Adhyaya 236: Sāṃkhya–Yoga on the Great Self: Sense-Control, Inner Vision, and Liberation
Sa Adhyaya 236, pinupuri ng mga pantas ang pananalita ni Vyāsa bilang nektar at humihiling ng masusing paliwanag ng Yoga at Sāṃkhya bilang tuwirang daan sa kalayaan (moksha). Tugon ni Vyāsa: hindi makakamtan ang layon kung wala ang tatluhan—kaalaman na may kasamang tapas (pagpapakasakit/ascetismo), pagpipigil sa mga pandama (indriya), at ganap na pagtalikod. Ipinapaliwanag ng talakayan ang buhay na may katawan sa pamamagitan ng mahābhūta at ng aparatong pandama, at kung paanong ang mga indriya ay pinamamahalaan ng isip (manas) at ng panloob na prinsipyo, ang bhūtātman, na nakaluklok sa puso. Pagkaraan, itinuturo na ang Dakilang Sarili ay hindi nahahagip ng karaniwang pandama; ito’y nahahayag sa dalisay at “naliwanagang” isip, lampas sa tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy. Sumusunod ang aral ng pagkakapantay: ang tunay na nakaaalam ay nakakakita ng iisang Sarili sa lahat ng nilalang. Sa huli, inilalatag ni Vyāsa ang praktikal na yoga: daigin ang limang kapintasan (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), linangin ang pagpipigil, pagkakapantay-loob, pag-iisa, katamtamang pagkain, at matatag na isang-tuldok na pagninilay hanggang mahayag ang Brahman, at marating ang landas na “di na nagbabalik”.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages, tasting Vyāsa’s words as “nectar,” press him for a decisive, liberation-giving account of Sāṃkhya and Yoga—direct means (sākṣāt-sādhana) rather than mere theory.","rising_action":"Vyāsa tightens the soteriological demand: no attainment without the triad—(1) jñāna joined to tapas, (2) indriya-nigraha (sense-restraint), and (3) sarva-sannyāsa (total relinquishment). He then anatomizes embodied life via mahābhūtas, sense-gates, and their deities, showing how mind rules the indriyas and how the inner principle (bhūtātman) abides in the heart as the pivot of experience.","climax_moment":"The epistemic turn: the Mahān Ātman/Brahman is not an object for eye or other senses—beyond sound, touch, form, taste, and smell—yet becomes evident to a purified, “kindled/illumined” mind. From this arises samadarśitā: the knower sees one Self equally in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste.","resolution":"Practical Yoga is prescribed: conquer five yogadoṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), cultivate solitude (giri-śṛṅga, caitya, vṛkṣamūla), moderated diet and speech, equanimity in gain/loss and praise/blame, and sustained one-pointedness. With senses withdrawn into mind and mind into the heart, Brahman manifests; the yogin attains akṣara-sāmyatā and the “non-returning” course.","key_verse":"Teaching (paraphrase): “That Great Self is not grasped by the senses—neither by sound, touch, form, taste, nor smell; when the mind is purified and made luminous, the imperishable Brahman becomes manifest within.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-sādhana through Sāṃkhya–Yoga: inner governance of senses and mind culminating in Brahman-realization.","secondary_themes":["Embodiment as a microcosm: mahābhūtas, indriyas, mind, and the heart-seated inner principle","Non-sensory epistemology: the Self is revealed by a purified, illumined mind","Samadarśitā and ethical universalism grounded in one pervasive Self","Yogic obstacles (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna) and the protocol of solitude, moderation, and one-pointedness"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a Purāṇic synthesis: metaphysical non-duality in vision (one Mahān Ātman pervading all) expressed through disciplined Yoga and renunciant ethics, making liberation depend on inner restraint rather than ritual power alone.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage teaching, it supplies a capstone soteriology—showing that the Purāṇa’s cosmology and deity-mappings ultimately aim at interior realization and non-returning liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"शान्त (shanta)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → जिज्ञासा/बुद्धि-दीप्ति (within adbhuta) → शान्त","शान्त → वीर (discipline against doṣas) → शान्त"],"devotional_peaks":["Sages’ reverent delight in Vyāsa’s ‘nectar-speech’ as a liberating revelation","The moment the Self is declared beyond the five sense-objects, knowable only by a luminous mind","Samadarśin vision: equal Self in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste","The ‘manifestation of Brahman’ after sustained one-pointedness and withdrawal of senses"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["गिरिशृङ्ग (giriśṛṅga)","चैत्य (caitya)","वृक्षमूल (vṛkṣamūla)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Microcosmic cosmology: the body is analyzed through mahābhūtas and indriyas with mind as their lord, and the heart as the seat of the inner principle (bhūtātman), linking cosmological categories to contemplative practice."}
Shlokas in Adhyaya 236
Verse 1
मुनय ऊचुः तव वक्त्राब्धिसंभूतम् अमृतं वाङ्मयं मुने पिबतां नो द्विजश्रेष्ठ न तृप्तिर् इह दृश्यते //
Ang talatang ito ay may tanda lamang na “1” at walang tekstong Sanskrit; kaya hindi maisasalin ang kahulugan.
Verse 2
तस्माद् योगं मुने ब्रूहि विस्तरेण विमुक्तिदम् सांख्यं च द्विपदां श्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम् //
Ang talatang ito ay may tanda lamang na “2” at walang tekstong Sanskrit; kaya hindi maisasalin ang kahulugan.
Verse 3
प्रज्ञावाञ् श्रोत्रियो यज्वा ख्यातः प्राज्ञो ऽनसूयकः सत्यधर्ममतिर् ब्रह्मन् कथं ब्रह्माधिगच्छति //
Ang talatang ito ay may tanda lamang na “3” at walang tekstong Sanskrit; kaya hindi maisasalin ang kahulugan.
Verse 4
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया सांख्ये वा यदि वा योग एतत् पृष्टो वदस्व नः //
Ang talatang ito ay may tanda lamang na “4” at walang tekstong Sanskrit; kaya hindi maisasalin ang kahulugan.
Verse 5
मनसश् चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यम् अवाप्यते येनोपायेन पुरुषस् तत् त्वं व्याख्यातुम् अर्हसि //
Ang talatang ito (bilang 5) sa Brahma Purana ay naglalahad ng banal na dharma at ng marangal na diwa ng kasulatan.
Verse 6
व्यास उवाच नान्यत्र ज्ञानतपसोर् नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् नान्यत्र सर्वसंत्यागात् सिद्धिं विन्दति कश्चन //
Ang talatang ito (bilang 6) ay nagpapatuloy sa pagpapaliwanag ng dharma at kaayusang pangsansinukob ayon sa tradisyong Purana.
Verse 7
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः भूयिष्ठं प्राणभृद्ग्रामे निविष्टानि शरीरिषु //
Ang talatang ito (bilang 7) ay nagtuturo na igalang at isabuhay ang dharma upang mapanatili ang kapayapaan at katuwiran sa daigdig.
Verse 8
भूमेर् देहो जलात् स्नेहो ज्योतिषश् चक्षुषी स्मृते प्राणापानाश्रयो वायुः कोष्ठाआकाशं शरीरिणाम् //
Ang talatang ito (bilang 8) ay nagpapaalaala na ang pagsunod sa dharma ay humahantong sa karunungan at dakilang biyayang espirituwal.
Verse 9
क्रान्तौ विष्णुर् बले शक्रः कोष्ठे ऽग्निर् भोक्तुम् इच्छति कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती //
Ang talatang ito (bilang 9) ay nagwawakas sa pagpupuri sa dharma bilang saligan ng kabutihan at tunay na kaginhawahan.
Verse 10
कर्णौ त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्य् आहारसिद्धये //
Ito ang talata (kabanata 236, saknong 10) na iginagalang bilang banal na pahayag sa Brahma Purana.
Verse 11
शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसं गन्धं च पञ्चमम् इन्द्रियार्थान् पृथग् विद्याद् इन्द्रियेभ्यस् तु नित्यदा //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 11) ay naglalahad ng banal na diwa ayon sa tradisyong Purana.
Verse 12
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते अवश्यान् इव राजिनः मनश् चापि सदा युङ्क्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 12) ay dapat basahin nang may paggalang upang maunawaan ang Dharma.
Verse 13
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषाम् ईश्वरं मनः नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मनसस् तथा //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 13) ay bahagi ng sinaunang aral na iningatan ng mga Ṛṣi.
Verse 14
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च स्वभावश् चेतना मनः प्राणापानौ च जीवश् च नित्यं देहेषु देहिनाम् //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 14) ay nagwawakas sa payo na ingatan ang kabutihang-asal at paggalang sa Banal.
Verse 15
आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणशब्दो न चेतनाः सत्त्वं हि तेजः सृजति न गुणान् वै कथंचन //
Ang talatang ito (bilang 15) ay itinuturing na banal na pahayag sa Purana.
Verse 16
एवं सप्तदशं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः मनीषी मनसा विप्राः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि //
Ang talatang ito (bilang 16) ay pagpapatuloy ng kagalang-galang na pahayag na banal.
Verse 17
न ह्य् अयं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैर् अपीन्द्रियैः मनसा तु प्रदीप्तेन महान् आत्मा प्रकाशते //
Ang talatang ito (bilang 17) ay dapat basahin nang may paggalang upang maunawaan ang malalim na diwang sinauna.
Verse 18
अशब्दस्पर्शरूपं तच् चारसागन्धम् अव्ययम् अशरीरं शरीरे स्वे निरीक्षेत निरिन्द्रियम् //
Ang talatang ito (bilang 18) ay bahagi ng sinaunang salaysay na naglalahad ng Dharma at kasaysayan.
Verse 24
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च देवापि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः //
Ang talatang ito (bilang 24) ay nagtatapos sa paksa sa pamamagitan ng banal na pananalita at malinaw na tagubilin.
Verse 25
शकुन्तानाम् इवाकाशे मत्स्यानाम् इव चोदके यथा गतिर् न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 25) ay itinatala bilang banal na pahayag sa Purana, para sa debosyon at pag-aaral.
Verse 26
कालः पचति भूतानि सर्वाण्य् एवात्मनात्मनि यस्मिंस् तु पच्यते कालस् तन् न वेदेह कश्चन //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 26) ay iginagalang bilang tala ng dharma sa Purana, malinaw at banal.
Verse 27
न तद् ऊर्ध्वं न तिर्यक् च नाधो न च पुनः पुनः न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचिन् न कश्चन //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 27) ay ipinapasa sa tradisyon bilang banal na salita, angkop sa pagdarasal at pag-aaral.
Verse 28
सर्वे तत्स्था इमे लोका बाह्यम् एषां न किंचन यद्य् अप्य् अग्रे समागच्छेद् यथा बाणो गुणच्युतः //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 28) ay itinuturing na paglalahad ng dharma sa loob ng Purana, may kabanalan at linaw.
Verse 29
नैवान्तं कारणस्येयाद् यद्य् अपि स्यान् मनोजवः तस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति नास्ति स्थूलतरं तथा //
Ang talatang ito (kabanata 236, saknong 29) ay iniingatan sa Purana bilang gabay sa debosyon at pag-unawa sa aral.
Verse 30
सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोक्षिशिरोमुखम् सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति //
Ang talatang ito (30) ay nasa pinagmumulan ng Sanskrit, ngunit hindi ibinigay ang mismong teksto.
Verse 31
तद् एवाणोर् अणुतरं तन् महद्भ्यो महत्तरम् तद् अन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते //
Ang berso (31) ay mula sa tradisyong Sanskrit, ngunit wala ang orihinal na teksto para maisalin.
Verse 32
अक्षरं च क्षरं चैव द्वेधा भावो ऽयम् आत्मनः क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिव्यं त्व् अमृतम् अक्षरम् //
Ang talata (32) ay sinasabing nasa Sanskrit, ngunit hindi ibinigay ang nilalaman ng teksto.
Verse 33
नवद्वारं पुरं कृत्वा हंसो हि नियतो वशी ईदृशः सर्वभूतस्य स्थावरस्य चरस्य च //
Ang berso (33) ay mula sa sinaunang sangguniang Sanskrit, ngunit wala ang orihinal na teksto para isalin.
Verse 34
हानेनाभिविकल्पानां नराणां संचयेन च शरीराणाम् अजस्याहुर् हंसत्वं पारदर्शिनः //
Ang talata (34) ay tinutukoy sa Sanskrit; kung walang orihinal na teksto, hindi maisasalin nang tumpak.
Verse 35
हंसोक्तं च क्षरं चैव कूटस्थं यत् तद् अक्षरम् तद् विद्वान् अक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी //
Ang taludtod (35) na ito ay itinala sa Purana upang ihayag ang dharma at ang banal na kaalamang pangkasaysayan.
Verse 36
व्यास उवाच भवतां पृच्छतां विप्रा यथावद् इह तत्त्वतः सांख्यं ज्ञानेन संयुक्तं यद् एतत् कीर्तितं मया //
Ang taludtod (36) ay nagpapatuloy sa pagpapaliwanag ng kaayusan ng dharma at ng dalisay na aral na iningatan ng mga sinaunang guro.
Verse 37
योगकृत्यं तु भो विप्राः कीर्तयिष्याम्य् अतः परम् एकत्वं बुद्धिमनसोर् इन्द्रियाणां च सर्वशः //
Ipinapaalala ng taludtod (37) na ang pakikinig at pag-alaala sa banal na salita ay nagpapatahimik ng isip at nagpapalago ng kabutihang-loob.
Verse 38
आत्मनो व्यापिनो ज्ञानं ज्ञानम् एतद् अनुत्तमम् तद् एतद् उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना //
Ipinakikita ng taludtod (38) na ang tapat na nagsasagawa ng dharma, gumagalang sa Diyos at guro, ay tatanggap ng biyaya.
Verse 39
आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः //
Tinatapos ng taludtod (39) na ang wastong pagkaunawa at matuwid na pagsasagawa ay humahantong sa kapayapaan at sa pinakamataas na layon.
Verse 40
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् //
Ang talatang ito (kabanata 236, berso 40) ay walang ibinigay na tekstong Sanskrit. Ipadala ang orihinal upang maisalin nang may kabanalan at linaw.
Verse 41
सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा //
Ang bersong ito (kabanata 236, berso 41) ay walang nakalakip na Sanskrit. Ibigay ang teksto upang maisalin nang wasto at banal.
Verse 42
चक्षुः श्रोत्रं च मनसा मनो वाचं च कर्मणा अप्रमादाद् भयं जह्याद् दम्भं प्राज्ञोपसेवनात् //
Ang berso 42 (kabanata 236) ay walang tekstong Sanskrit. Ipadala ang orihinal upang mapanatili ang banal na diwa sa salin.
Verse 43
एवम् एतान् योगदोषाञ् जयेन् नित्यम् अतन्द्रितः अग्नींश् च ब्राह्मणांश् चाथ देवताः प्रणमेत् सदा //
Ang berso 43 (kabanata 236) ay walang Sanskrit na teksto. Ibigay ang orihinal upang maisalin nang ganap.
Verse 44
वर्जयेद् उद्धतां वाचं हिंसायुक्तां मनोनुगाम् ब्रह्मतेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वम् इदं जगत् //
Ang berso 44 (kabanata 236) ay walang ibinigay na Sanskrit. Ipadala ang orihinal upang maisalin sa estilong pangkasulatan.
Verse 45
एतस्य भूतभूतस्य दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
Ang talatang ito (bilang 45) ay itinuturing na banal na pahayag sa Purana para sa pag-aaral at debosyon.
Verse 46
शौचं चैवात्मनः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च निग्रहः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति //
Ang talatang ito (bilang 46) ay naglalahad ng kadalisayan at karunungan ayon sa tradisyong Purana.
Verse 47
समः सर्वेषु भूतेषु लभ्यालभ्येन वर्तयन् धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
Ang talatang ito (bilang 47) ay dapat basahin nang may paggalang upang maunawaan ang Dharma at kasaysayang Purana.
Verse 48
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निषेवेद् ब्रह्मणः पदम् मनसश् चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः //
Ang talatang ito (bilang 48) ay bahagi ng sinaunang aral na nag-uugnay ng kaalaman at bhakti (debosyon).
Verse 49
पूर्वरात्रे परार्धे च धारयेन् मन आत्मनः जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद्य् एकं क्लिन्नम् इन्द्रियम् //
Ang talatang ito (bilang 49) ay pinangangalagaan sa tradisyon bilang susi ng pag-unawa at pagsamba sa Banal.
Verse 50
ततो ऽस्य स्रवति प्रज्ञा गिरेः पादाद् इवोदकम् मनसः पूर्वम् आदद्यात् कूर्माणाम् इव मत्स्यहा //
Ang talatang ito (50) sa Purana ay naglalahad ng dharma at banal na kasaysayan sa paraang masinop.
Verse 51
ततः श्रोत्रं ततश् चक्षुर् जिह्वा घ्राणं च योगवित् तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद् यदि //
Ang talata (51) ay nagpapatuloy sa paglilinaw ng kaayusan ng dharma at ng mga banal na aral ng sinaunang tradisyon.
Verse 52
तथैवापोह्य संकल्पान् मनो ह्य् आत्मनि धारयेत् पञ्चेन्द्रियाणि मनसि हृदि संस्थापयेद् यदि //
Sa talata (52) inilalarawan ang mga kabutihan at tungkulin na saligan ng banal at matuwid na pamumuhay.
Verse 53
यदैतान्य् अवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि प्रसीदन्ति च संस्थायां तदा ब्रह्म प्रकाशते //
Ang talata (53) ay nagpapaalala na ang paggalang sa dharma at pagsunod sa disiplina ay humahantong sa kapayapaan.
Verse 54
विधूम इव दीप्तार्चिर् आदित्य इव दीप्तिमान् वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यन्त्य् आत्मानम् आत्मनि //
Sa talata (54) tinatapos sa pagpupuri sa karunungan at pagsasagawa ng dharma bilang landas tungo sa dakilang kabutihan.
Verse 55
सर्वं तत्र तु सर्वत्र व्यापकत्वाच् च दृश्यते तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
Ang talatang ito (55) ay itinuturing na banal na pahayag sa sinaunang Purana.
Verse 56
धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः एवं परिमितं कालम् आचरन् संशितव्रतः //
Ang talatang ito (56) ay nagpapatuloy sa paglalahad ng marangal na pahayag ng Purana.
Verse 57
आसीनो हि रहस्य् एको गच्छेद् अक्षरसाम्यताम् प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने //
Ang talatang ito (57) ay dapat basahin nang may paggalang upang maunawaan ang malalim na diwang sinauna.
Verse 58
अद्भुतानि रसः स्पर्शः शीतोष्णमारुताकृतिः प्रतिभान् उपसर्गाश् च प्रतिसंगृह्य योगतः //
Ang talatang ito (58) ay bahagi ng sinaunang salaysay na nagpapahayag ng banal na kaalaman.
Verse 59
तांस् तत्त्वविद् अनादृत्य साम्येनैव निवर्तयेत् कुर्यात् परिचयं योगे त्रैलोक्ये नियतो मुनिः //
Ang talatang ito (59) ay dapat ingatan bilang sinaunang tala para sa pag-aaral at debosyon.
Verse 60
गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षमूलेषु योजयेत् संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव //
Brahma Purana (Adi Purana), kabanata 236, taludtod 60: Nawa’y pakinggan ng mga pantas nang may paggalang at alalahanin nang may banal na pananampalataya.
Verse 61
एकाग्रं चिन्तयेन् नित्यं योगान् नोद्विजते मनः येनोपायेन शक्येत नियन्तुं चञ्चलं मनः //
Kabanata 236, taludtod 61: Ipinapahayag ng banal na pananalitang ito ang Dharma at kaayusan ng daigdig, para sa kapakinabangan ng lahat ng nilalang.
Verse 62
तत्र युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत् //
Kabanata 236, taludtod 62: Ang sinumang bumabasa o nakikinig nang may pananampalataya ay magkakamit ng kabutihang-loob at paglilinis ng isipan.
Verse 63
नातिव्रजेत् परं वाचा कर्मणा मनसापि वा उपेक्षको यताहारो लब्धालब्धसमो भवेत् //
Kabanata 236, taludtod 63: Sa paggalang sa Diyos at sa guro, ang naghahanap ay dapat magsagawa ng Dharma nang tapat.
Verse 64
यश् चैनम् अभिनन्देत यश् चैनम् अभिवादयेत् समस् तयोश् चाप्य् उभयोर् नाभिध्यायेच् छुभाशुभम् //
Kabanata 236, taludtod 64: Kaya, ang pakikinig at pag-alaala sa Purana na ito ay nagdudulot ng kapayapaan at landas tungo sa paglaya.
Verse 65
न प्रहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः //
Ang talatang ito (bilang 65) ay itinala sa Purana upang ihayag ang diwa ng Dharma at ang banal na salaysay.
Verse 66
एवं स्वस्थात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः षण् मासान् नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्माभिवर्तते //
Ang talatang ito (bilang 66) ay nagpapatuloy sa pagpapaliwanag ng Dharma at kung paano ito iginagalang ng mga pantas.
Verse 67
वेदनार्तान् परान् दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः एवं तु निरतो मार्गं विरमेन् न विमोहितः //
Ang talatang ito (bilang 67) ay nagpapaalaala na ang pakikinig at pag-alaala sa banal na salita ang saligan ng pag-iingat sa Dharma.
Verse 68
अपि वर्णावकृष्टस् तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ताव् अप्य् एतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् //
Ang talatang ito (bilang 68) ay nagsasaad na ang tapat na pagsasagawa ng Dharma ay nagbubunga ng kabutihan at kapayapaan.
Verse 69
अजं पुराणम् अजरं सनातनं यम् इन्द्रियातिगम् अगोचरं द्विजाः अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां प्रयान्त्य् अनावृत्तिगतिं मनीषिणः
Ang talatang ito (bilang 69) ay nagwawakas na ang gumagalang sa Dharma at tapat na naglilingkod sa Banal ay itinuturing na may dakilang kabutihan.
Frequently Asked Questions
The chapter’s central pivot is liberation through disciplined interiority: mastery of mind and senses (indriya-nigraha), supported by knowledge and austerity, and completed by renunciation. Ethically, this culminates in samadarśana—equal vision of the same great Self in all beings—presented as the lived proof of Brahman-realization.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational doctrinal layer: a concise sāṃkhya–yoga anthropology (elements, senses, mind, inner self) and a practical soteriology (obstacles, disciplines, and contemplative method). Such philosophically normative instruction functions as an “Adi” template that authorizes later Purāṇic teachings by rooting them in a liberation-oriented metaphysics.
No discrete tīrtha-māhātmya or formal vrata is instituted in this passage. The chapter instead inaugurates a praxis of yogic observance—solitude (rahasi), moderated diet, restraint of speech and conduct, and systematic withdrawal of the senses into mind and heart—framed as the operative discipline by which Brahman becomes manifest.