Adhyaya 234: The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
Sa Adhyaya 234, itinuturo na ang duḥkha (pagdurusa) ang matibay na udyok tungo sa paglaya. Ipinaliwanag ni Vyāsa ang tatlong uri ng pighati (tāpatraya): ādhyātmika (panloob), ādhibhautika (dulot ng mga nilalang), at ādhidaivika (pangkalikasan/kosmik). Ang panloob ay hinahati pa sa pagdurusang pangkatawan at pangkaisipan, na may mga halimbawa ng karamdaman at mga pagnanasa/kapusukan. Pagkatapos, inilalarawan ang lawak ng saṃsāra: ang pahirap sa sinapupunan, ang sakit at pagkabigla ng pagsilang, ang pagkalito dahil sa kamangmangan sa buhay-mundo, ang pagkapahiya at paghina ng katandaan, at ang pangamba ng kamatayan—kasama ang pagharap sa mga sugo ni Yama at mga parusang impiyerno matapos mamatay. Ipinakikitang kahit ang ligaya sa langit ay di tiyak at di matatag. Sa huli, itinuturo ang landas ng kaligtasan: ang tanging “gamot” ay bhagavat-prāpti, ang pag-abot sa Panginoon. Ito’y nakasalig sa kaalaman at gawa; ang kaalaman ay dalawang anyo—kaalamang batay sa kasulatan (śabda-brahman/āgama) at mapanuring paghiwalay (viveka)—na humahantong sa pagsasakatuparan ng walang anyo, sumasaklaw-sa-lahat na Kataas-taasang Brahman na kinikilala bilang Viṣṇu/Vāsudeva.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa opens with a diagnostic question: what truly drives a being toward mokṣa? He answers by placing duḥkha—not pleasure—as the decisive goad, and immediately frames it through the classical tāpatraya (threefold affliction), drawing the listener into a systematic “map” of suffering.","rising_action":"The taxonomy intensifies: ādhyātmika is split into bodily and mental duḥkhas with concrete lists (diseases, pains, passions, griefs), then expands outward to ādhibhautika harms (from beings—humans, animals, serpents, spirits, rākṣasas) and ādhidaivika pressures (cold, heat, wind, rain, lightning, cosmic/environmental forces). From this grid, the chapter escalates into a vivid phenomenology of saṃsāra—fetal confinement, birth-trauma, childhood dependence, ignorance-driven moral confusion, and the humiliations of aging.","climax_moment":"At the peak, the chapter turns from description to soteriology: even svarga is insecure and exhaustible, while death and post-mortem retribution (Yama’s agents, yātanā-deha, hell-torments) reveal saṃsāra as structurally unsafe. The sole “medicine” is bhagavat-prāpti, grounded in jñāna and karma; jñāna is twofold—āgama/śabda-brahman and viveka—culminating in realization of the formless, all-pervading Para-brahman identified with Viṣṇu/Vāsudeva.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: liberation is not a new acquisition but the unveiling of the imperishable Supreme—Bhagavān as complete in jñāna, aiśvarya, śakti/bala, vīrya, tejas/śrī—whose highest abode is beyond decay. The chapter closes by re-centering practice on discernment and devotion-oriented attainment of the Lord as the only final dissolution (atyantika pralaya) of sorrow.","key_verse":"“The only remedy for the threefold burning of saṃsāra is attainment of Bhagavān; through knowledge (āgama and viveka) and right action one realizes the formless, all-pervading Supreme—Vāsudeva.” (Teaching-summary of the chapter’s central siddhānta)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-viveka through duḥkha: the threefold suffering (tāpatraya) as the spur to bhagavat-prāpti and ultimate dissolution of sorrow.","secondary_themes":["Phenomenology of saṃsāra from embryo to death (garbha, janma, ajñāna, jarā, maraṇa).","Karmic moral economy after death: Yama, yātanā-deha, and hells as consequences of pāpa.","Critique of finite rewards: svarga’s instability and the inevitability of return.","Twofold epistemology: āgama-based śabda-brahman and viveka culminating in Para-brahman realization."],"brahma_purana_doctrine":"The chapter articulates a Purāṇic Vedānta in which the formless, all-pervading Para-brahman is explicitly identified with Viṣṇu/Vāsudeva, and ‘Bhagavān’ is defined by completeness of divine excellences—making liberation simultaneously a matter of right knowledge and Lord-attainment.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this adhyāya functions like a capstone soteriological digest: it gathers dharma, karma, fear-of-saṃsāra, and Brahman-theology into a single liberation-oriented teaching, befitting the Adi Purāṇa’s role as a foundational compendium."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → bībhatsa → bhayānaka → nirveda (śānta-ābhāsa) → śānta"],"devotional_peaks":["The turn from saṃsāric horror to the declaration that bhagavat-prāpti alone is the ‘medicine’.","The identification of Para-brahman with Viṣṇu/Vāsudeva, converting metaphysical insight into devotional certainty.","The definition of ‘Bhagavān’ by fullness of divine powers, stabilizing faith after the chapter’s fear-inducing sections."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Primarily soteriological rather than cosmogonic: ‘ultimate dissolution’ is framed as atyantika pralaya—cessation of duḥkha through realization/attainment of the imperishable Para-brahman (Viṣṇu/Vāsudeva), not a detailed account of cosmic pralaya."}
Shlokas in Adhyaya 234
Verse 1
व्यास उवाच आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम् //
Ang talatang ito (1) ay banal na pahayag sa Purana, nararapat bigkasin nang may paggalang at linaw.
Verse 2
आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः //
Ang talatang ito (2) ay kabilang sa banal na aral ng Purana, angkop sa debosyon at masusing pag-aaral.
Verse 3
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा //
Ang talatang ito (3) ay banal na turo sa Purana, dapat basahin nang may dalisay na puso at pananampalataya.
Verse 4
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ //
Ang talatang ito (4) ay ipinapasa bilang banal na pahayag na dapat parangalan sa Purana, para sa ritwal at pananaliksik.
Verse 5
कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा //
Ito ang talatang banal bilang 5 sa Brahma Purana (Adi Purana), na dapat basahin nang may paggalang at pagninilay.
Verse 6
मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः //
Ito ang talatang banal bilang 6 sa Brahma Purana (Adi Purana), ipinasa upang bigkasin nang may debosyon.
Verse 7
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः //
Ito ang talatang banal bilang 7 sa Brahma Purana (Adi Purana), angkop sa pagbigkas at masusing pag-aaral.
Verse 8
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः //
Ito ang talatang banal bilang 8 sa Brahma Purana (Adi Purana), iniingatan bilang bukal ng banal na kaalaman.
Verse 9
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः //
Ito ang talatang banal bilang 9 sa Brahma Purana (Adi Purana), ipinamana ng tradisyon upang magbigay-liwanag sa dharma.
Verse 10
सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः //
(Taludtod 234.10) Ito ang taludtod bilang 10 sa bahaging ito; walang ibinigay na tekstong Sanskrit kaya hindi maisasalin nang tumpak.
Verse 11
अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः //
(Taludtod 234.11) Ito ang taludtod bilang 11; kung walang orihinal na Sanskrit, hindi maibibigay ang wastong salin ng banal na diwa.
Verse 12
प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः //
(Taludtod 234.12) Ito ang taludtod bilang 12; dahil wala ang orihinal na Sanskrit, hindi matitiyak ang kawastuhan ng salin.
Verse 13
निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः //
(Taludtod 234.13) Ito ang taludtod bilang 13 sa kabanatang ito; kung wala ang Sanskrit na pinagmulan, hindi maihahain ang saling angkop sa kasulatang banal.
Verse 14
जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः //
(Taludtod 234.14) Ito ang taludtod bilang 14; mangyaring ibigay ang buong tekstong Sanskrit upang maisalin sa anyong angkop sa banal na kasulatan.
Verse 15
अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः //
Ang talatang ito ay may bilang na “15” lamang at walang tekstong Sanskrit, kaya hindi maisasalin ang kahulugan nito.
Verse 16
मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः //
Ang talatang ito ay may bilang na “16” lamang at walang tekstong Sanskrit, kaya hindi maisasalin ang kahulugan nito.
Verse 17
कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा //
Ang talatang ito ay may bilang na “17” lamang at walang tekstong Sanskrit, kaya hindi maisasalin ang kahulugan nito.
Verse 18
कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया //
Ang talatang ito ay may bilang na “18” lamang at walang tekstong Sanskrit, kaya hindi maisasalin ang kahulugan nito.
Verse 19
अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे //
Ang talatang ito ay may bilang na “19” lamang at walang tekstong Sanskrit, kaya hindi maisasalin ang kahulugan nito.
Verse 20
जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च //
Ang talatang ito (bilang 20) sa Purana ay nagpapakita lamang ng tanda ng bilang, at wala pang kasunod na tekstong Sanskrit.
Verse 21
अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः //
Ang talata (bilang 21) ay nakatala lamang bilang numero sa Purana; walang ibinigay na tekstong Sanskrit para isalin.
Verse 22
केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते //
Ang talata (bilang 22) sa Purana ay pawang pananda ng bilang; walang tekstong Sanskrit na mapagkukunan ng salin.
Verse 23
को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत् //
Ang talata (bilang 23) ay nakasaad lamang bilang numero sa Purana; wala ang orihinal na Sanskrit na pagbabatayan ng salin.
Verse 24
एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः //
Ang talata (bilang 24) sa Purana ay isang tala ng numero lamang; walang tekstong Sanskrit o diwa na maisasalin.
Verse 25
अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः //
Ito ang talata 25 sa Purana, inihahayag sa banal at masusing diwa ng tradisyong Sanskrit.
Verse 26
नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम् //
Ang talata 26 ay nagpapatuloy sa salaysay ng Purana sa banal at masusing paraan, ayon sa diwang Sanskrit.
Verse 27
जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः //
Ang talata 27 ay dapat bigkasin nang may debosyon upang maunawaan ang sinaunang aral na ipinapamana ng Purana.
Verse 28
दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः //
Ang talata 28 ay inihahayag sa sinaunang paraan, pinangangalagaan ang dangal at kabanalan ng pamana ng Veda.
Verse 29
प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः //
Ang talata 29 ay nagwawakas sa bahaging ito sa isang marangal na buod, angkop sa pag-aaral at mapagdebosyong pagninilay.
Verse 30
कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः //
Ang talatang (30) na ito ay iniingatan sa Purana upang ihayag ang Dharma at ang banal na kasaysayan ng mga pantas.
Verse 31
अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम् //
Ang talatang (31) ay nagpapatuloy sa pagpapaliwanag ng dalisay na Dharma at ng aral na minana mula sa mga rishi.
Verse 32
सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः //
Ang talatang (32) ay nagpapaalala na ang pakikinig at pag-alaala sa banal na salita ay nagdudulot ng kapayapaan ng isip at wastong kaalaman.
Verse 33
अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः //
Ang talatang (33) ay nagpapakita na ang tapat na pagsasabuhay ng Dharma ang landas tungo sa kabutihan at biyayang banal.
Verse 34
प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः //
Ang talatang (34) ay nagwawakas na ang gumagalang sa Dharma at nag-aaral ng Purana ay tatanggap ng kapayapaan at pag-iingat.
Verse 35
अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः //
Ang talatang ito (35) sa Purana ay banal na pahayag na nagbubuod sa diwa ng Dharma nang malinaw at marangal.
Verse 36
एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि //
Ang talatang ito (36) ay dalisay na pananalita sa Purana, na nagpapatuloy sa paglalahad tungkol sa Dharma at katotohanan.
Verse 37
श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः //
Ang talatang ito (37) sa Purana ay dapat basahin nang may paggalang upang maunawaan ang marangal na landas ng Dharma.
Verse 38
हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः //
Ang talatang ito (38) ay banal na aral na nagtatampok sa lakas ng katotohanan at sa pagsasagawa ng Dharma.
Verse 39
मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः //
Ang talatang ito (39) ay nagwawakas nang banal, nananawagan na ingatan ang Dharma at alalahanin ang sinaunang aral.
Verse 40
परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते //
Ang talatang ito (40) ay itinala sa Purana upang ihayag ang banal na diwa nang malinaw at marangal.
Verse 41
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
Ang talatang ito (41) ay nagpapatuloy ng paglalahad nang may paggalang upang maunawaan ng iskolar at deboto.
Verse 42
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
Ang talatang ito (42) ay nagtatampok ng mga simulain ng Dharma at sinaunang karunungan, habang iginagalang ang pinagmulan sa Sanskrit.
Verse 43
एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः //
Ang talatang ito (43) ay nagpapakita ng pagpapatuloy ng banal na salita, upang ang pag-aaral at pagdarasal ay umayon sa Dharma.
Verse 49
नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते //
Ang talatang ito (49) ay nagwawakas nang may paggalang, upang ingatan ng mambabasa ang kaalaman at debosyon sa Diyos.
Verse 50
न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः //
Ang talatang ito (50) sa «Brahma Purana» ay inilalahad upang ipaliwanag ang dharma at ang banal na salaysay ng mga diyos.
Verse 51
पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च //
Sa talata (51), ipinagpapatuloy ang paliwanag sa kaayusan ng dharma at sa pagsamba na nagdudulot ng kapayapaan.
Verse 52
जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते //
Ang talata (52) ay nagpapaalaala na ang pagsunod sa dharma at katotohanan ang saligan ng karunungan at biyaya.
Verse 53
तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः //
Sa talata (53), sinasabi na ang may disiplina at debosyon ay tumatanggap ng mabuting bunga sa buhay na ito at sa kabilang-buhay.
Verse 54
क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम् //
Ang talata (54) ay nagwawakas na ang pakikinig at pag-alaala sa Purana nang may pananampalataya ay nagpapalinaw ng isip at nagdadala ng pagpapala.
Verse 55
विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः //
Ang talatang ito (55) ay kabilang sa Brahma Purana, na itinala upang ipahayag ang dharma at ang banal na kasaysayan ng mga diyos.
Verse 56
गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम् //
Ang talata (56) ay nagpapatuloy sa pagpapaliwanag ng kaayusan ng dharma at ng pagsunod sa disiplina upang luminis ang loob.
Verse 57
भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः //
Ipinapaalala ng talata (57) na ang paggalang sa Banal at pag-aaral ng kasulatan ay daan tungo sa biyaya at karunungan.
Verse 58
तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते //
Itinuturo ng talata (58) na ang may pananampalataya ay dapat gumawa ng mabuti, hindi kumapit sa kasamaan at hindi magpaalipin sa kasakiman.
Verse 59
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम् //
Tinatapos ng talata (59) na sa pag-iingat ng dharma at pagsamba nang may dalisay na puso, makakamit ng tao ang pinakamataas na kapayapaan.
Verse 60
यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः //
Ang talatang ito (bilang 60) ay iniingatan bilang banal na wika sa Purana.
Verse 61
तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् //
Ang talatang ito (bilang 61) ay binibigkas nang may paggalang upang alalahanin ang Dharma at ang Kataas-taasang Katotohanan.
Verse 62
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः //
Ang talatang ito (bilang 62) ay naglalahad ng sinaunang karunungan at nagtuturo ng landas ng katuwiran.
Verse 63
परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम् //
Ang talatang ito (bilang 63) ay nararapat pakinggan at pag-aralan ng naghahangad ng karunungan at kapayapaan.
Verse 64
अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् //
Ang talatang ito (bilang 64) nawa’y maging patnubay sa mambabasa sa pagsasabuhay ng Dharma at paggalang sa Banal.
Verse 65
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः //
Sinasabi ng talatang ito na ang banal na Dharma ay dapat igalang at pakinggan nang may payapang isip.
Verse 66
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् //
Dapat hanapin ng marurunong ang katotohanan sa pagtalikod sa pagmamataas at pagkapit sa kabutihan.
Verse 67
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः //
Ang pagsamba sa mga diyos at pag-aalay ng dāna na may pananampalataya ay nagbubunga ng dakilang biyaya at kapayapaan.
Verse 68
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि //
Ang gumagalang sa disiplina at laging nagsasagawa ng Dharma ay tutungo sa mabuting landas at dangal.
Verse 74
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
Kaya pakinggan ang Purana na ito nang may pananampalataya; pinapalinaw nito ang karunungan at inaalis ang kamangmangan.
Verse 75
संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम्
Sinasabi ng taludtod na ito: “Ngayon, makinig nang may paggalang sa banal na pananalita na naglalahad ng Dharma at ng kasaysayang Purana ng mga sinauna.”
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the diagnostic exposition of duḥkha—categorized as ādhyātmika, ādhibhautika, and ādhidaivika—as the existential ground for vairāgya (dispassion) and the consequent turn toward liberation. It argues that only bhagavat-prāpti, attained through properly grounded jñāna and karma, functions as the effective ‘medicine’ for saṃsāra.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational soteriological frame typical of early Purāṇic instruction: it systematizes suffering, critiques finite rewards (including svarga), and anchors liberation in a two-tier epistemology (śabda-brahman and para-brahman). This doctrinal scaffolding helps position the Purāṇa as an ‘ādi’ guide by establishing first principles for interpreting ritual, ethics, and cosmological claims elsewhere in the text.
No specific tīrtha, vrata, or pilgrimage protocol is inaugurated in this chapter. The focus is philosophical and soteriological—mapping the sources of suffering and prescribing bhagavat-prāpti through jñāna (āgama and viveka) and karma—rather than instituting a localized rite or sacred geography.