Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 37
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
Transliteration
śrameṇa mahatā yuktā babhūvurnṛpasainikāḥ / madhye dinakare prāpte sasainyaḥ sa tadā nṛpaḥ
Translation
Ang mga sundalo ng hari ay dumanas ng matinding pagod. Nang ang araw ay sumapit sa tanghali, ang hari kasama ang kanyang hukbo...
Word by Word
श्रमेणby/with fatigue
श्रमेण:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
महताgreat
महता:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (श्रमेण)
युक्ताःendowed/afflicted (with)
युक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुक्त (प्रातिपदिक; युज् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
बभूवुःthey became/were
बभूवुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्सभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
नृपसैनिकाःthe king's soldiers
नृपसैनिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + सैनिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: नृपस्य सैनिकाः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; स्थानवाचक
दिनकरेwhen the sun (was)
दिनकरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिनकर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्राप्तेhaving arrived (at)
प्राप्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (प्रातिपदिक; प्र + आप् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
ससैन्यःwith his army
ससैन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्यानि सैन्यानि सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (नृपः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन