sa pagkakasunod-sunod.

Verse 3

तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्

Sa utos ding iyon, alang-alang sa kapakanan ng mga deva, pinuksa niya ang mga daitya; at sa biyaya ni Hara (Śiva), kahit dito’y walang bakas ng sugat na nakita sa kanya.

Verse 4

एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः

Ang lahat ng ito, at ang iba pang ginawa niya sa sarili niyang pagsunod, ay isinalaysay ni Rāma nang walang iniiwan; at ang kanyang mga magulang ay lalo pang nalugod.

Verse 5

तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ

O Hari, nang marinig nila ang lahat ng sinabi niya at ang lawak ng mga gawaing iyon, silang dalawa’y nagalak at lalo pang napuspos ng mas malalim na tuwa.

Verse 6

एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः

O Maharaja, ang pinakadakila sa angkan ni Bhṛgu ay ganyan maglingkod sa ama’t ina; may pusong masunurin, itinuring din niyang pantay ang mga kapatid nang walang pagtatangi.

Verse 7

एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः

Sa panahong iyon din, minsan ay naghanda ang hari ng Haihaya na pumunta sa pangangaso, kasama ang hukbong apat na sangay.

Verse 8

संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः

Ang langit sa lahat ng dako ay namumula na parang bulaklak na bandhūka; ang mapulang sinag ay pumapawi sa ningning ng mga bituin na tila lambat.

Verse 9

मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि

Ang simoy ng bukang-liwayway na may dalang halimuyak ay marahang umiihip; bitbit ang bango mula sa nagkalat na hanay ng gubat ng ketakī, hinahaplos nito ang mga lawa ng kumuda.

Verse 10

वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः

Ang mga ibong naninirahan sa mga pugad sa mga punongkahoy sa pampang ng Narmadā ay nag-aawitan; ang kanilang masigla at malamyos na tinig ay nagbibigay-lugod sa isip at pandinig.

Verse 11

नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्

Bumaba sa banal na pook sa pampang ng Narmada na nag-aalis ng kasalanan, at sa sagradong tubig nito, sa gitna ng mga muni, inawit ang walang hanggang papuri kay Subrahma.

Verse 12

विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु

Matapos isagawa nang ayon sa tuntunin ang gawang-pagkakaibigan, lumisan mula sa pampang ng ilog, at ang mga pangunahing muni na masigasig sa tungkulin ay tumungo sa āśrama.

Verse 13

प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु

Ang mga asawa ng bawat mandirigma ay abala sa gawaing-bahay; at para sa homa, ang mga babaeng tila mga muni ay naggagatas ng mga baka.

Verse 14

स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे

Nang dalhin ng mga anak-muni sa kani-kanilang lugar ang gatas na nakuha, naging abala ang looban ng agnihotra, na nagdudulot ng ginhawa sa lahat ng nilalang.

Verse 15

विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः

Namumukadkad ang mga lotus, umaawit ang mga bubuyog; at sa lahat ng dako, ang mga ibon ay lumalabas sa pugad at humuhuni.

Verse 16

अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना

Sa banayad na hangin, dumating ang sandaling nagpapalago ng ligaya sa katawan; ang pagmamadali ng lasing na elepante, kabayo at karwahe ay humupa.

Verse 17

गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः

Nang ang mga nagdadala ng bulaklak at tubig ay papalapit sa ashram, maraming ermitanyong nakabalot sa balat ng usa ang nalulubog sa svādhyāya habang umiikot ang mga butil ng japa.

Verse 18

सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु

Ang mga mantrang may mataas at mababang himig ay ginamit nang wasto; binibigkas ang praiṣa at inihahandog ang mga alay sa apoy.

Verse 19

यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि

Gaya ng sa gubat na malawak na isinasagawa ang mga gawaing itinuro ng mantra at tantra, gayon din ang ningning na anyong liyab ng apoy ay sinusunog ang dilim.

Verse 20

प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति

Itinataboy nito ang dilim sa lahat ng dako, inilalantad ang daigdig, at tumutungo sa pagsikat ni Savitṛ; naglalaho ang dilim ng gabi.

Verse 21

तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः

Nang maglaho ang mga bituin at luminaw ang mga kahoy, matapos gampanan ang mga tungkuling gaya ng pagkakaibigan, ang haring Haihayesvara ay lumabas upang mangaso.

Verse 22

निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः

Lumabas siya mula sa lungsod na iyon kasama ang purohita; nagtipon ang lahat ng hukbo, may mga kabayo, karwahe, at mga elepante.

Verse 23

सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्

Ang maringal na hari ay kasama ang kanyang mga tagapayo at mga haring kaedad; sa bigat ng napakalaking hukbo, wari’y pinayuyuko ang ibabaw ng lupa.

Verse 24

नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः

Pinaugong ng hari ang lahat ng dako sa ingay ng mga karwahe; ang alikabok na inihagis ng mga hakbang ng kanyang hukbo ay bumalot sa lupa.

Verse 25

ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः

Nagpatuloy siya, na wari’y tinatakpan ang langit na siksik sa daan-daang vimana; at pumasok sa kakila-kilabot na gubat sa mga dalisdis ng Vindhya kasama ang mga pangkat ng hukbo.

Verse 26

भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः

Pinalibutan ng pinakamahusay na haring iyon ang kagubatan kasama ang kanyang mga sundalo at niyanig ito nang marahas sa lahat ng panig.

Verse 27

मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः

Pinatay niya ang iba't ibang uri ng mababangis na hayop gamit ang matatalim na palaso na pinakawalan ng mga mandirigmang humila ng kanilang mga busog hanggang sa kanilang mga tainga.

Verse 28

निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः

Ang ilang mga tigre ay bumagsak sa lupa na may putol na mga bahagi ng katawan, ang kanilang mga katawan ay tinaga ng mga espada ng mga sundalong naglalakad na mabilis kumilos.

Verse 29

वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः

Ang ilang mga pinuno ng mga kawan ng baboy-ramo ay bumagsak sa lupa na basang-basa sa dugo, ang kanilang mga ulo ay tinusok ng mga sibat na inihagis ng mababangis na mandirigmang may sibat.

Verse 30

मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः

Ang mga kawan ng mga hayop—mga leon, oso, Sarabha, at iba pa—ay bumagsak sa lupa na parang mga bundok, ang kanilang buong katawan ay tinusok ng mga bakal na palaso.

Verse 31

वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि

Ang lupa ay nagkalat sa lahat ng panig ng mga nilalang na basa ng dugo; ang iba ay bumabagsak kasama ang mga lambat at ang iba ay bumagsak na.

Verse 32

श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः

Hinahabol ng mga aso, ang mga usa ay tumatakbo; ang ilan na nahuli ay sumisigaw, takot at nababahala para sa kanilang buhay.

Verse 33

युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च

Ang kagubatan ay tila napakagulo tulad ng katapusan ng panahon, puno ng mga baboy-ramo, leon, tigre, porcupines, at mga kawan ng liyebre.

Verse 34

चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि

Naroon ang mga Yak, Ruru deer, jackals, Gayals, oso, maraming lobo, blackbucks, leopardo, at mga rhinoceros.

Verse 35

विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्

Iba pang mga hayop na may iba't ibang anyo, Nyanku deer sa lahat ng dako, mga bata, mga sanggol na sumususo, matatanda, magkapareha, at mga kawan.

Verse 36

निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः

Pinatay ng mga sundalo ang mga hayop na nararapat mamatay gamit ang matatalim na sandata. Sa gayon, ganap nilang nilipol ang mga kakila-kilabot at mararahas na hayop na iyon.

Verse 37

श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः

Ang mga sundalo ng hari ay dumanas ng matinding pagod. Nang ang araw ay sumapit sa tanghali, ang hari kasama ang kanyang hukbo...

Verse 38

नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः

...ay dahan-dahang nagtungo sa ilog Narmada, na hapo sa init at uhaw. Matapos lumusong sa tubig kasama ang kanyang hukbo at mga sasakyan...

Verse 39

विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्

...ang Hari, na pinahihirapan ng gutom at uhaw, ay lumusong sa mapalad na tubig. Matapos maligo at uminom ng kanyang kaaya-ayang malamig na tubig...

Verse 40

बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः

...kumain siya ng matatamis na puting usbong ng lotus. Matapos maglaro sa tubig nang mahabang panahon, umahon ang Hari kasama ang kanyang hukbo.

Verse 41

विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः

Ang hari, kasama ang hukbo at mga kasamahan, ay nagpahinga sa pampang na pinalamutian ng mga pangkat ng punò, nang ang Araw ay lumulubog.

Verse 42

निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्

Umalis siya mula sa masukal na yungib-gubat ng Vindhya upang magtungo sa lungsod; sa paglakad pa lamang ay nakita niya ang pook na nasa pampang ng Narmada.

Verse 43

आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः

Nang makita ang āśrama ng banal na Mahātmā Jamadagni, bumalik ang hari at ipinahimpil ang hukbo sa malayo.

Verse 44

परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः

Dumating siya sa āśrama na iyon kasama ang punong pari at ilang tagapaglingkod; pagdating sa marikit na āśrama, siya’y pumasok.

Verse 45

उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्

Lumapit ang hari sa “tigre ng mga muni” at yumukod na may paggalang; si Jamadagni naman ay masayang bumati sa dakilang hari.

Verse 46

पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा

Noon, siya ay sumamba ayon sa wastong ritwal sa pamamagitan ng arghya, pādya, upuan at iba pang handog, at pinarangalan ang pagsambang itinakda ng muni.

Verse 47

निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः

Umupo siya sa malinis na upuan sa harap ng dakilang muni; at ang muni na nasa upuang damong kuśa ay nakita ang marangal na hari na nakaupo.

Verse 48

पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः

Tinanong niya ang kalagayan ng anak, mga kaibigan, at iba pang kamag-anak; at ang dakilang muni ay nakipag-usap sa hari.

Verse 49

स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत

Pagkaraan ng sandaling pananatili, nag-anyaya siya para sa paggalang sa panauhin; saka ang haring lubhang nalugod ay nagsalita kay Jamadagni.

Verse 50

महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने

O dakilang rishi, ipagkaloob mo ang pahintulot—uuwi ako sa aking lungsod; o dakilang muni, taglay ko ang buong sasakyan at lakas ng hukbo.

Verse 51

कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे

Sa gubat, ikaw na nabubuhay sa pagkaing-ligaw ay hindi madaling makapaghain ng banal na pagtanggap; ngunit sa lakas ng iyong tapa, gawin mo ngayon ang pag-aanyaya para sa akin.

Verse 52

शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम

Kahit kaya mong pumunta sa lungsod, nararapat na humingi ka ng aking pahintulot; kung hindi, ang masasamang hukbo ay magdudulot ng matinding pighati, O dakilang muni.

Verse 53

तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्

Ang pighati sa mga nag-aayuno at nagtatapa ay nakasisira sa kanilang mga panata. Wika ni Vasiṣṭha—nang masabi ito, sinabi ng muni: “Manatili ka muna sandali.”

Verse 54

सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः

Aayusin ko ang buong banal na pagtanggap para sa iyo at sa iyong mga kasama. Pagkasabi nito, tinawag niya ang tagagatas at sinabi: “Ito ang aking panauhin.”

Verse 55

उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्

May panauhin na dumating sa iyo; kaya ngayon ay gawin ang marangal na pagtanggap. Sa utos ng muni, ang tagagatas ay agad na naggatas para sa hari ng lahat ng nararapat sa pag-aalay, dahil sa paggalang sa muni.

Verse 56

अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्

Noon, ang āśrama ng dakilang Bhṛgu ay wari’y tahanan ng Hari ng mga deva, si Indra. Sa iba’t ibang banal na karangalan, ang anyo nito’y di masukat ng isip; sa kapangyarihan ni Surabhī, ito’y walang kapantay at di maaabot ng iba.

Verse 57

अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः

Ang mataas na āśrama ay kumikislap sa maraming hiyas at napalilibutan ng mga kuwintas ng liwanag na ginto. Sa loob, ito’y napapaligiran ng mga pangkat ng palasyo na ang mga tuktok ay puti gaya ng kabilugan ng buwan at wari’y nakakapit sa mga ulap.

Verse 58

कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः

Ang pook ay napapalamutian ng maraming tahanan: may mga palasyong yari sa bronse, arakūṭa, rasa, tanso, ginto at sari-saring kulay; mayroon ding bahay na mula sa kahoy na palāśa at putik—hiwa-hiwalay man o pinaghalo—na kaaya-aya sa mata at sa isip.

Verse 59

महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्

Ang pook ay labis na marilag: may mga gintong platapormang kumikislap sa mahahalagang hiyas, may mga nakausling bahagi, hagdan, mga kubo at palamuting bubong. Pati mga pintuang may wastong sukat, mga rehas, pader, pasukan, tahimik na bulwagan at mga looban ay pawang maganda ang pagkakabihis.

Verse 60

वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः

Ang āśrama ay pinalamutian ng valabhya, lindā, mga looban at magagandang toraṇa, pati ng catuṣkikā at iba pang gusaling may malawak na hanggahan. Sa mga haligi at pader ay kumikislap ang sari-saring larawan na yari sa makalangit na hiyas, kaya lalo itong nagningning.

Verse 61

उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः

Naroon ang mga maringal na gintong trono, mga upuan at iba pang kasangkapan na pinalamutian ng mahuhusay na hiyas sa iba’t ibang antas; at may sari-saring pagkain at inumin, kasama ang mga sisidlan, na inayos sa iba’t ibang dako.

Verse 62

गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः

Dahil sa mga bahay na kaaya-aya sa mata at sa puso, puspos ng lahat ng kayamanang nararapat sa mga diyos, at dahil sa mga kaakit-akit na mga nobya, ang kanyang ashram ay nagningning na tila isang lungsod.